ମୁନିଭିଶ୍ଚ ସୁସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଆଯୁନା ତେନ ଭୂଭୁଜା । ଅଭିଷିଂଚ୍ଯ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ତଂ ସମେତଂ ଶିଵକନ୍ଯଯା
ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁରେ, ଶିବଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଭାର୍ଯାଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵକାଯେନ ଆଯୁ ରାଜା ମହାଯଶାଃ । ଦିଵଂ ଜଗାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ସୁପୂଜିତଃ
ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଦେହ ସହିତ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ଆୟୁ ରାଜା ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଐଂଦ୍ରଂ ପଦଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତଃ ପୁନଃ । ହରଲୋକଂ ଜଗାମାଥ ମୁନିଭିର୍ଦେଵପୂଜିତଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଛାଡି, ସେ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ, ତାପରେ ମୁନି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵକର୍ମଭିର୍ମହାରାଜଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ସୁତେଜସା । ହରେର୍ଲୋକଂ ଗତଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ନିଵସତ୍ଯେଷ ଭୂପତିଃ
ନିଜ କର୍ମ ଓ ପୁଅର ତେଜରେ, ମହାରାଜା ପୁଣ୍ୟରେ ହରିଲୋକକୁ ଗଲେ; ଏହି ଭୂପତି ସେଠାରେ ବସିଛନ୍ତି।
ପୁରୁଷୈଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଖ୍ଯୈରୀଦୃଶଂ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଜନିତଵ୍ଯଂ ମହାଭାଗ କିମନ୍ଯୈଃ ଶୋକକାରକୈଃ
ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଯେମିଁତି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏପରି ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର କଣ ଉପକାର?
ଯଥା ଜାତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ନହୁଷଃ ପିତୃତାରକଃ । କୁଲସ୍ଯ ଧର୍ତ୍ତା ସର୍ଵସ୍ଯ ନହୁଷୋ ଜ୍ଞାନପଂଡିତଃ
ଯେମିଁତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନହୁଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଳକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲା।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଚରିତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଦ ପୁତ୍ର କପିଂଜଲ
ରାଜାଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଆଉ କଣ କହିବି? କହ, ପୁତ୍ର କପିଞ୍ଜଳ।
ଏଵଂଵିଧଂ ପୁଣ୍ଯମଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚରିତ୍ରମେତଦ୍ଯଶସା ସମେତମ୍ । ଆଯୋଃ ସୁତସ୍ଯାପି ଶୃଣୋତି ମର୍ତ୍ଯୋ ଭୋଗାନ୍ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵୈତି ପଦଂ ମୁରାରେଃ
ଯେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଚରିତ୍ର, ଯାହା କୀର୍ତିରେ ଭରିଆ, ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୁଞ୍ଜି ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ସପ୍ତଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରରେ ନହୁଷ ଉପାଖ୍ୟାନର ଏକଶ ଏଠରେ ଶତ ଏବଂ ସତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କପିଂଜଲ ଉଵାଚ- ଗଂଗାମୁଖେ ପୁରା ତାତ ରୋଦମାନା ଵରାଂଗନା । ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁବିଂଦୂନି ପତଂତି ଚ ମହାଜଲେ
କପିଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ପୁର୍ବେ ଗଙ୍ଗାର ମୁହାଁରେ, ଓ ପିତା, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଏହି ବଡ଼ ଜଳରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।
ଗଂଗାମଧ୍ଯେ ନିମଜ୍ଜଂତି ଭଵଂତି କମଲାନି ଚ । ପୁଷ୍ପାଣି ଦିଵ୍ଯରୂପାଣି ସୌଗଂଧାନି ମହାଂତି ଚ
ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଡୁବିଯାଏ, ଏବଂ ମହାକାୟ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଟିଯାଏ।
ତସ୍ଯାସ୍ତାତ ସୁନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କିମର୍ଥଂ ପ୍ରପତଂତି ଚ । ଗଂଗୋଦକେ ମହାଭାଗ ନିର୍ମଲା ଅଶ୍ରୁବିଂଦଵଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁରୁ ଏହି ନିର୍ମଳ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଗଙ୍ଗାର ଜଳରେ କାହିଁକି ପଡ଼ୁଛି, ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ?
ଅସ୍ଥିଚର୍ମାଵଶେଷସ୍ତୁ ଜଟାଚୀରଧରଃ ପୁନଃ । ତାନି ସୌଗଂଧଯୁକ୍ତାନି ପଦ୍ମାନି ଵିଚିନୋତି ସଃ
ଏକ ଅସ୍ଥି-ଚର୍ମ ମାତ୍ର ଥିବା, ଜଟା ଓ ଚିର ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକ, ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥାଏ।
ହେମଵର୍ଣାନି ଦିଵ୍ଯାନି ନୀତ୍ଵା ଶିଵଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ । ସା କା ନାରୀ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ ଵା କୋ ହି ମହାମତେ
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ସେ ନାରୀ କିଏ, ମୋତେ କହ, ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ କିଏ, ଓ ମହାମତି।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଶିଵଂ ସୋଥ କସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଦେଵତି । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଯହଂ ଵଲ୍ଲଭସ୍ତଵ
ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ ସେ କାହିଁକି ପୁନି କାନ୍ଦୁଥାଏ? ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ଚରିତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏକ ଘଟଣା କହିବି; ଏହି ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ।
ଯୋସୌ ହୁଂଡୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନହୁଷେଣ ହତୋ ରଣେ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵିହୁଂଡସ୍ତପ ଆସ୍ଥିତଃ
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଣ୍ଡ, ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିହୁଣ୍ଡ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲେ।
ନିହତଂ ପିତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାମାତ୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ । ଆଯୁପୁତ୍ରେଣ ଵୀରେଣ ନହୁଷେଣ ବଲୀଯସା
ତାଙ୍କର ପିତା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚ୍ଛଦକୁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂର ନହୁଷ ହତ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି,
ତପସ୍ତପତି ସକ୍ରୋଧାଦ୍ଦେଵାନ୍ହଂତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ପୌରୁଷଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତପସା ଵର୍ଦ୍ଧିତସ୍ଯ ଚ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ, ଦେବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଗଲା।
ଜାନଂତି ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଦୁଃସହଂ ସମରାଂଗଣେ । ହୁଂଡାତ୍ମଜୋ ଵିହୁଂଡସ୍ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସହ୍ୟ; ହୁଣ୍ଡଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିହୁଣ୍ଡ ତିନି ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ପିତୁର୍ଵୈରଂ କରିଷ୍ଯାମି ହନିଷ୍ଯେ ମାନଵାନ୍ସୁରାନ୍ । ଏଵଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ ପାପୀ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣକଂଟକଃ
ମୁଁ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି; ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେକୁ ହତ କରିବି—ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ପାପୀ, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଣ୍ଟକ ହେଇଗଲେ।
ଉପଦ୍ରଵଂ ସମାରେଭେ ପ୍ରଜାଃ ପୀଡଯତେ ଚ ସଃ । ତସ୍ଯୈଵ ତେଜସା ଦଗ୍ଧା ଦେଵାଶ୍ଚେଂଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସେ ଉପଦ୍ରବ ଆଣିଲେ, ଲୋକମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଦଗ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ଶରଣଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଦେଵଦେଵଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ମହାପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ପାହି ନୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିହୁଂଡସ୍ଯ ମହାଭଯାତ୍ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଵର୍ଦ୍ଧଂତୁ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସୁସୁଖେନ ମହେଶ୍ଵରାଃ
ସେମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ବିହୁଣ୍ଡର ଭୟଙ୍କର ଆପଦରୁ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।' ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ମହାନ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତେ ସୁଖରେ ବଢ଼ନ୍ତୁ।'
ଵିହୁଂଡଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ପାପିଷ୍ଠଂ ଦେଵକଂଟକମ୍ । ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ମାଯାଂ କୃତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନଃ
ମୁଁ ବିହୁଣ୍ଡଙ୍କୁ, ଏହି ପାପୀ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି। ଏଭଳି କହି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାୟା ତିଆରି କଲେ।
ସ୍ଵଯମେଵସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ନଂଦନେ ସୁମହାଯଶାଃ । ମାଯାମଯଂ ଚକାରାଥ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଚ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ନନ୍ଦନବନରେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏବଂ ଏଠି ଏକ ମାୟାମୟ, ଗୁଣମୟୀ ସ୍ତ୍ରୀର ରୂପ ତିଆରି କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ମହାଭାଗା ସର୍ଵଵିଶ୍ଵପ୍ରମୋହିନୀ । ଚକାର ରୂପମତୁଲଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମାଯାପ୍ରମୋହିନୀ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରିପାରନ୍ତି, ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ତିଆରି କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେଲେ।
ଵିହୁଂଡସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ରୂପଲାଵଣ୍ଯଶାଲିନୀ । କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ସ ଦେଵାନାଂ ଵଧାର୍ଥାଯ ଦିଵ୍ଯମାର୍ଗଂ ଜଗାମ ହ
ବିହୁଣ୍ଡଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ସେ ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।'
ନଂଦନାଂତେ ତତୋ ମାଯାମପଶ୍ଯଦ୍ଦିତିଜେଶ୍ଵରଃ । ତଯା ଵିମୋହିତୋ ଦୈତ୍ଯଃ କାମବାଣକୃତାଂତରଃ
ନନ୍ଦନବନର ସୀମାନ୍ତରେ, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଦାନବ, ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।
ଆତ୍ମନାଶଂ ନ ଜାନାତି କାଲରୂପାଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଵହେମାଭାଂ ରୂପଦ୍ରଵିଣଶାଲିନୀମ୍
ସେ ନିଜ ନାଶକୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି; ତାଙ୍କ ରୂପ ନୂଆ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ରୂପ ଓ ଧନରେ ଭରପୂର।