ତାନି ତ୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରତିଗୃହାଣ ସୁହୃଦ୍ଯାନି ମହାଂତି ଚ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନି ପୁଷ୍ପାଣି ସାଧଯସ୍ଵ ମନୀପ୍ସିତମ୍
ସେହି ପ୍ରେମଳ ଓ ବଡ଼ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର। ସେଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ କାମ ସଫଳ କର।
ନାରଦୋ ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମୋହଯିତ୍ଵା ତତଃ ପୁନଃ । ତତଶ୍ଚ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚିଂତଯାମାସ ଵୈ ପୁନଃ
ନାରଦ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ପୁଣି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ପୁଣି ଭାବିବାକୁ ବସିଲେ।
କଥମଶ୍ରୂଣି ସା ମୁଂଚେତ୍କେନୋପାଯେନ ଦୁଃଖିତା । ଚିଂତଯାନସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵଂ କ୍ଷଣଂ ଵୈ ନାରଦସ୍ଯ ଚ
ସେ ଦୁଃଖିତା କିପରି ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିପାରିବେ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ହେବ? ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ଓ ନାରଦ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତତୋ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କାମୋଦାଖ୍ଯଂ ପୁରଂ ଗତଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଏକ ଉପାୟ ଆସିଲା; ସେ କାମୋଦା ନାମକ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ କାମୋଦାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ବେନଙ୍କ କଥାରେ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମାରେ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ, କାମୋଦା ନାମକ ଗଳ୍ପରେ, ଏହା ଏକଶଏଊଣିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- କାମୋଦାଖ୍ଯଂ ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵସମାକୁଲମ୍ । ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମପଶ୍ଯନ୍ନାରଦସ୍ତତଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— କାମୋଦା ନାମକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଜିନିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଉଁଠାକୁ ନାରଦ ଦେଖିଲେ।
କାମୋଦାଯା ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କାମୋଦାଂ ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵକାମସମାକୁଲାମ୍
ସେଠାରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମୋଦାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମୋଦାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଯା ସଂପୂଜିତୋ ଵିପ୍ରଃ ସୁଵାକ୍ଯୈଃ ସ୍ଵାଗତାଦିଭିଃ । ଦିଵ୍ଯାସନେ ସମାରୂଢସ୍ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାମୋଦା ମିଷ୍ଟି କଥା, ସ୍ବାଗତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କଥାରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଆସନରେ ବସି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସୁଖେନ ସ୍ଥୀଯତେ ଭଦ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁତେଜଃ ସମୁଦ୍ଭଵେ । ଅନାମଯଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯ ତାମ୍
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଭଲ ଅଛ, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି?' ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।
କାମୋଦୋଵାଚ-। ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵତାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁଖେନ ଵର୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରକାରଣମ୍
କାମୋଦା କହିଲେ— ଆପଣଙ୍କ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ସୁଖରେ ଅଛି। ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଆପଣ ପ୍ରଶ୍ନ-ଉତ୍ତର କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ମହାମୋହଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମମାଂଗେ ମୁନିପୁଂଗଵ । ଵ୍ଯାପକଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ମମାଂଗେ ମତିନାଶକଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଦେହରେ ଏକ ବଡ଼ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଏବଂ ମୋର ବୁଦ୍ଧିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଉଛି।
ତସ୍ମାନ୍ନିଦ୍ରା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଥା ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ଵର୍ତତେ । ସୁପ୍ତଯା ତୁ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଵୈ ଦାରୁଣୋ ମୁନେ
ଏହିଠାରୁ ମୋ ମନରେ ନିଦ୍ରା ଆସିଗଲା, ଯେପରି ମଣିଷମାନେ ନିଦ୍ରା ଯାଉଛନ୍ତି। ନିଦ୍ରାରେ ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲି।
କେନାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ସମେତ୍ଯୈଵ ପୁରତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽସୌ ହୃଷୀକେଶଃ ସଂସାରଂ ସ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏଉଁ ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେହି ଆସି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ— 'ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୃଷୀକେଶ ସଂସାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।'
ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଦୁଃଖେନ ଵ୍ଯାପିତାହଂ ମହାମତେ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଭଵାଞ୍ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵରଃ
ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମହାମତି, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି। ଆପଣ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଵାତିକଃ ପୈତ୍ତିକଶ୍ଚୈଵ କଫଜଃ ସାନ୍ନିପାତିକଃ । ସ୍ଵପ୍ନଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଭଦ୍ରେ ମାନଵେଷୁ ନ ସଂଶଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, କଫ, କିମ୍ବା ଏହାର ମିଶ୍ରଣରୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଆସେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନ ଜାଯତେ ଚ ଦେଵେଷୁ ସ୍ଵପ୍ନୋ ନିଦ୍ରା ଚ ସୁଂଦରି । ଆଦିତ୍ଯୋଦଯଵେଲାଯାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ୍ତମଃ
କିନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ସ୍ୱପ୍ନ ବା ନିଦ୍ରା ହୁଏ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ସତ୍ସ୍ଵପ୍ନୋ ମାନଵାନାଂ ହି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଦାଯକଃ । ଅନ୍ଯଦେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଯ କାରଣଂ ଶୁଭେ
ଭଲ ସ୍ୱପ୍ନ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁକୃତର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏବେ, ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ୱପ୍ନର ଅନ୍ୟ କାରଣ କହିବି।
ମହାଵାତାଂଦୋଲନୈଶ୍ଚ ଚଲଂତ୍ଯାପୋ ଵରାନନେ । ତ୍ରୁଟଂତ୍ଯଂବୁକଣାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତସ୍ମାଦୁଦକସଂଚଯାତ୍
ବଡ଼ ବାୟୁର ହେଲାଣିରେ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବତୀ, ପାଣି ଉଠାଯାଏ। ପାଣିର ଛୋଟ ଛୋଟ ଫୁଏଁ ଛିଡ଼ିଯାଏ।
ବହିରେଵ ପତଂତ୍ଯେତେ ନିର୍ମଲାଂବୁକଣାଃ ଶୁଭେ । ପୁନର୍ଲଯଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯେତେ ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯା ଭଵଂତି ଵୈ
ଏହି ନିର୍ମଳ ପାଣିର ଫୁଏଁ ବାହାରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ଶୁଭେ। ପୁଣି ସେଗୁଡ଼ିକ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, କେବେ ଦେଖାଯାଏ, କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଯ ଵୈ ଭାଵଃ କଥ୍ଯତେ ଶୃଣୁ ଭାମିନି । ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧୋ ଵିରକ୍ତସ୍ତୁ ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତଃ
ଏହିପରି, ସ୍ୱପ୍ନର ସ୍ୱଭାବ କଥା ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ। ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ, ଅସକ୍ତ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ।
ପଂଚଭୂତାତ୍ମକାନାଂ ଚ ମୁଷିତ୍ଵୈଵ ସୁନିଶ୍ଚଲଃ । ଷଡ୍ଵିଂଶତିସୁ ତତ୍ଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଚୈଷ ଵିରାଜତେ
ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହା ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ଛଅବିଶି ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆତ୍ମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହେ।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କେଵଲୋ ନିତ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତେଃ ସଂଗତିଂ ଗତଃ । ତଦ୍ଭାଵୈର୍ଵାଯୁରୂପୈଶ୍ଚ ଚଲତେ ସ୍ଥାନତୋ ଯଦା
ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଏକା, ନିତ୍ୟ, ପ୍ରକୃତି ସହ ସଂଯୋଗ ପାଇ, ସେଉଁଠି ଥିବାବେଳେ, ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଅବସ୍ଥାରେ ଚଳିତ ହୁଏ।
ଆତ୍ମନସ୍ତେଜସଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିତେଜଃ ପ୍ରଜାଯତେ । ଅଂତରାତ୍ମା ଶୁଭଂ ନାମ ତସ୍ଯ ଏଵ ପ୍ରକଥ୍ଯତେ
ଆତ୍ମା ଓ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଆଉ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଶୁଭେ।
ପଯସଶ୍ଚ ଯଥା ଭିନ୍ନା ଭଵଂତ୍ଯଂବୁକଣାଃ ଶୁଭେ । ଆତ୍ମନସ୍ତୁ ତଥା ତେଜ ଅଂତରାତ୍ମା ପ୍ରକଥ୍ଯତେ
ଯେପରି ଜଳରୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଜଳବିନ୍ଦୁ ହୁଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଶୁଭେ।
ସ ହି ପୃଥ୍ଵୀ ସ ଵୈ ଵାଯୁଃ ସ ଚାପ୍ଯାକାଶ ଏଵ ହି । ସ ଵୈ ତୋଯଂ ସ ଦୀପ୍ଯେତ ଏତେ ପଂଚ ପୁରା କୃତାଃ
ସେଇ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ସେଇ ହେଉଛି ବାୟୁ, ସେଇ ହେଉଛି ଆକାଶ; ସେଇ ହେଉଛି ଜଳ ଓ ଆଗ୍ନି; ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଆଦିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ଆତ୍ମନସ୍ତେଜସୋ ଭୂତା ମଲରୂପା ମହାତ୍ମନଃ । ତସ୍ଯାପି ସଂଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଏକତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରଯାଂତି ତେ
ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ମଳରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେମାନେ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁଣି ଏକତାକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵାତ୍ମଭାଵପ୍ରଦୋଷେଣ ନାଶଯଂତି ଵରାନନେ । ତତ୍ପିଂଡମନ୍ଯମିଚ୍ଛଂତି ଵାରଂ ଵାରଂ ଵରାନନେ
ନିଜ ଆତ୍ମାର ଦୋଷରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସେମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି ଓ ପୁଣିପୁଣି ନୂତନ ଦେହ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ କ୍ରୀଡାଵିହାରୋଯଂ ସୃଷ୍ଟିସଂବଂଧକାରଣମ୍ । ଉଦକସ୍ଯ ତରଂଗସ୍ତୁ ଜାଯତେ ଚ ଵିଲୀଯତେ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଖେଳ ଓ ମଜା ସୃଷ୍ଟି ସହିତ ଯୋଗର କାରଣ; ଯେପରି ଜଳର ତରଙ୍ଗ ଉଠି ଏବଂ ଲୟ ହୁଏ।
ପୁନର୍ଭୂତିଃ ପୁନର୍ହାନିସ୍ତାଦୃଶସ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅପାଂ ରୂପସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟାଂତଂ ତଦ୍ଵଦେଷାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ଆକୃତିମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନାଶ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ଜଳର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ।
ଆତ୍ମା ନ ନଶ୍ଯତେ ଦେଵି ତେଜୋ ଵାଯୁର୍ନ ନଶ୍ଯତି । ନ ନଶ୍ଯତୋ ଧରାକାଶୌ ନ ନଶ୍ଯଂତ୍ଯାପ ଏଵ ଚ
ଆତ୍ମା କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ, ହେ ଦେବୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବା ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ, ଜଳ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।