କାଯଂ ରକ୍ଷତି ଜୀଵାତ୍ମା ପଶ୍ଚାତ୍ତିଷ୍ଠତି ମଧ୍ଯଗଃ । ଉଦାନଃ ସ୍ଫୁରତେ ତୀଵ୍ରସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛବ୍ଦଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଜୀବାତ୍ମା ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି । ଉଦାନ ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ହିଲେଇ ଉଠେ, ଏହିଠାରୁ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଶୁଷ୍କା ଭସ୍ତ୍ରା ଯଥା ଶ୍ଵାସଂ କୁରୁତେ ଵାଯୁପୂରିତା । ତଦ୍ଵଚ୍ଛବ୍ଦଵଶାଚ୍ଛ୍ଵାସମୁଦାନଃ କୁରୁତେ ବଲାତ୍
ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ଧମାନାକୁ ବାୟୁ ଭରିଲେ ଶ୍ୱାସ ହୁଏ, ସେପରି ଶବ୍ଦର ପ୍ରଭାବରେ ଉଦାନ ବଳପୂର୍ବକ ଶ୍ୱାସ ତିଆରି କରେ ।
ଆତ୍ମନସ୍ତୁ ପ୍ରଭାଵେଣ ଉଦାନୋ ବଲଵାନ୍ଭଵେତ୍ । ଏଵଂ କାଯଃ ପ୍ରମୁଗ୍ଧସ୍ତୁ ମୃତକଲ୍ପଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଆତ୍ମାର ପ୍ରଭାବରେ ଉଦାନ ବଳବାନ ହୁଏ । ଏଭଳି ଦେହ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୃତ ଭଳି ହୁଏ ।
ତତୋ ନିଦ୍ରା ମହାମାଯା ତସ୍ଯାଂଗେଷୁ ପ୍ରଯାତି ସା । ହୃଦି କଂଠେ ତଥା ଚାସ୍ଯେ ନାସିକାଗ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ ନିଦ୍ରା, ମହାମାୟା, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଆବରଣ କରେ । ଏହା ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ମୁଁହ ଏବଂ ନାକର ଟିପରେ ବସିଯାଏ ।
ବାହୂ ସଂକୁଚ୍ଯ ସଂତିଷ୍ଠେଦ୍ଧୃଦ୍ଗତୋ ନାଭିମଂଡଲେ । ଆତ୍ମନସ୍ତୁ ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଉଦାନୋ ନାମ ମାରୁତଃ
ବାହୁଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ କରି, ହୃଦୟ ଏବଂ ନାଭି ମଞ୍ଚଳରେ ରହିଯାଏ । ଆତ୍ମାର ପ୍ରଭାବରେ ଉଦାନ ନାମକ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ପ୍ରଜାଯତେ ମହାତୀଵ୍ରା ବଲରୋଧଂ କରୋତି ସଃ । ଯଥା ରଜ୍ଜ୍ଵା ପ୍ରବଦ୍ଧସ୍ତୁ ଦାରୁ କୀଲଧରଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହା ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ଏବଂ ଶକ୍ତିକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ । ଯେପରି ରସିରେ ବାନ୍ଧା କାଠ ଖୁଟିରେ ଅଟୁଟ ରହେ ।
ତଥା ଚାତ୍ମାସୁ ସଂଲଗ୍ନଃ ପ୍ରାଣଵାଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ । ଅଂତରାତ୍ମପ୍ରସକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରାଣଵାଯୁଃ ଶୁଭାନନେ
ଏଭଳି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଆତ୍ମା ସହ ଲଗ୍ନ ଅଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସହ ଯୋଗ ଥିବା ପ୍ରାଣବାୟୁ, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗିନୀ ।
ବୁଦ୍ଧିଵଦ୍ରୋହିତୋ ଭଦ୍ରେ ଅଂତରାତ୍ମା ପ୍ରଧାଵତି । ପୂର୍ଵଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ଵାସାନ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ତତ୍ର ପ୍ରଧାଵତି
ବୁଦ୍ଧି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଦୌଡ଼ିଯାଏ । ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଆଦତ ମନେ ପକାଇ, ସେଠାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ ।
ତତ୍ର ସଂସ୍ଥୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ରମତେ ପୁନଃ । ଏଵଂ ନାନାଵିଧାନ୍ସ୍ଵପ୍ନାନଂତରାତ୍ମା ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପୁଣି ଆନନ୍ଦ କରେ । ଏଭଳି ଅନ୍ତରାତ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ ।
