ନ ଶେକୁର୍ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ବାଣଵର୍ଷଂ ମହାତ୍ମନଃ । ମୃତାଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ରୁତାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ନଷ୍ଟା ମହାହଵାତ୍
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟିକୁ କୌଣସି ଦାନବ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ମରିଗଲେ, କିଛି ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ମହାତେଜଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ମହାଦାନଵନାଶନମ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ହୁଂଡୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ନୃପନଂଦନମ୍
ସୂତ କହିଲେ—ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା ହୁଣ୍ଡ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଧାରକ ଏବଂ ମହାଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଥିବା ଦେଖି ଖୁବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲା।
ସ୍ଥିତୋ ଗତ୍ଵେଦମାଭାଷ୍ଯ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାହଵେ । ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଚ ନଯିଷ୍ଯାମି ଆଯୁପୁତ୍ର ଯମାଂତିକମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଆଗକୁ ଗଲା ଏବଂ କହିଲା—'ଥା, ଥା! ଆଜି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମକୁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।'
ନହୁଷ ଉଵାଚ- ସ୍ଥିତୋସ୍ମି ସମରେ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵାମହଂ ହଂତୁମାଗତଃ । ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ହନିଷ୍ଯାମି ଦାନଵଂ ପାପଚେତନମ୍
ନହୁଷ କହିଲେ—'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଛି; ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧନୁରାଦାଯ ବାଣାନଗ୍ନିଶିଖୋପମାନ୍ । ଛତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଶୁଶୁଭେ ସୋଽପି ସଂଯୁଗେ
ଏଭଳି କହି ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତେଜସ୍ବୀ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ଚାତ୍ର ଧରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସାରଥିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମାତଲିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵାହଯତୁ ରଥଂ ମେଽଦ୍ଯ ହୁଂଡସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଂ ଭଵାନ୍
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ରଥକୁ ଆଜି ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଚଳାନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ମାତଲିର୍ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ତୁରଗାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମହାଵାତଜଵୋପମାନ୍
ସେ ବୀରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ମାତଳି ବଡ଼ ବାତାସ ସମ ଦୌଡ଼ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଉତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ତତୋ ଵାହା ହଂସା ଇଵ ଯଥାଂବରେ । ଛତ୍ରେଣ ଇଂଦୁଵର୍ଣେନ ରଥେନାପି ପତାକିନା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆକାଶରେ ହଂସମାନେ ପରି ଉଡ଼ିଗଲେ। ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ରଥ ସହିତ ସେ ଯାଉଥିଲେ।
ନଭସ୍ତଲଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ସୂର୍ଯୋ ଵିରାଜତେ । ଆଯୁପୁତ୍ରସ୍ତଥା ସଂଖ୍ଯେ ତେଜସା ଵିକ୍ରମେଣ ତୁ
ଆକାଶ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥ ହୁଂଡୋ ରଥସ୍ଥୋଽପି ରାଜମାନଃ ସ୍ଵତେଜସା । ସର୍ଵାଯୁଧୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵୀରଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ହୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, ବୀରତାର ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଉଭଯୋର୍ଵୀରଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଵିସ୍ମଯକାରକମ୍ । ତଦା ଆସୀନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦାରୁଣଂ ଭୀତିଦାଯକମ୍
ଏହି ଦୁଇ ବୀରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତାମାନେକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଲା; ସେ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ମନେ କଲେ।
ସୁବାଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କଂକପତ୍ରୈଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ହୁଂଡେନ ତାଡିତୋ ରାଜା ସୁବାହ୍ଵୋରଂତରେ ତଦା
ହୁଣ୍ଡ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଧାରାଳ ବାଣ, କଙ୍କପତ୍ର ଓ ପାଥର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭୁଜା ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କଲେ।
ସୁଭାଲେ ପଂଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽଭଵତ୍ତଦା । ସଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ତଦା ବାଣୈରଧିକଂ ଶୁଶୁଭେ ନୃପଃ
ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଭୁଜାରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ସେ ରାଗିଗଲେ। ଏହି ବାଣରେ ଘାୟଲ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜା ଆଉ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସାରୁଣଃ କରମାଲାଭିରୁଦଯଂଶ୍ଚ ଦିଵାକରଃ । ରୁଧିରେଣ ତୁ ଦିଗ୍ଧାଂଗୋ ହେମବାଣୈସ୍ତନୁସ୍ଥିତୈଃ
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଲାଲ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ଶରୀର ଓ ସୁନା ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଦେହରେ ସେ ଚମକୁଥିଲେ।
ସୂର୍ଯଵଚ୍ଛୋଭତେ ରାଜା ପୂର୍ଵକାଲସ୍ଯ ଚାଂବରେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପୌରୁଷଂ ତସ୍ଯ ଦାନଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ପୁରୁଣା ସମୟର ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରାଜା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦାନବଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୌରୁଷ୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠ କ୍ଷଣଂ ଦୈତ୍ଯ ପଶ୍ଯ ମେ ଲାଘଵଂ ପୁନଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରଣେ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ
“ଥା, ଥା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦାନବ! ମୋର ତ୍ୱରିତ କୌଶଳ ପୁଣିଥରେ ଦେଖ!” ଏହିପରି କହି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବକୁ ଦଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ମୁଖେ ଭାଲେ ହତସ୍ତେନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ନିପପାତ ହ । ପଶ୍ଯାମାନୈଃ ସୁରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈ ରଥୋପରି ମହାବଲଃ
ମୁହଁ ଓ କପାଳରେ ଘାତ ଲାଗି, ସେ ପ୍ରବଳ ଶୂର ବେହୋଶ ହୋଇ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦେଵୈଶ୍ଚ ଚାରଣୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ କୃତଃ ଶବ୍ଦଃ ସୁହର୍ଷଜଃ । ଜଯଜଯେତି ରାଜେଂଦ୍ର ଶଂଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବତା, ଚାରଣ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦର ଶବ୍ଦ କଲେ। “ଜୟ! ଜୟ! ହେ ରାଜା!” ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ସକୋଲାହଲଶବ୍ଦସ୍ତୁ ତୁମଲୋ ଦେଵତେରିତଃ । କର୍ଣରଂଧ୍ରମାଵିଵେଶ ହୁଂଡସ୍ଯ ମୂର୍ଛିତସ୍ଯ ଚ
ଦେବତାମାନେ କରାଉଥିବା ସେଇ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଶବ୍ଦ, ବେହୋଶ ହୁଁଡଙ୍କର କାନ ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଧନୁରାଦାଯ ବାଣମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ । ସ୍ଥୀଯତାଂ ସ୍ଥୀଯତାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ମୃତୋସ୍ମି ତ୍ଵଯା ହତଃ
ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧନୁଷ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର ଧରି, କହିଲେ, “ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ମୁଁ ମରିନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିନାହା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଲାଘଵେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଏକଵିଂଶତିଭିର୍ବାଣୈର୍ନହୁଷଂ ଚାହନତ୍ପୁନଃ
ଏହିପରି କହି, ସେ ପୁଣି ଉଠି, ତ୍ୱରିତ କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ଏକୋଇଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ନହୁଷଙ୍କୁ ପୁଣି ଆଘାତ କଲେ।
ଏକେନ ମୁଷ୍ଟିମଧ୍ଯେ ତୁ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁମଧ୍ଯତଃ । ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ମହାଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଛତ୍ରମେକେନ ତେନ ଵୈ
ଏକଟି ଶରରେ ମୁଠିର ମଧ୍ୟଭାଗ, ଚାରିଟିରେ ବାହୁର ମଧ୍ୟଭାଗ, ଆଉ ଚାରିଟିରେ ବଡ଼ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଏବଂ ଏକଟି ଶରରେ ଛତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପଂଚଭିର୍ମାତଲିଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ରଥନୀଡଂ ତୁ ସପ୍ତଭିଃ । ଧ୍ଵଜଦଂଡଂ ତ୍ରିଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଦାନଵଃ ଶିଖିପତ୍ରିଭିଃ
ପାଞ୍ଚଟି ଶରରେ ମାତଳିଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ, ସାତଟିରେ ରଥର ମଞ୍ଚକୁ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୟୂରପିଛ ଶର ତିନୋଟିରେ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଦାନଂ ତୁ ନିଦାନଂ ତୁ ଲକ୍ଷମୋକ୍ଷଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଲାଘଵଂ ତସ୍ଯ ସଂଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵତା ଵିସ୍ମଯଂଗତାଃ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧରିବା ଓ ଶର ଛାଡ଼ିବାର କୌଶଳ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଦାନବଙ୍କର ତ୍ୱରିତ କୌଶଳରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପୌରୁଷମାପଶ୍ଯ ସ ରାଜା ଦାନଵୋତ୍ତମମ୍ । ଶୂରୋସି କୃତଵିଦ୍ଯୋସି ଧୀରୋସି ରଣପଂଡିତଃ
ସେ ରାଜା ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୌରୁଷ୍ୟ ଦେଖି କହିଲେ, “ତୁମେ ଶୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ଵା ଦାନଵଂ ତଂ ତୁ ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ଭୂପତିଃ । ମାର୍ଗଣୈର୍ଦଶଭିସ୍ତଂ ତୁ ଵିଵ୍ଯାଧ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ
ଏହିପରି କହି, ଭୂପତି ତାଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତ୍ୱରିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଦଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତ୍ରିଭିର୍ଧ୍ଵଜଂ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ସ ପପାତ ଧରାତଲେ । ତୁରଗାନ୍ପାତଯାମାସ ଚତୁର୍ଭିସ୍ତସ୍ଯ ସାଯକୈଃ
ତିନୋଟି ଶରରେ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ, ଯାହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଚାରିଟି ଶରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ।
ଏକେନ ଛତ୍ରଂ ତସ୍ଯାପି ଚକର୍ତ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ଦଶଭିଃ ସାରଥିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରେଷିତୋ ଯମମଂଦିରମ୍
ଏକଟି ତ୍ୱରିତ ଶରରେ ଛତାକୁ କାଟିଦେଲେ। ଦଶଟି ଶରରେ ସାରଥିକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଦଂଶନଂ ଦଶଭିଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରୈଶ୍ଚ ଵିଦଲୀକୃତଃ । ସର୍ଵାଂଗେଷୁ ଚ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଭିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଦନୁଜେଶ୍ଵରମ୍
ଦଶଟି ଶରରେ ଦାନ୍ତର ଦାଣ୍ଡକୁ କାଟି ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଏବଂ ତିରିଶଟି ଶରରେ ଦାନବରାଜଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ହତାଶ୍ଵୋ ଵିରଥୋ ଜାତୋ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଧରଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସ ଵେଗେନ ଵର୍ଷଯନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଘୋଡ଼ା ମୃତ, ରଥ ଭଙ୍ଗ, ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି, ସେ ଧନୁର୍ଧର ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଧାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ବର୍ଷା କଲେ।