ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ କାମୋଦାଖ୍ଯାନେଽଷ୍ଟାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରରେ 'କାମୋଦା' ନାମକ ଏକଶତ ଅଠାର ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଏକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । କପିଂଜଲ ଉଵାଚ- ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରହସନାତ୍ତାତ ସୁହୃଦ୍ଯାନି ଭଵଂତି ଵୈ । ପୁଷ୍ପାଣି ଦିଵ୍ଯଗଂଧୀନି ଦୁର୍ଲଭାନି ସୁରାସୁରୈଃ
ଏହା ହେଉଛି ଏକଶତ ଏକୋନ ଉନିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। କପିଞ୍ଜଳ କହିଲେ— 'ଯାଙ୍କ ହସରୁ, ବାପା, ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ପାଇବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?'
କସ୍ମାତ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵାଂଛଂତି ମହାମତେ । ଶଂକରଃ ସୁଖମାଯାତି ହାସ୍ଯପୁଷ୍ପୈଃ ସୁପୂଜିତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଓ ମହାମତି? ଏହି ହସର ଫୁଲରେ ପୂଜିଲେ ଶଙ୍କର ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
କୋ ଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ପୁଷ୍ପସ୍ଯ ତନ୍ମେ କଥଯ ଵିସ୍ତରାତ୍ । କାମୋଦା ସା ଭଵେତ୍କା ତୁ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ଵରାଂଗନା
ସେଇ ଫୁଲର କଣ ଗୁଣ? ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ। କାମୋଦା କିଏ, ଏବଂ ସେ କାହାର ଝିଅ?
ହାସ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯା ମହାଭାଗ ସୁପୁଷ୍ପାଣି ଭଵଂତି ଚ । କୋ ଗୁଣସ୍ତତ୍କଥାଂ ବ୍ରୂହି ସକଲାଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଚ
ତାଙ୍କ ହସରୁ, ମହାଭାଗ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେଠାରେ ଏହି ଫୁଲମାନଙ୍କର ଗୁଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ପୁରା ଦେଵୈର୍ମହାଦୈତ୍ଯୈଃ କୃତ୍ଵା ସୌହାର୍ଦମୁତ୍ତମମ୍ । ମମଂଥୁଃ ସାଗରଂ କ୍ଷୀରମମୃତାର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— 'ପୂର୍ବେ ଦେବତା ଓ ବଡ଼ ଦେତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସମ୍ପ୍ରୀତି ହୋଇଥିଲା; ସେମାନେ ଅମୃତ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କରିଥିଲେ।'
ମଥନାଦ୍ଦେଵଦୈତ୍ଯାନାଂ କନ୍ଯାରତ୍ନଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଵରୁଣେନ ଦର୍ଶିତଂ ପୂର୍ଵଂ ସୋମେନୈଵ ତଥା ପୁନଃ
ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ମଥନ କରିବାରୁ ଚାରି ମୂଲ୍ୟବାନ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପ୍ରଥମେ ବରୁଣ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥିଲେ, ପରେ ସୋମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସଂଦର୍ଶିତଂ ପୁଣ୍ଯମମୃତଂ କଲଶେ ସ୍ଥିତମ୍ । କନ୍ଯା ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ ହିତମିଚ୍ଛତି
ତାପରେ, ଏକ କଳଶରେ ରହିଥିବା ପବିତ୍ର ଅମୃତ ଦେଖାଯାଇଲା; ଏହି ଚାରି କନ୍ୟା ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲରେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ।
ସୁଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାମ ସା ଚୈକା ଦ୍ଵିତୀଯା ଵାରୁଣୀ ତଥା । ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ନାମ ତଥା ଖ୍ଯାତା କାମୋଦାନ୍ଯା ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ସୁଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ, ତାହାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବାରୁଣୀ ଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କାମୋଦା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯେ ଵରା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ପୂର୍ଵଂ ଜାତା ମହାମତେ । ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଲୋକେ ପୂଜ୍ଯା ସଦୈଵ ହି
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ସଦା ପୂଜିତ।
ଵାରୁଣୀପାନରୂପା ଚ ପଯଃଫେନସମୁଦ୍ଭଵା । ଅମୃତସ୍ଯ ତରଂଗାଚ୍ଚ କାମୋଦାଖ୍ଯା ବଭୂଵ ହ
ବାରୁଣୀ ଦୁଧର ଝାଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମଦ୍ୟର ଆକାର ନେଲେ, ଏବଂ କାମୋଦା ଅମୃତର ତରଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୋମୋ ରାଜା ତଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜଜ୍ଞାତେ ଅମୃତାଦପି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭୂଷଣଃ ସୋମଃ ସଂଜାତଃ ଶଂକରପ୍ରିଯଃ
ସୋମ ରାଜା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଅମୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୋମ, ତିନି ଭୁବନର ଶୋଭା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ମୃତ୍ଯୁରୋଗହରା ଜାତା ସୁରାଣାଂ ଵାରୁଣୀ ତଥା । ଜ୍ଯେଷ୍ଠାସୁ ପୁଣ୍ଯଦା ଜାତା ଲୋକାନାଂ ହିତମିଚ୍ଛତାମ୍
ବାରୁଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିବାକୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଶୁଭ ଦେଇଥିବା ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅମୃତାଦୁତ୍ଥିତା ଦେଵୀ କାମୋଦା ନାମ ପୁଣ୍ଯଦା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଭଵିଷ୍ଯେ ତୁ ଵୃକ୍ଷରୂପଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି
ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କାମୋଦା ନାମକ ଦେବୀ ଶୁଭ ଦାତ୍ରୀ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସେ ପରେ ଗଛର ରୂପ ନେବେ।
ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତିକରୀ ସା ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ସଦୈଵ ହି । ତୁଲସୀ ନାମ ସା ପୁଣ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବେ। ସେ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ଭାବେ ପରିଣତ ହେବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଯା ସହ ଜଗନ୍ନାଥୋ ରମିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ତୁଲସ୍ଯାଃ ପତ୍ରମେକଂ ଯୋ ନୀତ୍ଵା କୃଷ୍ଣାଯ ଦାସ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଗନ୍ନାଥ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳସୀର ଏକଟି ପତ୍ର ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ,
ମେନେ ତସ୍ଯୋପକାରାଣାଂ କିମସ୍ମୈ ଚ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିଂତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତିକରୋ ଭଵେତ୍
ସେ ସଦା ଭାବେ, 'ଏତେ ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ କଣ ଦେଇପାରିବି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ, ତାହାର ଏହି ଭାବନା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଏଵଂ କାମୋଦ ନାମାସୌ ପୂର୍ଵଂ ଜାତା ସମୁଦ୍ରଜା । ଯଦା ସା ହସତେ ଦେଵୀ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣୀ
ଏଭଳି, ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କାମୋଦା ନାମକ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ହସନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭାଷଣ କରନ୍ତି,
ସୌହୃଦ୍ଯାନି ସୁଗଂଧୀନି ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯାଃ ପତଂତି ଵୈ । ଅମ୍ଲାନାନି ସୁପୁଷ୍ପାଣି ଯୋ ଗୃହ୍ଣାତି ସମୁଦ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ, ମିଳନସାର ଓ ଅକ୍ଷୟ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଝରିପଡ଼େ। ଯିଏ ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠାଏ,
ପୂଜଯେଚ୍ଛଂକରଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମାଧଵଂ ତଥା । ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ପ୍ରତୁଷ୍ଯଂତି ଯଦିଚ୍ଛତି ଦଦଂତି ତତ୍
ଏବଂ ଏହି ଫୁଲରେ ଶଙ୍କର, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ଚାହେଁ ଦେଇଦିଅନ୍ତି।
ରୋଦିତ୍ଯେଷା ଯଦା ସା ଚ କେନ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତା । ନେତ୍ରାଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ହି ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରଭଵଂତି ପତଂତି ଚ
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହ ଥରୁ ଏହି ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ପଡ଼ିଯାଏ,
ତାନି ଚୈଵ ମହାଭାଗ ହୃଦ୍ଯାନି ସୁମହାଂତି ଚ । ସୌରଭେଣ ଵିନା ତୈସ୍ତୁ ଯଃ ପୂଜଯତି ଶଂକରମ୍
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧୁର ଓ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗନ୍ଧି ବିନା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ,
ତସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ଚ ସଂତାପୋ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ତାଦୃଶୈର୍ଦେଵାନ୍ସକୃଦର୍ଚତି ପାପଧୀଃ
ତାହାର ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ଯ ଏପରି ଫୁଲରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜା କରେ,
ତସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ କାମୋଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ କାମୋଦାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି।
ଅଥ କୃଷ୍ଣୋ ଵିଚିଂତ୍ଯୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକ୍ରମସାହସମ୍ । ଵିହୁଂଡସ୍ଯାପି ପାପସ୍ଯ ଉଦ୍ଯମଂ ସାହସଂ ତଦା
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ବିକ୍ରମଙ୍କ ସାହସ ଓ ଦୃଢତା ଦେଖି, କଣ କରିବେ ଭାବିଲେ,
ନାରଦଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୋହଯୈନଂ ଦୁରାସଦମ୍ । ନାରଦସ୍ତ୍ଵଥ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ମୋହିତ କରିବେ। ନାରଦ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି,
ଗଚ୍ଛମାନଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ କାମୋଦାଂ ପ୍ରତି ଦାନଵମ୍ । ଗତ୍ଵା ତମାହ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଂ ନାରଦଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଦାନବ କାମୋଦା ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲା, ସେଇ ସମୟରେ ନାରଦ ହସି ହସି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
କ୍ଵ ଯାସି ତ୍ଵଂ ଚ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ସତ୍ଵରଂ ଚ ସମାତୁରଃ । ସାଂପ୍ରତଂ କେନ କାର୍ଯେଣ କସ୍ଯାର୍ଥଂ କେନ ନୋଦିତଃ
ହେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ଏହି ସମୟରେ କାହିଁକି ଏମିତି କରୁଛ? କାହା ପାଇଁ ଏବଂ କାହାର ଉତ୍ସାହରେ ଏହି କାମ କରୁଛ?
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଂଜଲି । କାମୋଦପୁଷ୍ପାର୍ଥମହଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦୈତ୍ୟ କହିଲା, 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କାମୋଦାର ପୁଷ୍ପ ନେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ତମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁଷ୍ପୈଃ କିଂ ତେ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଵିପ୍ରଵର୍ଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ କାର୍ଯକାରଣମାତ୍ମନଃ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମକୁ ଏହି ପୁଷ୍ପ କାହିଁକି ଦରକାର?' ପୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାମର କାରଣ ପଚାରିଲେ।