ଉତ୍ତମାଂଶ୍ଚ ଵିରୁଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ କର୍ମଯୁକ୍ତାନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ଗିରୀଂସ୍ତଥା ସୁଦୁର୍ଗାଂଶ୍ଚ ଉଚ୍ଚାଵଚାନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ସେ ଉତ୍ତମ ଓ ବିପରୀତ କର୍ମ, କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖେ । ପାହାଡ଼, କଠିନ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନ ଦେଖେ ।
ତଦେଵ ଵାତିକଂ ଵିଦ୍ଧି କଫଵତ୍ତଦ୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଜଲଂ ନଦୀଂ ତଡାଗଂ ଚ ପଯଃ ସ୍ଥାନାନି ପଶ୍ଯତି
ଏହାକୁ ବାତ ଗୁଣ ଭାବିବାକୁ, ମୁଁ କହୁଛି ଏହା କଫ ଭଳି । ସେ ଜଳ, ନଦୀ, ଝିଲିକି ଏବଂ ଜଳ ଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖେ ।
ଅଗ୍ନିଂ ଚ ପଶ୍ଯତେ ଦେଵି ବହୁକାଂଚନମୁତ୍ତମମ୍ । ତଦେଵ ପୈତ୍ତିକଂ ଵିଦ୍ଧି ଭାଵ୍ଯଂ ଚୈଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଅଗ୍ନି ଓ ବହୁ ଉତ୍ତମ ସୁନା ଦେଖେ, ହେ ଦେବୀ । ଏହାକୁ ପିତ୍ତ ଭାବିବାକୁ, ମୁଁ କହୁଛି କଣ ଭାବିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରଭାତେ ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଭଵ୍ଯୋ ଵାଭଵ୍ଯ ଏଵ ଚ । କର୍ମଯୁକ୍ତୋ ଵରାରୋହେ ଲାଭାଲାଭପ୍ରକାଶକଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ହୋଇପାରେ । କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଲାଭ ଅଥବା ଅଲାଭ ଦେଖାଏ ।
ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଯାପି ଅଵସ୍ଥା ମେ କଥିତା ଵରଵର୍ଣିନି । ତଦ୍ଭାଵ୍ଯଂଚଵରାରୋହେଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵଭଵିଷ୍ଯତି
ସ୍ୱପ୍ନର ଅବସ୍ଥା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗିନୀ । ଯାହା ଭାବିବା ଉଚିତ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠି ଭି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ହେବ ।
ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଃ ସ ତୁ ପ୍ରେକ୍ଷିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ତୁମେ ଦେଖିଛ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ କାମୋଦାଖ୍ଯାନେ ଵିଂଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥା, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନ ଓ କାମୋଦଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଶତ ବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ।
କାମୋଦୋଵାଚ- ନ ଵିଦୁର୍ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଯସ୍ଯାଂତଂ ରୂପମେଵ ଚ । ଯସ୍ମିଲ୍ଲୀଁନସ୍ତୁ ସର୍ଵୋଯଂ ସ ଚୈକାତ୍ମା ପ୍ରକଥ୍ଯତେ
କାମୋଦ କହିଲେ — ଯାହାର ସୀମା କିମ୍ବା ରୂପ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କିଛି ଲୟ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା ଭାବେ କୁହାଯାଏ ।
ଯସ୍ଯା ମାଯାପ୍ରପଂଚସ୍ତୁ ସଂସାରଃ ଶୃଣୁ ନାରଦ । କସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯାତି ସଂସାରଂ ମମ ସ୍ଵାମୀ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଯାହାର ମାୟା ଏହି ସଂସାର, ଶୁଣ ନାରଦ; କାହିଁକି ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ଜଗତ୍ପତି, ଏହି ସଂସାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି?
ପାପୈଶ୍ଚାପି ସୁପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ନରୋବଦ୍ଧସ୍ତୁ କର୍ମଭିଃ । ସଂସାରଂ ସରତେ ଵିପ୍ର ହରିଃ କସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରଜେଦ୍ଵଦ
ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର କର୍ମରେ ବନ୍ଧି ମଣିଷ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ହରି କାହିଁକି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବେ, ମୋତେ କହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍କୃତଂ ତେନ ଚକ୍ରିଣା । ଭୃଗୋରଗ୍ରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷାଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଶୁଣ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ କ'ଣ ହେଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଗତୋଽସୌ ଦାନଵୈଃ ସହ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵିହାଯ ଗୋଵିଂଦୋ ଭୃଗୋଶ୍ଚୈଵ ମଖୋତ୍ତମମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ତୁରନ୍ତ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ମଖଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତେ ଦେଵେ ପଶ୍ଚାତ୍ତୈର୍ଦାନଵୋତ୍ତମୈଃ । ଆଗତ୍ଯ ଧ୍ଵଂସିତଃ ସର୍ଵଃ ସ ଯଜ୍ଞଃ ପାପଚେତନୈଃ
ଦେବତା ଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଆସିଲେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ହରିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ରଃ ଶଶାପ ଭୃଗୁରେଵ ତମ୍ । ଦଶଜନ୍ମାନି ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମଚ୍ଛାପକଲୁଷୀକୃତଃ
ଭୃଗୁ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେହି ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ମୋ ଶାପରେ ତୁମେ ଦଶଟି ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
କର୍ମଣଃ ସ୍ଵସ୍ଯ ସଂଭୋଗଂ ସଂଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଃ ପରିଵୀକ୍ଷିତଃ
ଜନାର୍ଦନ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଗତୋ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ନାରଦଃ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯାପି ସୁଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତା ସାଭଵତ୍ତଦା
ଏଭଳି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ବାଲା ହାହେତି ଵଦତୀ ମୁହୁଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରୋପଵିଷ୍ଟା ସା ଜଲାଂତେ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦନ
ସେ ଝିଅଟି ଜଳକୂଳରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି, 'ହା' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କରୁଣ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଶୁଣ, ହେ ନନ୍ଦନ।
ସୁନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ତଥାଶ୍ରୂଣି ଦୁଃଖେନାପି ପ୍ରମୁଂଚତି । ତାନ୍ଯଶ୍ରୂଣି ପ୍ରମୁକ୍ତାନି ଗଂଗାତୋଯେ ପତଂତ୍ଯପି
ସେ ସୁନେତ୍ର ଝିଅର ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା; ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଜଲେ ଚୈଵ ନିମଜ୍ଜଂତି ତସ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯଶ୍ରୁବିଂଦଵଃ । ସଂଭଵଂତି ପୁନସ୍ତାତ ପଦ୍ମରୂପାଣି ତାନି ଚ
ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ସହିତ, ହେ ପ୍ରିୟ, ପୁଣି ଲୋଟସ ହୋଇ ଉପଜୁଥିଲେ।
ଗଂଗାତୋଯେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାନି ଵାହିତାନି ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ । ଦଦୃଶେ ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାପ୍ରମୋହିତଃ
ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ସେ ଲୋଟସଗୁଡ଼ିକ ବହିଯାଉଥିଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୁଃଖଜାନି ନ ଜାନାତି ମୁନିନା କଥିତାନ୍ଯପି । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟଃ ପରିଜଗ୍ରାହ ସୋଽସୁରଃ
ମୁନି କହିଥିଲେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ଉପଜିଥିବା ଫୁଲ ବୋଲି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ସେ ଅସୁର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଲେ।