ଗଂଗାମଧ୍ଯେ ନିମଜ୍ଜଂତି ଭଵଂତି କମଲାନି ଚ । ପୁଷ୍ପାଣି ଦିଵ୍ଯରୂପାଣି ସୌଗଂଧାନି ମହାଂତି ଚ
ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଡୁବିଯାଏ, ଏବଂ ମହାକାୟ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଟିଯାଏ।
ତସ୍ଯାସ୍ତାତ ସୁନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କିମର୍ଥଂ ପ୍ରପତଂତି ଚ । ଗଂଗୋଦକେ ମହାଭାଗ ନିର୍ମଲା ଅଶ୍ରୁବିଂଦଵଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁରୁ ଏହି ନିର୍ମଳ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଗଙ୍ଗାର ଜଳରେ କାହିଁକି ପଡ଼ୁଛି, ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ?
ଅସ୍ଥିଚର୍ମାଵଶେଷସ୍ତୁ ଜଟାଚୀରଧରଃ ପୁନଃ । ତାନି ସୌଗଂଧଯୁକ୍ତାନି ପଦ୍ମାନି ଵିଚିନୋତି ସଃ
ଏକ ଅସ୍ଥି-ଚର୍ମ ମାତ୍ର ଥିବା, ଜଟା ଓ ଚିର ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକ, ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥାଏ।
ହେମଵର୍ଣାନି ଦିଵ୍ଯାନି ନୀତ୍ଵା ଶିଵଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ । ସା କା ନାରୀ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ ଵା କୋ ହି ମହାମତେ
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ସେ ନାରୀ କିଏ, ମୋତେ କହ, ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ କିଏ, ଓ ମହାମତି।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଶିଵଂ ସୋଥ କସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଦେଵତି । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଯହଂ ଵଲ୍ଲଭସ୍ତଵ
ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ ସେ କାହିଁକି ପୁନି କାନ୍ଦୁଥାଏ? ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ଚରିତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏକ ଘଟଣା କହିବି; ଏହି ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ।
ଯୋସୌ ହୁଂଡୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନହୁଷେଣ ହତୋ ରଣେ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵିହୁଂଡସ୍ତପ ଆସ୍ଥିତଃ
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଣ୍ଡ, ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିହୁଣ୍ଡ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲେ।
ନିହତଂ ପିତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାମାତ୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ । ଆଯୁପୁତ୍ରେଣ ଵୀରେଣ ନହୁଷେଣ ବଲୀଯସା
ତାଙ୍କର ପିତା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚ୍ଛଦକୁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂର ନହୁଷ ହତ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି,
ତପସ୍ତପତି ସକ୍ରୋଧାଦ୍ଦେଵାନ୍ହଂତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ପୌରୁଷଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତପସା ଵର୍ଦ୍ଧିତସ୍ଯ ଚ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ, ଦେବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଗଲା।
ଜାନଂତି ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଦୁଃସହଂ ସମରାଂଗଣେ । ହୁଂଡାତ୍ମଜୋ ଵିହୁଂଡସ୍ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସହ୍ୟ; ହୁଣ୍ଡଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିହୁଣ୍ଡ ତିନି ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ପିତୁର୍ଵୈରଂ କରିଷ୍ଯାମି ହନିଷ୍ଯେ ମାନଵାନ୍ସୁରାନ୍ । ଏଵଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ ପାପୀ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣକଂଟକଃ
ମୁଁ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି; ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେକୁ ହତ କରିବି—ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ପାପୀ, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଣ୍ଟକ ହେଇଗଲେ।
ଉପଦ୍ରଵଂ ସମାରେଭେ ପ୍ରଜାଃ ପୀଡଯତେ ଚ ସଃ । ତସ୍ଯୈଵ ତେଜସା ଦଗ୍ଧା ଦେଵାଶ୍ଚେଂଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସେ ଉପଦ୍ରବ ଆଣିଲେ, ଲୋକମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଦଗ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ଶରଣଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଦେଵଦେଵଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ମହାପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ପାହି ନୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିହୁଂଡସ୍ଯ ମହାଭଯାତ୍ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଵର୍ଦ୍ଧଂତୁ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସୁସୁଖେନ ମହେଶ୍ଵରାଃ
ସେମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ବିହୁଣ୍ଡର ଭୟଙ୍କର ଆପଦରୁ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।' ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ମହାନ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତେ ସୁଖରେ ବଢ଼ନ୍ତୁ।'
ଵିହୁଂଡଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ପାପିଷ୍ଠଂ ଦେଵକଂଟକମ୍ । ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ମାଯାଂ କୃତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନଃ
ମୁଁ ବିହୁଣ୍ଡଙ୍କୁ, ଏହି ପାପୀ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି। ଏଭଳି କହି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାୟା ତିଆରି କଲେ।
