ପ୍ରାଲପଂ ରାମଚଂଦ୍ରେତି ଶୁକରାଜେତି ପଂଡିତ । ଶ୍ଲୋକରାଜେତି ତଂ ଵିପ୍ର ମୋହାଚ୍ଚଲିତମାନସଃ
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର 'ରାମ', 'ଶୁକା', 'ପଣ୍ଡିତ', 'ଶ୍ଲୋକର ରାଜା' ବୋଲି କହୁଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ମନ ମୋହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତୋଽହଂ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଃ ସଂଜାତଃ ସ୍ଵେନକର୍ମଣା । ଵିଯୋଗେନାପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଶୁକସ୍ଯ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
ତାପରେ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୋର ନିଜ କର୍ମରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି; ଶୁକା ପକ୍ଷୀର ବିୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଶୁଣ।
ଵିସ୍ମୃତଂ ତନ୍ମଯା ଜ୍ଞାନଂ ସିଦ୍ଧେନାପି ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ସଂସ୍ମରଞ୍ଛୋକସଂତପ୍ତସ୍ତଂ ଶୁକଂ ଚାଟୁକାରକମ୍
ସିଦ୍ଧ ଲୋକେ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭୁଲିଗଲି; ସେଇ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଶୁକାକୁ ମନେପକାଇ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲି।
ଵତ୍ସଵତ୍ସେତି ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ପ୍ରଲପଞ୍ଛୃଣୁ ଭାର୍ଗଵ । ଗଦ୍ଯପଦ୍ଯମଯୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ସଂସ୍କୃତାକ୍ଷରସଂଯୁତୈଃ
ମୁଁ ସଦା 'ପୁଅ, ପୁଅ' ବୋଲି କହୁଥିଲି, ଭାର୍ଗବ, ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟ ମିଶିଥିବା, ସଂସ୍କୃତ ଅକ୍ଷରରେ ଶୋଭିତ କଥାରେ।
ତ୍ଵାଂ ଵିନା କଶ୍ଚ ମାଂ ଵତ୍ସ ବୋଧଯିଷ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍ । କଥାଭିସ୍ତୁ ଵିଚିତ୍ରାଭିଃ ପକ୍ଷିରାଜପ୍ରସାଦ୍ଯ ମାମ୍
ତୁମେ ଛାଡ଼ି, ମୋ ପୁଅ, ଏବେ କିଏ ମୋତେ ଶିଖାଇବ? କିଏ ମୋତେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ କରିବ?
ଅସ୍ମିନ୍ସୁନିର୍ଜନୋଦ୍ଯାନେ ଵିହାଯ କ୍ଵ ଗତୋ ଭଵାନ୍ । କେନ ଦୋଷେଣ ଲିପ୍ତୋସ୍ମି ତନ୍ମେ କଥଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ବାଗିଚାରେ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲ? କେଉଁ ଦୋଷରେ ମୁଁ ଏମିତି ଦୁଷିତ ହେଲି? ଏହା ଏବେ ମୋତେ କହ।
ଏଵଂଵିଧୈରହଂ ଵାକ୍ଯୈଃ କରୁଣୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ମୋହିତଃ । ଏଵମାଦି ପ୍ରଲପ୍ଯାହଂ ଶୋକେନାପି ସୁପୀଡିତଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଥାମାନେ ଶୁଣି, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲି; ଏଭଳି ଅନେକ କଥା କହି, ମୁଁ ଶୋକରେ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଲି।
ମୃତୋହଂ ତେନ ମୋହେନ ତଦ୍ଭାଵେନାପି ମୋହିତଃ । ମରଣେ ଯାଦୃଶୋ ଭାଵୋ ମତିଶ୍ଚାସୀଚ୍ଚ ଯାଦୃଶୀ
ସେଇ ଭ୍ରମରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି, ସେଇ ଭାବରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହେଲି; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେମିତି ମୋର ଭାବ ଓ ଚିନ୍ତା ଥିଲା—
ତାଦୃଶେନାପି ଭାଵେନ ଜାତୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଗର୍ଭଵାସୋ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାନସ୍ମୃତିଵିଧାଯକଃ
ସେଇ ଭାବରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲି; ଗର୍ଭରେ ପଡିଲି, ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ମୃତିର ଶକ୍ତି ସହିତ।
ସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ସ୍ଵଯମେଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ମଯା ପାପେନ ମୂଢେନ କିଂ କୃତଂ ହ୍ଯକୃତାତ୍ମନା
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା କର୍ମମାନେ ମନେପକାଇଲି, ନିଜେ ଅବିବେକରେ କରିଥିଲି; ମୁଁ କେଉଁ ପାପ କଲି, ଅନିୟମିତ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇ?
ଗର୍ଭଯୋଗସମାରୂଢଃ ପୁନସ୍ତଂ ଚିଂତଯାମ୍ଯହମ୍ । ତେନ ମେ ନିର୍ମଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜାତଂ ଵୈ ସର୍ଵଦର୍ଶକମ୍
ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ, ପୁନି ସେଇ ଭାବକୁ ଚିନ୍ତା କଲି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋରେ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରୁଥିବା।
ଗୁରୋସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵୈ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ଯଵାକ୍ଯୋଦକୈଃ ସ୍ଵଚ୍ଛୈଃ କାଯସ୍ଯ ମଲମେଵ ଚ
ସେ ଗୁରୁଙ୍କର କୃପାରେ, ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲି; ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ କଥାର ଜଳରେ, ମୋ ଦେହର ମଳ ଧୋଇଯାଇଲା।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଂ ଵିପ୍ର କ୍ଷାଲିତଂ ନିର୍ମଲଂ କୃତମ୍ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ଚ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶୁକଜାତିସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ବାହାରୁ ଓ ଭିତରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପରିଷ୍କୃତ ଓ ନିର୍ମଳ ହେଲି; ମୁଁ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଶୁକପ୍ରଜାରେ ଜନ୍ମ ହେଲା।
ଶୁକସ୍ଯ ଧ୍ଯାନଭାଵେନ ମରଣେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମୃତୋ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଭାଵେନାପି ଭାଵିତଃ
ଶୁକପାଖୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭାବରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିଲାବେଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି, ସେଇ ଭାବରେ ମୋ ମନ ଗଢ଼ିଗଲା।
ତାଦୃଶୋଽସ୍ମି ପୁନର୍ଜାତଃ ଶୁକରୂପୋ ମହୀତଲେ । ମରଣେ ଯାଦୃଶୋ ଭାଵଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରିଜାଯତେ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଶୁକପାଖୀ ରୂପେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲି; ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେମିତି ଭାବରେ ରହନ୍ତି—
ତାଦୃଶାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତୁ ସତ୍ଵାସ୍ତେ ତଦ୍ରୂପାସ୍ତତ୍ପରାଯଣାଃ । ତଦ୍ଗୁଣାସ୍ତତ୍ସ୍ଵରୂପାସ୍ତେ ଭାଵଭୂତା ଭଵଂତି ହି
ସେଇ ଭାବରେ ସେମାନେ ହୁଅନ୍ତି, ସେଇ ରୂପ ଓ ସେଇ ଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସେଇ ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଭାବର ଅବତାର ହୁଅନ୍ତି।
ମୃତ୍ଯକାଲସ୍ଯ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଭାଵେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ଅତୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାଞ୍ଜ୍ଞାନମହମତ୍ର ମହାମତେ
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଭାବରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲି, ହେ ମହାମତି।
ତେନ ସର୍ଵଂ ଵିପଶ୍ଯାମି ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵର୍ତମାନଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନେନାପି ମହାମତେ
ସେଇ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରିବି—ଯାହା ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହା ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଓ ଏବେ ଯାହା ଅଛି, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଵଂ ଵିଦାମ୍ଯହଂ ହ୍ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୋପି ନ ସଂଶଯଃ । ତାରଣାଯ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସଂସାରେ ପରିଵର୍ତତାମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମଣିଷମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ।
ନାସ୍ତି ତୀର୍ଥଂ ଗୁରୁସମଂ ବଂଧଚ୍ଛେଦକରଂ ଦ୍ଵିଜ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଶୃଣୁ ଭାର୍ଗଵନଂଦନ
ଗୁରୁ ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବନ୍ଧନ କାଟିଦିଏ; ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଶୁଣ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୃଚ୍ଛିତଂ ଵିପ୍ର ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ସ୍ଥଲଜାଚ୍ଚୋଦକାତ୍ସର୍ଵଂ ବାହ୍ଯଂ ମଲଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ତୁମେ ଯେଉଁପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସବୁ କଥା ତୁମକୁ ଖୋଲିଦେଲି; ମାଟି ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବାହ୍ୟ ମଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଜନ୍ମାଂତରକୃତାନ୍ପାପାନ୍ଗୁରୁତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଣାଶଯେତ୍ । ସଂସାରତାରଣାଯୈଵ ଜଂଗମଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ଗୁରୁ ତୀର୍ଥ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ଚଳିତ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମ, ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଶୁକ ଏଵଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ୍ଯଵନାଯ ମହାତ୍ମନେ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରକାଶଯିତ୍ଵା ତୁ ଵିରରାମ ନୃପୋତ୍ତମ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଏପରିଭାବରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଶୁକ ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସତ୍ୟତା ଖୋଲିଦେଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ରାଜାମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଜଂଗମଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଚଳନଶୀଳ ତୀର୍ଥ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ଭଲ ଦାୟିକ ଦେଖି ବର ଚାହିଁ, ଭଲ ହେଉ।
ଵେନ ଉଵାଚ- ନାହଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କାମାର୍ଥୀ ନାନ୍ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପ୍ରକାମଯେ । ସଦେହୋ ଗଂତୁମିଚ୍ଛାମି ତଵ କାଯଂ ଜନାର୍ଦନ
ଭେନ କହିଲେ — ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁନି, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି। ଏହି ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଏଵଂ ଵରମହଂ ମନ୍ଯେ ଯଦି ଦାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଯଜ ତ୍ଵମଶ୍ଵମେଧେନ ରାଜସୂଯେନ ଭୂପତେ
ଯଦି ଏହିପରି ବର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ରାଜା, ତୁମେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କର।
ଗୋ ଭୂ ସ୍ଵର୍ଣାମ୍ବୁଧାନ୍ଯାନାଂ କୁରୁ ଦାନଂ ମହାମତେ । ଦାନାନ୍ନଶ୍ଯତି ଵୈ ପାପଂ ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାଦିଘୋରକମ୍
ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ଓ ଜଳ ଦାନ କର। ଏପରି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।
ଚତୁର୍ଵର୍ଗସ୍ତୁ ଦାନେନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚ ଭୂପତେ
ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୋ ନାମରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯାଦୃଶେନାପି ଭାଵେନ ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦଦାତି ଯଃ । ତାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଭାଵଂ ସତ୍ଯମେଵଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁ ଭାବରେ କିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦାନ କରେ, ସେଉଁ ଭାବକୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ କରେ।
ଋଷୀଣାଂ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତେ ପାପସଂଚଯଃ । ଆଗମିଷ୍ଯସି ଯଜ୍ଞାଂତେ ମମ ଦେହଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଋଷିମାନେ ଦେଖିବା ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶିଯିବ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।