କୋଟିଭିଃ ସପ୍ତସଂଖ୍ଯାତୈଃ ପୂଜଯସ୍ଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତଦର୍ଥଂ ପୂଜଯାମ୍ଯେଵ ଈଶ୍ଵରଂ ଫଲଦାଯକମ୍
'ସେହିପରି ସାତି କୋଟି ଫୁଲରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜ; ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ମୁଁ ଫଳଦାୟକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜୁଛି।'
କାମୋଦସଂଭଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଦୁର୍ଲଭୈର୍ଦେଵଦାନଵୈଃ । ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- କ୍ଵ ତେ ଭାଵଃ କ୍ଵ ତେ ଧ୍ଯାନଂ କ୍ଵ ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ
'କାମନାର ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେଠି...' ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: 'ତୋର ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ଧ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି, ହେ ଦୁଷ୍ଟ?'
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ସଂବଂଧୋ ନାସ୍ତି କିଂଚିତ୍ତ୍ଵଯୈଵ ହି । କାମୋଦାଯା ଵରଂ ରୂପଂ କୀଦୃଶଂ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ତୋର ସହ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂଯୋଗ କିଛି ନାହିଁ; କାମନାର ଦିଆଯାଇଥିବା ବରର ରୂପ କଣ, ଏବେ କହ।'
କ୍ଵ ଲବ୍ଧାନି ସୁପୁଷ୍ପାଣି ତସ୍ଯା ହାସ୍ଯୋଦ୍ଭଵାନି ଚ । ଵିହୁଂଡ ଉଵାଚ- ଭାଵଂ ଧ୍ଯାନଂ ନ ଜାନାମି ନ ଦୃଷ୍ଟା ସା ମଯା କଦା
'ସେ ଉତ୍ତମ ଫୁଲ କେଉଁଠି ପାଇଲୁ, ତାଙ୍କ ହାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲ କେଉଁଠି ମିଳିଲା?' ବିହୁଣ୍ଡ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଜାଣେନି, ସେଠିକୁ କେବେ ଦେଖି ନାହିଁ।'
ଗଂଗାତୋଯଗତାନ୍ଯେଵ ପରିଗୃହ୍ଣାମି ନିତ୍ଯଶଃ । ତୈରହଂ ପୂଜଯାମ୍ଯେକଂ ଶଂକରଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସଦା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଫୁଲ ମାତ୍ର ନେଇଥାଏ। ସେଇ ଫୁଲରେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରେ।
ମମାଗ୍ରେ କଥିତଂ ଵିପ୍ର ଶୁକ୍ରେଣାପି ମହାତ୍ମନା । ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵେଶମର୍ଚଯାମି ଦିନଦିନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ମହାତ୍ମା ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଚ୍ଚ ପୃଷ୍ଟୋସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- କାମୋଦାରୋଦନାଜ୍ଜାତୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈର୍ଦୁଃଖସଂଭଵୈଃ
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିଦେଲି। ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— କାମୋଦାର ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—
ଲିଂଗମର୍ଚଯସେ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାତେ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । ଯାଦୃଶେନାପି ଭାଵେନ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଯାଦୃଶୈସ୍ତ୍ଵଯା
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରତି ସକାଳେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଫୁଲରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର, ସେଭଳି କର।
ଅର୍ଚିତୋ ଦେଵଦେଵେଶସ୍ତାଦୃଶଂ ଫଲମାପ୍ନୁହି । ଦିଵ୍ଯପୂଜାଂ ଵିନାଶ୍ଯୈଵଂ ଶୋକପୁଷ୍ପୈଃ ପ୍ରପୂଜସି
ତୁମେ ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛ, ସେହିପରି ଫଳ ପାଇବ। ଦିବ୍ୟ ପୂଜା ଛାଡ଼ି, ଶୋକର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛ।
ଅସୌ ଦୋଷସ୍ତଵୈଵାଦ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵକର୍ମଜଂ ଫଲମ୍
ଆଜି ତୁମର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି— ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ତସ୍ଯା ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କାଲକୃଷ୍ଟୋ ବଭାଷ ତାମ୍ । ରେ ରେ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁରାଚାର ମମ କର୍ମପ୍ରଦୂଷକ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାଳକୃଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଅରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁରାଚାରୀ, ମୋ କର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା—'
ହନ୍ମି ତ୍ଵାମିହ ଖଡ୍ଗେନ ଅନେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଂ ସ ନିଶିତଂ ଖଡ୍ଗମାଦଦେ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ତଳୱାରରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଏ।
ହଂତୁକାମଃ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦାନଵଃ । ସା ଦେଵୀ ଵିପ୍ରରୂପେଣ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ପରମେଶ୍ଵରୀ
ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଆଗକୁ ଧାଉଛି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ହନ୍ମି ତ୍ଵାମିହ ଖଡ୍ଗେନ ଅନେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ସ୍ଵସ୍ଥାନମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୁଂକାରଂ ଵିସସର୍ଜ ହ । ତେନ ହୁଂକାରନାଦେନ ପତିତୋ ଦାନଵାଧମଃ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ତଳୱାରରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଦେବୀ ଜୋରେ ହୁଁକାର ଦେଲେ। ସେଇ ହୁଁକାର ଶବ୍ଦରେ, ସେ ନିଚ ଦାନବ ପଡ଼ିଗଲା।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ କାମରୂପେଣ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ । ପତିତେ ଦାନଵେ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶକେ
ସେ ଚାହିଥିବା ରୂପରେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହୋଇ, ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଗିରି ପଡ଼ିଥିବା ପର୍ବତ ପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଥିବା ଦାନବ ପଡ଼ି ରହିଲା।
ଲୋକାଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖତାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଵତ୍ସ ସା ସ୍ତ୍ରୀ ଵୈ ପରିଦେଵତି
ସେ ଦାନବ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ପ୍ରିୟ, ସେ ଜଣେ ମହିଳା ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି—
ଗଂଗାତୀରେ ଵରାରୋହା ଦୁଃଖଵ୍ଯାକୁଲମାନସା । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପୃଚ୍ଛିତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସେ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ମନ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁପୁତ୍ରଂ ତଂ କୁଂଜଲୋ ଅଂଡଜେଶ୍ଵରଃ । ଵିରରାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଭୂପତେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏହିପରି କହି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ କୁଞ୍ଜଳ, ଯିଏ ଅଣ୍ଡଜମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ କିଛି ଅଧିକ କହିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ କାମୋଦାଖ୍ଯାନେ ଏକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ କାମୋଦା ନାମକ କଥା ଥିବା ଏକଶେ ଏକୋଣିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କୁଂଜଲୋ ଧର୍ମପକ୍ଷୀ ସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାନ୍ସୁତାନ୍ପ୍ରତି । ଵିରରାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ତାନ୍ପ୍ରତି
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏହିପରି କହି, ଧର୍ମପରାୟଣ କୁଞ୍ଜଳ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କିଛି ଅଧିକ କହିଲେ ନାହିଁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଵଟାଧଃସ୍ଥୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତମୁଵାଚ ମହାଶୁକମ୍ । କୋ ଭଵାନ୍ଧର୍ମଵକ୍ତା ହି ପକ୍ଷିରୂପେଣ ଵର୍ତତେ
ବଟ ଗଛ ତଳେ, ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାଶୁକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କିଏ, ଧର୍ମର କଥା କହୁଛ, ପକ୍ଷୀ ରୂପେ କିପରି ଅଛ?'
କିଂ ଵା ଦେଵୋଽଥ ଗଂଧର୍ଵଃ କିଂ ଵା ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ଭଵାନ୍ । କସ୍ଯ ଶାପାଦିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯୋନିଂ କୀରସ୍ଯ ପାତକୀମ୍
'ତୁମେ କି ଦେବତା, କି ଗନ୍ଧର୍ବ, କି ଅଥବା ବିଦ୍ୟାଧର? କାହାର ଶାପରେ ଏହି ପାପ ଶୁକପ୍ରାୟ ଜନ୍ମ ପାଇଛ?'
କସ୍ମାତ୍ତେ ଈଦୃଶଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵର୍ତତେଽତୀଦ୍ରିଯଂ ଶୁକ । ସୁପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ତୁ କସ୍ଯାପି କସ୍ଯ ଵୈ ତପସଃ ଫଲମ୍
ହେ ଶୁକ, ତୁମେ ଏପରି ଅସାଧାରଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୀମାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିଥିବା ଜ୍ଞାନ କେମିତି ପାଇଛ? କେଉଁ ମହାପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏହିପରି ମିଳିଛି?
କିଂ ଵା ଚ୍ଛନ୍ନେନ ରୂପେଣ ଅନେନାପି ମହାମତେ । କସ୍ତ୍ଵଂ ସିଦ୍ଧୋଽସି ଦେଵୋ ଵା ତନ୍ମେ କଥଯ କାରଣମ୍
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଲୁଚା ରୂପ ରଖିବାର କାରଣ କଣ? ତୁମେ କିଏ—ସିଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବତା? ମୋତେ ଏହାର କାରଣ କହ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ଭୋଃ ସିଦ୍ଧ ତ୍ଵାମହଂ ଜାନେ କୁଲଂ ତେ ଗୋତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଂ ତପଃପ୍ରଭାଵଂ ଚ ଯସ୍ମାଦ୍ଭ୍ରମସି ମେଦିନୀମ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ହେ ସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନେ। ତୁମର ବଂଶ, ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛ।
ସର୍ଵଂ ଵିପ୍ର ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵାଗତଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ଉପଵିଶ୍ଯାସନେ ପୁଣ୍ଯେ ଛାଯାମାଶ୍ରଯଶୀତଲାମ୍
ହେ ସୁବ୍ରତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି। ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆସନରେ ବସ, ଶୀତଳ ଛାୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କର।
ଅଵ୍ଯକ୍ତପ୍ରଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଭୃଗୁର୍ବ୍ରହ୍ମସମୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ମୂଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ। ଗୁଣ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଛନ୍ତି ଭୃଗୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ।
ଭାର୍ଗଵୋ ନାମ ତସ୍ଯାସୀତ୍ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ଵଵିତ୍ । ତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଭଵାନ୍ଵିପ୍ର ଚ୍ଯଵନଃ ଖ୍ଯାତିମାନ୍ଭୁଵି
ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିଲେ। ସେଇ ବଂଶରେ ତୁମେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚ୍ୟବନ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ନାହଂ ଦେଵୋ ନ ଗଂଧର୍ଵୋ ନାହଂ ଵିଦ୍ଯାଧରଃ ପୁନଃ । ଯୋହଂ ଵିପ୍ର ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନୁହେଁ, ପୁଣି ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ କିଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୁଣ।
କଶ୍ଯପସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମଃ । ଵେଦଵେଦାଂଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମପ୍ରକାଶକଃ
କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଜାଣିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ।