ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାମାଯାଂ ପୂର୍ଵଦୃଷ୍ଟାଂ ସ ଦାନଵଃ । ସସ୍ମାର ଦାନଵଃ ପାପଃ କାମବାଣୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ
ସେ ପାପୀ ଦାନବ, କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାମାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କଲା।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ କଂଦର୍ପେଣ ବଲୀଯସା । ଵିରହାକୁଲଦୁଃଖାର୍ତୋ ରୋଦତେ ହି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତିବ୍ର ଦୁଃଖ ପାଇ, ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲା।
କାଲାକୃଷ୍ଟଃ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶୋକଜାତାନି ତାନି ସଃ । ପରିଗୃହ୍ଯ ସମାଯାତଃ ପୂଜନାର୍ଥୀ ମହେଶ୍ଵରମ୍
କାଳରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦୁଃଖରେ ଭରି ମନରେ ଏହି ଶୋକ ଧରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଆସିଲା।
ଦେଵ୍ଯା କୃତାଂ ହି ପୂଜାଂ ଚ ସୁପୁଷ୍ପୈଃ ପାରିଜାତଜୈଃ । ତାଂ ନିର୍ଣାଶ୍ଯ ସୁଲୋଭେନ ଶୋକଜୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
ଦେବୀ ଉତ୍ତମ ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ ଯେଉଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଲୋଭରେ ଧ୍ୱଂସ କରି, ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲା।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଂଦଵସ୍ତେଽଶ୍ରୁସଂଭଵାଃ । ଅଵିରଲାସ୍ତତୋ ଵତ୍ସ ପତଂତି ଲିଂଗମସ୍ତକେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦୁଇ ଆଖିରୁ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ ଅବିରତ ଝରି, ବଟୁ, ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ଦେଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ତମୁଵାଚ ମହାମତେ । କୋ ଭଵାନ୍ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଶୋକାକୁଲମନାଃ ସଦା
ଦେବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ଯେଉଁଠି ସଦା ଦୁଃଖରେ ମନ ରଖି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜୁଛ?'
ପତଂତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ଦେଵସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ଶୋକଜାନି ତେ । ଅପଵିତ୍ରାଣି ମେ ବ୍ରୂହି ଏତମର୍ଥଂ ମମାଗ୍ରତଃ
'ତୁମ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି; ଏହି ଅପବିତ୍ରତାର ଅର୍ଥ କଣ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।'
ଵିହୁଂଡ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ନାରୀ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସଂପଦା । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନା କାମସ୍ଯାଯତନଂ ମହତ୍
ବିହୁଣ୍ଡ କହିଲେ: 'ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ କାମନାର ଆଶ୍ରୟ।'
ତସ୍ଯା ମୋହେନ ସଂଦଗ୍ଧଃ କାମେନାକୁଲତାଂ ଗତଃ । ତଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ହି ସଂଭୋଗେ ଦେହି ମେ ଦାଯମୁତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, କାମନାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲି; ସେ ମୋତେ ସଂଗମ ସମୟରେ କହିଥିଲେ, 'ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ଦିଅ।'
କାମୋଦସଂଭଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପୂଜଯସ୍ଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତେଷାଂ ପୁଷ୍ପକୃତାଂ ମାଲାଂ ମମ କଂଠେ ପରିକ୍ଷିପ
'କାମନାର ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜ; ସେଠି ତିଆରି ମାଳା ମୋ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧା।'
କୋଟିଭିଃ ସପ୍ତସଂଖ୍ଯାତୈଃ ପୂଜଯସ୍ଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତଦର୍ଥଂ ପୂଜଯାମ୍ଯେଵ ଈଶ୍ଵରଂ ଫଲଦାଯକମ୍
'ସେହିପରି ସାତି କୋଟି ଫୁଲରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜ; ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ମୁଁ ଫଳଦାୟକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜୁଛି।'
କାମୋଦସଂଭଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଦୁର୍ଲଭୈର୍ଦେଵଦାନଵୈଃ । ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- କ୍ଵ ତେ ଭାଵଃ କ୍ଵ ତେ ଧ୍ଯାନଂ କ୍ଵ ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ
'କାମନାର ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେଠି...' ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: 'ତୋର ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ଧ୍ୟାନ କେଉଁଠି, ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି, ହେ ଦୁଷ୍ଟ?'
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ସଂବଂଧୋ ନାସ୍ତି କିଂଚିତ୍ତ୍ଵଯୈଵ ହି । କାମୋଦାଯା ଵରଂ ରୂପଂ କୀଦୃଶଂ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ତୋର ସହ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂଯୋଗ କିଛି ନାହିଁ; କାମନାର ଦିଆଯାଇଥିବା ବରର ରୂପ କଣ, ଏବେ କହ।'
କ୍ଵ ଲବ୍ଧାନି ସୁପୁଷ୍ପାଣି ତସ୍ଯା ହାସ୍ଯୋଦ୍ଭଵାନି ଚ । ଵିହୁଂଡ ଉଵାଚ- ଭାଵଂ ଧ୍ଯାନଂ ନ ଜାନାମି ନ ଦୃଷ୍ଟା ସା ମଯା କଦା
'ସେ ଉତ୍ତମ ଫୁଲ କେଉଁଠି ପାଇଲୁ, ତାଙ୍କ ହାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲ କେଉଁଠି ମିଳିଲା?' ବିହୁଣ୍ଡ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଜାଣେନି, ସେଠିକୁ କେବେ ଦେଖି ନାହିଁ।'
ଗଂଗାତୋଯଗତାନ୍ଯେଵ ପରିଗୃହ୍ଣାମି ନିତ୍ଯଶଃ । ତୈରହଂ ପୂଜଯାମ୍ଯେକଂ ଶଂକରଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସଦା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଫୁଲ ମାତ୍ର ନେଇଥାଏ। ସେଇ ଫୁଲରେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରେ।
ମମାଗ୍ରେ କଥିତଂ ଵିପ୍ର ଶୁକ୍ରେଣାପି ମହାତ୍ମନା । ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵେଶମର୍ଚଯାମି ଦିନଦିନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ମହାତ୍ମା ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଚ୍ଚ ପୃଷ୍ଟୋସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- କାମୋଦାରୋଦନାଜ୍ଜାତୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈର୍ଦୁଃଖସଂଭଵୈଃ
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିଦେଲି। ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— କାମୋଦାର ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—
ଲିଂଗମର୍ଚଯସେ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାତେ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । ଯାଦୃଶେନାପି ଭାଵେନ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଯାଦୃଶୈସ୍ତ୍ଵଯା
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରତି ସକାଳେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଫୁଲରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର, ସେଭଳି କର।
ଅର୍ଚିତୋ ଦେଵଦେଵେଶସ୍ତାଦୃଶଂ ଫଲମାପ୍ନୁହି । ଦିଵ୍ଯପୂଜାଂ ଵିନାଶ୍ଯୈଵଂ ଶୋକପୁଷ୍ପୈଃ ପ୍ରପୂଜସି
ତୁମେ ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛ, ସେହିପରି ଫଳ ପାଇବ। ଦିବ୍ୟ ପୂଜା ଛାଡ଼ି, ଶୋକର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛ।
ଅସୌ ଦୋଷସ୍ତଵୈଵାଦ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵକର୍ମଜଂ ଫଲମ୍
ଆଜି ତୁମର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି— ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ତସ୍ଯା ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କାଲକୃଷ୍ଟୋ ବଭାଷ ତାମ୍ । ରେ ରେ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁରାଚାର ମମ କର୍ମପ୍ରଦୂଷକ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାଳକୃଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଅରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁରାଚାରୀ, ମୋ କର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା—'
ହନ୍ମି ତ୍ଵାମିହ ଖଡ୍ଗେନ ଅନେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଂ ସ ନିଶିତଂ ଖଡ୍ଗମାଦଦେ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ତଳୱାରରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଏ।
ହଂତୁକାମଃ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦାନଵଃ । ସା ଦେଵୀ ଵିପ୍ରରୂପେଣ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ପରମେଶ୍ଵରୀ
ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଆଗକୁ ଧାଉଛି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ହନ୍ମି ତ୍ଵାମିହ ଖଡ୍ଗେନ ଅନେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ସ୍ଵସ୍ଥାନମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୁଂକାରଂ ଵିସସର୍ଜ ହ । ତେନ ହୁଂକାରନାଦେନ ପତିତୋ ଦାନଵାଧମଃ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ତଳୱାରରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଦେବୀ ଜୋରେ ହୁଁକାର ଦେଲେ। ସେଇ ହୁଁକାର ଶବ୍ଦରେ, ସେ ନିଚ ଦାନବ ପଡ଼ିଗଲା।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ କାମରୂପେଣ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ । ପତିତେ ଦାନଵେ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶକେ
ସେ ଚାହିଥିବା ରୂପରେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହୋଇ, ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଗିରି ପଡ଼ିଥିବା ପର୍ବତ ପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଥିବା ଦାନବ ପଡ଼ି ରହିଲା।
ଲୋକାଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖତାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଵତ୍ସ ସା ସ୍ତ୍ରୀ ଵୈ ପରିଦେଵତି
ସେ ଦାନବ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ପ୍ରିୟ, ସେ ଜଣେ ମହିଳା ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି—
ଗଂଗାତୀରେ ଵରାରୋହା ଦୁଃଖଵ୍ଯାକୁଲମାନସା । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପୃଚ୍ଛିତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସେ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ମନ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁପୁତ୍ରଂ ତଂ କୁଂଜଲୋ ଅଂଡଜେଶ୍ଵରଃ । ଵିରରାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଭୂପତେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏହିପରି କହି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ କୁଞ୍ଜଳ, ଯିଏ ଅଣ୍ଡଜମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ କିଛି ଅଧିକ କହିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ କାମୋଦାଖ୍ଯାନେ ଏକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ କାମୋଦା ନାମକ କଥା ଥିବା ଏକଶେ ଏକୋଣିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କୁଂଜଲୋ ଧର୍ମପକ୍ଷୀ ସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାନ୍ସୁତାନ୍ପ୍ରତି । ଵିରରାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ତାନ୍ପ୍ରତି
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏହିପରି କହି, ଧର୍ମପରାୟଣ କୁଞ୍ଜଳ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କିଛି ଅଧିକ କହିଲେ ନାହିଁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିଲେ।