ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଗତୋଽସୌ ଦାନଵୈଃ ସହ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵିହାଯ ଗୋଵିଂଦୋ ଭୃଗୋଶ୍ଚୈଵ ମଖୋତ୍ତମମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ତୁରନ୍ତ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ମଖଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତେ ଦେଵେ ପଶ୍ଚାତ୍ତୈର୍ଦାନଵୋତ୍ତମୈଃ । ଆଗତ୍ଯ ଧ୍ଵଂସିତଃ ସର୍ଵଃ ସ ଯଜ୍ଞଃ ପାପଚେତନୈଃ
ଦେବତା ଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଆସିଲେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ହରିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ରଃ ଶଶାପ ଭୃଗୁରେଵ ତମ୍ । ଦଶଜନ୍ମାନି ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମଚ୍ଛାପକଲୁଷୀକୃତଃ
ଭୃଗୁ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେହି ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ମୋ ଶାପରେ ତୁମେ ଦଶଟି ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
କର୍ମଣଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ସଂଭୋଗଂ ସଂଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଃ ପରିଵୀକ୍ଷିତଃ
ଜନାର୍ଦନ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ନାରଦଃ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯାପି ସୁଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତା ସାଭଵତ୍ତଦା
ଏଭଳି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ବାଲା ହାହେତି ଵଦତୀ ମୁହୁଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରୋପଵିଷ୍ଟା ସା ଜଲାଂତେ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦନ
ସେ ଝିଅଟି ଜଳକୂଳରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି, 'ହା' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କରୁଣ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଶୁଣ, ହେ ନନ୍ଦନ।
ସୁନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ତଥାଶ୍ରୂଣି ଦୁଃଖେନାପି ପ୍ରମୁଂଚତି । ତାନ୍ଯଶ୍ରୂଣି ପ୍ରମୁକ୍ତାନି ଗଂଗାତୋଯେ ପତଂତ୍ଯପି
ସେ ସୁନେତ୍ର ଝିଅର ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା; ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଜଲେ ଚୈଵ ନିମଜ୍ଜଂତି ତସ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯଶ୍ରୁବିଂଦଵଃ । ସଂଭଵଂତି ପୁନସ୍ତାତ ପଦ୍ମରୂପାଣି ତାନି ଚ
ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ସହିତ, ହେ ପ୍ରିୟ, ପୁଣି ଲୋଟସ ହୋଇ ଉପଜୁଥିଲେ।
ଗଂଗାତୋଯେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାନି ଵାହିତାନି ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ । ଦଦୃଶେ ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାପ୍ରମୋହିତଃ
ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ସେ ଲୋଟସଗୁଡ଼ିକ ବହିଯାଉଥିଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୁଃଖଜାନି ନ ଜାନାତି ମୁନିନା କଥିତାନ୍ଯପି । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟଃ ପରିଜଗ୍ରାହ ସୋଽସୁରଃ
ମୁନି କହିଥିଲେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ଉପଜିଥିବା ଫୁଲ ବୋଲି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ସେ ଅସୁର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଲେ।
ପଦ୍ମୈସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପିତୈଃ ସୋପି ପୂଜଯେଦ୍ଗିରିଜାପ୍ରିଯମ୍ । ସପ୍ତକୋଟିଭିର୍ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାପ୍ରମୋହିତଃ
ସେ ଦାନବନାୟକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ସପ୍ତ କୋଟି ଫୁଲରେ ଗିରିଜାପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଶଂକରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପଶ୍ଯୈତସ୍ଯ ଵିକର୍ମ ତ୍ଵଂ ଦାନଵସ୍ଯ ମହାମତେ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଦାନବର କୁକର୍ମ ଦେଖ।'
ଶୋକୋତ୍ପନ୍ନାନି ପଦ୍ମାନି ଗଂଗାତୋଯଗତାନି ଵୈ । ଅଯମେଷ ପ୍ରଗୃହ୍ଣାତି କାମାକୁଲିତଚେତନଃ
'ଏହି ଲୋଟସଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମି, ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ଏହି ଲୋକଟି, ଆସକ୍ତ ମନରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଉଛି।'
ପୂଜଯେଚ୍ଚାପି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶୋକସଂତାପକାରକୈଃ । ଦୁଃଖଜୈଃ ଶୋକଜୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୈଃ ସୁଶ୍ରେଯଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରୁ ଉପଜିଥିବା ଫୁଲରେ ପୂଜା କରୁଛି। ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକର ଫୁଲରୁ କେମିତି ମଙ୍ଗଳ ହେବ?'
ଯାଦୃଶେନାପି ଭାଵେନ ମାମେଵ ପରିପୂଜଯେତ୍ । ତାଦୃଶେନାପି ଭାଵେନ ଅସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଯେଉଁ ଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେଉଁ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ମିଳିବ।'
ସତ୍ଯଧ୍ଯାନଵିହୀନୋଯଂ କାମୋଦା ନ୍ଯସ୍ତମାନସଃ । ସଂଜାତଃ ପାପଚାରିତ୍ରୋ ଜହି ଦେଵି ସ୍ଵତେଜସା
'ସତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ନଥିବା, କାମନାରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା, ପାପରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଏହି ଲୋକଟି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କର।'
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶଂଭୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ଅସ୍ଯୈଵ ସଂକ୍ଷଯଂ ଶଂଭୋ କରିଷ୍ଯେ ତଵ ଶାସନାତ୍
ଶିବଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରିତ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତୁମର ଆଦେଶରେ ଏହି ଜଣଙ୍କର ସଂହାର କରିବି, ହେ ଶିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵୀ ତସ୍ଯାପି ଵଧକାଂକ୍ଷଯା । ଵର୍ତ୍ତତେ ହି ଵିହୁଂଡସ୍ଯ ଵଧୋପାଯଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବିହୁଣ୍ଡଙ୍କୁ ମାରିବା ଉପାୟ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କୃତ୍ଵା ମାଯାମଯଂ ରୂପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ପୂଜଯେଚ୍ଛଂକରଂ ନାଥଂ ସୁପୁଷ୍ପୈଃ ପାରିଜାତଜୈଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମାୟାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ ପୂଜିଲେ।
ସମେତ୍ଯ ଦାନଵଃ ପାପୋ ଦିଵ୍ଯାଂ ପୂଜାଂ ଵିନାଶଯେତ୍ । କାମାକୁଲଃ ସୁଦୁଃଖାର୍ତସ୍ତଦ୍ଗତୋ ଭାଵତତ୍ପରଃ
ସେ ପାପୀ ଦାନବ ଆସି, ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୂଜାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲା, ଅତି ଆସକ୍ତି ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ମନେ ସେଠି ଲଗି ରହିଲା।
ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାମାଯାଂ ପୂର୍ଵଦୃଷ୍ଟାଂ ସ ଦାନଵଃ । ସସ୍ମାର ଦାନଵଃ ପାପଃ କାମବାଣୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ
ସେ ପାପୀ ଦାନବ, କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାମାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କଲା।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ କଂଦର୍ପେଣ ବଲୀଯସା । ଵିରହାକୁଲଦୁଃଖାର୍ତୋ ରୋଦତେ ହି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତିବ୍ର ଦୁଃଖ ପାଇ, ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲା।
କାଲାକୃଷ୍ଟଃ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶୋକଜାତାନି ତାନି ସଃ । ପରିଗୃହ୍ଯ ସମାଯାତଃ ପୂଜନାର୍ଥୀ ମହେଶ୍ଵରମ୍
କାଳରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦୁଃଖରେ ଭରି ମନରେ ଏହି ଶୋକ ଧରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଆସିଲା।
ଦେଵ୍ଯା କୃତାଂ ହି ପୂଜାଂ ଚ ସୁପୁଷ୍ପୈଃ ପାରିଜାତଜୈଃ । ତାଂ ନିର୍ଣାଶ୍ଯ ସୁଲୋଭେନ ଶୋକଜୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
ଦେବୀ ଉତ୍ତମ ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ ଯେଉଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଲୋଭରେ ଧ୍ୱଂସ କରି, ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲା।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଂଦଵସ୍ତେଽଶ୍ରୁସଂଭଵାଃ । ଅଵିରଲାସ୍ତତୋ ଵତ୍ସ ପତଂତି ଲିଂଗମସ୍ତକେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦୁଇ ଆଖିରୁ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ ଅବିରତ ଝରି, ବଟୁ, ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ଦେଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ତମୁଵାଚ ମହାମତେ । କୋ ଭଵାନ୍ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଶୋକାକୁଲମନାଃ ସଦା
ଦେବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ଯେଉଁଠି ସଦା ଦୁଃଖରେ ମନ ରଖି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜୁଛ?'
ପତଂତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ଦେଵସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ଶୋକଜାନି ତେ । ଅପଵିତ୍ରାଣି ମେ ବ୍ରୂହି ଏତମର୍ଥଂ ମମାଗ୍ରତଃ
'ତୁମ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି; ଏହି ଅପବିତ୍ରତାର ଅର୍ଥ କଣ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।'
ଵିହୁଂଡ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ନାରୀ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସଂପଦା । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନା କାମସ୍ଯାଯତନଂ ମହତ୍
ବିହୁଣ୍ଡ କହିଲେ: 'ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ କାମନାର ଆଶ୍ରୟ।'
ତସ୍ଯା ମୋହେନ ସଂଦଗ୍ଧଃ କାମେନାକୁଲତାଂ ଗତଃ । ତଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ହି ସଂଭୋଗେ ଦେହି ମେ ଦାଯମୁତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, କାମନାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲି; ସେ ମୋତେ ସଂଗମ ସମୟରେ କହିଥିଲେ, 'ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ଦିଅ।'
କାମୋଦସଂଭଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପୂଜଯସ୍ଵ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ତେଷାଂ ପୁଷ୍ପକୃତାଂ ମାଲାଂ ମମ କଂଠେ ପରିକ୍ଷିପ
'କାମନାର ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜ; ସେଠି ତିଆରି ମାଳା ମୋ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧା।'