ସ୍ଵଯମେଵସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ନଂଦନେ ସୁମହାଯଶାଃ । ମାଯାମଯଂ ଚକାରାଥ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଚ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ନନ୍ଦନବନରେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏବଂ ଏଠି ଏକ ମାୟାମୟ, ଗୁଣମୟୀ ସ୍ତ୍ରୀର ରୂପ ତିଆରି କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ମହାଭାଗା ସର୍ଵଵିଶ୍ଵପ୍ରମୋହିନୀ । ଚକାର ରୂପମତୁଲଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମାଯାପ୍ରମୋହିନୀ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରିପାରନ୍ତି, ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ତିଆରି କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେଲେ।
ଵିହୁଂଡସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ରୂପଲାଵଣ୍ଯଶାଲିନୀ । କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ସ ଦେଵାନାଂ ଵଧାର୍ଥାଯ ଦିଵ୍ଯମାର୍ଗଂ ଜଗାମ ହ
ବିହୁଣ୍ଡଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ସେ ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।'
ନଂଦନାଂତେ ତତୋ ମାଯାମପଶ୍ଯଦ୍ଦିତିଜେଶ୍ଵରଃ । ତଯା ଵିମୋହିତୋ ଦୈତ୍ଯଃ କାମବାଣକୃତାଂତରଃ
ନନ୍ଦନବନର ସୀମାନ୍ତରେ, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଦାନବ, ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।
ଆତ୍ମନାଶଂ ନ ଜାନାତି କାଲରୂପାଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଵହେମାଭାଂ ରୂପଦ୍ରଵିଣଶାଲିନୀମ୍
ସେ ନିଜ ନାଶକୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି; ତାଙ୍କ ରୂପ ନୂଆ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ରୂପ ଓ ଧନରେ ଭରପୂର।
ଲୁବ୍ଧୋ ଵିହୁଂଡଃ ପାପାତ୍ମା ତାମୁଵାଚ ଵରାଂଗନାମ୍ । କାସି କସ୍ଯ ଵରାରୋହେ ମମଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିନି
ଲୋଭୀ ଓ ପାପୀ ବିହୁଣ୍ଡ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ମନକୁ କେଉଁଠି ହେଲା ଭାଙ୍ଗିଦେଲୁ?'
ସଂଗମଂ ଦେହି ମେ ଭଦ୍ରେ ରକ୍ଷରକ୍ଷ ଵରାନନେ । ସଂଗମାତ୍ତଵ ଦେଵେଶି ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛସି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ମୋ ସହିତ ଏକତା ଦିଅ, ହେ ଶୁଭେ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ। ତୁମ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ, ମୁଁ ଏବେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ସବୁ ଦେବି।'
ତତ୍ତଦ୍ଦଦ୍ମି ମହାଭାଗେ ଦୁର୍ଲଭଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ । ମାଯୋଵାଚ- ମାମେଵ ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛା ଚେଦ୍ଦାଯଂ ମେ ଦେହି ଦାନଵ
'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇପାରିବି।' ମାୟା କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋତେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ ଦାୟ ଦିଅ, ହେ ଦାନବ।'
ସପ୍ତକୋଟିମିତୈଶ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍ପୈଃ ପୂଜଯ ଶଂକରମ୍ । କାମୋଦସଂଭଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସୌଗଂଧୈର୍ଦେଵଦୁର୍ଲଭୈଃ
'ସପ୍ତ କୋଟି ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ପୁଷ୍ପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏହି ପୁଷ୍ପମାନେ କାମଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।'
ତେଷାଂ ପୁଷ୍ପକୃତାଂ ମାଲାଂ ମମ କଂଠେ ତୁ ଦାନଵ । ଆରୋପଯ ମହାଭାଗ ଏତଦ୍ଦାଯଂ ପ୍ରଦେହି ମେ
'ସେମାନେ ପୁଷ୍ପର ମାଳା ତିଆରି କରି, ମୋ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ, ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଦାୟ ମୋତେ ଦିଅ।'
ତଦାହଂ ସୁପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଵିହୁଂଡ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦେଵି କରିଷ୍ଯାମି ଵରଂ ଦଦ୍ମି ପ୍ରଯାଚିତମ୍
'ତାହାହେଲେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବି।' ବିହୁଣ୍ଡ କହିଲେ: 'ଏଭଳି ଦେବୀ, ମୁଁ କରିବି; ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେ ଦେଉଛି।'
ଵନାନି ଯାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଦିତିଜେଶ୍ଵରଃ । ବଭ୍ରାମମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟୋ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି ତଂ ଦ୍ରୁମମ୍
ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ବନମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କାମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଗଛକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
କାମୋଦକାଖ୍ଯଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଯତ୍ରତତ୍ର ଗତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । କାମୋଦାଖ୍ଯଦ୍ରୁମୋ ନାସ୍ତି ଵଦଂତ୍ଯେଵଂ ମହାଜନାଃ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେ 'କାମୋଦକ' ଗଛ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ; ବଡ଼ ଲୋକମାନେ କହିଲେ, 'କାମୋଦକ ନାମର କୌଣସି ଗଛ ନାହିଁ।'
ପୃଚ୍ଛମାନଃ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କାମବାଣୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵଂ ଗତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ନମିତ କଂଧରଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, କାମବାଣରେ ପୀଡିତ, ସବୁଠି ପଚାରିଲେ; ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପଚାରିଲେ।
କାମୋଦକଂ ଦ୍ରୁମଂ ବ୍ରୂହି କାଂତଂ ପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ । ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- କାମୋଦଃ ପାଦପୋ ନାସ୍ତି ଯୋଷିଦେଵାସ୍ତି ଦାନଵ
'କାମୋଦକ ଗଛ ବିଷୟରେ କୁହ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଓ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥାଏ।' ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'କାମୋଦକ ନାମର କୌଣସି ଗଛ ନାହିଁ; ଏହା ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ହେ ଦାନବ।'