ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଵଵୃଷୁସ୍ତଂ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
ତେଜର ଆଭାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସାରଥି କହିଲେ— ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଉତ୍ତମ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷା କଲେ।
ଖଡ୍ଗୈଃ ପାଶୈର୍ମହାଶୂଲୈଃ ଶକ୍ତିଭିସ୍ତୁ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଯୁଯୁଧୁଃ ସଂଯୁଗେ ତେନ ନହୁଷେଣ ମହାତ୍ମନା
ଖଡ଼ଗ, ପାଶ, ବଡ଼ ବର୍ଚ୍ଛି, ଶକ୍ତି ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ନହୁଷଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ସଂରବ୍ଧା ଗର୍ଜମାନାସ୍ତେ ଯଥା ମେଘା ଗିରୌ ତଥା । ତଦ୍ଵିକ୍ରମଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଆଯୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘମାନେ ଯେପରି। ସେଇ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ—
ଇଂଦ୍ରାଯୁଧସମଂ ଚାପଂ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ସ ଗୁଣସ୍ଵରମ୍ । ଵଜ୍ରସ୍ଫୋଟସମଃ ଶବ୍ଦଶ୍ଚାପସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ ଧନୁଷକୁ ଟାଣି, ତାର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଧନୁଷର ଧ୍ୱନି ବଜ୍ର ଭାଙ୍ଗିବା ଶବ୍ଦ ପରି ହେଲା।
ନହୁଷେଣ କୃତୋ ଵିପ୍ରା ଦାନଵାନାଂ ଭଯପ୍ରଦଃ । ମହତା ତେନ ଘୋଷେଣ ଦାନଵାଃ ପ୍ରଚକଂପିରେ
ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯାହା ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଦାନବମାନେ କାପିଉଠିଲେ।
କଶ୍ମଲାଵିଷ୍ଟହୃଦଯା ଭଗ୍ନସତ୍ଵା ମହାହଵେ
ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟରେ ଆବୃତ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସାହସ ଭଙ୍ଗିଗଲା।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥା, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ନହୁଷଙ୍କ ଗଳ୍ପରେ ଏକଶତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ତତସ୍ତ୍ଵସୌ ସଂଯତି ରାଜମାନଃ ସମୁଦ୍ଯତଶ୍ଚାପଧରୋ ମହାତ୍ମା । ଯଥୈଵ କାଲଃ କୁପିତଃ ସଲୋକାନ୍ସଂହର୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତୁ ତଥା ସୁଦାନଵାନ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜା, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜସିକ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଯେପରି ରୂଷ୍ଟ କାଳ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେପରି ସେ ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ମହାସ୍ତ୍ରଜାଲୈ ରଵିତେଜତୁଲ୍ଯୈଃ ସୁଦୀପ୍ତିମଦ୍ଭିର୍ନିଜଘାନ ଦାନଵାନ୍ । ଵାଯୁର୍ଯଥୋନ୍ମୂଲଯତୀହ ପାଦପାଂସ୍ତଥୈଵ ରାଜା ନିଜଘାନ ଦାନଵାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାଳାରେ ଦାନବମାନେକୁ ସେ ମାରିଦେଲେ। ଯେପରି ବାତାସ ଗଛମାନେକୁ ଉପଡ଼ିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରାଜା ଦାନବମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଵାଯୁର୍ଯଥା ମେଘଚଯଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂଚାଲଯେତ୍ସ୍ଵେନ ବଲେନ ତେଜସା । ତଥା ସ ରାଜା ଅସୁରାନ୍ମଦୋତ୍କଟାନନାଶଯଦ୍ବାଣଵରୈଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ
ଯେପରି ବାୟୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଦିବ୍ୟ ମେଘମାଳାକୁ ଚାଲିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରାଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ସହିତ ଅହଂକାରୀ ଅସୁରମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ନ ଶେକୁର୍ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ବାଣଵର୍ଷଂ ମହାତ୍ମନଃ । ମୃତାଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ରୁତାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ନଷ୍ଟା ମହାହଵାତ୍
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟିକୁ କୌଣସି ଦାନବ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ମରିଗଲେ, କିଛି ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ମହାତେଜଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ମହାଦାନଵନାଶନମ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ହୁଂଡୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ନୃପନଂଦନମ୍
ସୂତ କହିଲେ—ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା ହୁଣ୍ଡ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଧାରକ ଏବଂ ମହାଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଥିବା ଦେଖି ଖୁବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲା।
ସ୍ଥିତୋ ଗତ୍ଵେଦମାଭାଷ୍ଯ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାହଵେ । ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଚ ନଯିଷ୍ଯାମି ଆଯୁପୁତ୍ର ଯମାଂତିକମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଆଗକୁ ଗଲା ଏବଂ କହିଲା—'ଥା, ଥା! ଆଜି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମକୁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।'
ନହୁଷ ଉଵାଚ- ସ୍ଥିତୋସ୍ମି ସମରେ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵାମହଂ ହଂତୁମାଗତଃ । ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ହନିଷ୍ଯାମି ଦାନଵଂ ପାପଚେତନମ୍
ନହୁଷ କହିଲେ—'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଛି; ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧନୁରାଦାଯ ବାଣାନଗ୍ନିଶିଖୋପମାନ୍ । ଛତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଶୁଶୁଭେ ସୋଽପି ସଂଯୁଗେ
ଏଭଳି କହି ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତେଜସ୍ବୀ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ଚାତ୍ର ଧରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସାରଥିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମାତଲିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵାହଯତୁ ରଥଂ ମେଽଦ୍ଯ ହୁଂଡସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଂ ଭଵାନ୍
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ରଥକୁ ଆଜି ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଚଳାନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ମାତଲିର୍ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ତୁରଗାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମହାଵାତଜଵୋପମାନ୍
ସେ ବୀରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ମାତଳି ବଡ଼ ବାତାସ ସମ ଦୌଡ଼ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଉତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ତତୋ ଵାହା ହଂସା ଇଵ ଯଥାଂବରେ । ଛତ୍ରେଣ ଇଂଦୁଵର୍ଣେନ ରଥେନାପି ପତାକିନା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆକାଶରେ ହଂସମାନେ ପରି ଉଡ଼ିଗଲେ। ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ରଥ ସହିତ ସେ ଯାଉଥିଲେ।
ନଭସ୍ତଲଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ସୂର୍ଯୋ ଵିରାଜତେ । ଆଯୁପୁତ୍ରସ୍ତଥା ସଂଖ୍ଯେ ତେଜସା ଵିକ୍ରମେଣ ତୁ
ଆକାଶ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥ ହୁଂଡୋ ରଥସ୍ଥୋଽପି ରାଜମାନଃ ସ୍ଵତେଜସା । ସର୍ଵାଯୁଧୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵୀରଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ହୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, ବୀରତାର ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଉଭଯୋର୍ଵୀରଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଵିସ୍ମଯକାରକମ୍ । ତଦା ଆସୀନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦାରୁଣଂ ଭୀତିଦାଯକମ୍
ଏହି ଦୁଇ ବୀରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତାମାନେକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଲା; ସେ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ମନେ କଲେ।
ସୁବାଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କଂକପତ୍ରୈଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ହୁଂଡେନ ତାଡିତୋ ରାଜା ସୁବାହ୍ଵୋରଂତରେ ତଦା
ହୁଣ୍ଡ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଧାରାଳ ବାଣ, କଙ୍କପତ୍ର ଓ ପାଥର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭୁଜା ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କଲେ।
ସୁଭାଲେ ପଂଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽଭଵତ୍ତଦା । ସଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ତଦା ବାଣୈରଧିକଂ ଶୁଶୁଭେ ନୃପଃ
ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଭୁଜାରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ସେ ରାଗିଗଲେ। ଏହି ବାଣରେ ଘାୟଲ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜା ଆଉ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସାରୁଣଃ କରମାଲାଭିରୁଦଯଂଶ୍ଚ ଦିଵାକରଃ । ରୁଧିରେଣ ତୁ ଦିଗ୍ଧାଂଗୋ ହେମବାଣୈସ୍ତନୁସ୍ଥିତୈଃ
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଲାଲ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ଶରୀର ଓ ସୁନା ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଦେହରେ ସେ ଚମକୁଥିଲେ।
ସୂର୍ଯଵଚ୍ଛୋଭତେ ରାଜା ପୂର୍ଵକାଲସ୍ଯ ଚାଂବରେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପୌରୁଷଂ ତସ୍ଯ ଦାନଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ପୁରୁଣା ସମୟର ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରାଜା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦାନବଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୌରୁଷ୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠ କ୍ଷଣଂ ଦୈତ୍ଯ ପଶ୍ଯ ମେ ଲାଘଵଂ ପୁନଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରଣେ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ
“ଥା, ଥା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦାନବ! ମୋର ତ୍ୱରିତ କୌଶଳ ପୁଣିଥରେ ଦେଖ!” ଏହିପରି କହି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବକୁ ଦଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ମୁଖେ ଭାଲେ ହତସ୍ତେନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ନିପପାତ ହ । ପଶ୍ଯାମାନୈଃ ସୁରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈ ରଥୋପରି ମହାବଲଃ
ମୁହଁ ଓ କପାଳରେ ଘାତ ଲାଗି, ସେ ପ୍ରବଳ ଶୂର ବେହୋଶ ହୋଇ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦେଵୈଶ୍ଚ ଚାରଣୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ କୃତଃ ଶବ୍ଦଃ ସୁହର୍ଷଜଃ । ଜଯଜଯେତି ରାଜେଂଦ୍ର ଶଂଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବତା, ଚାରଣ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦର ଶବ୍ଦ କଲେ। “ଜୟ! ଜୟ! ହେ ରାଜା!” ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ସକୋଲାହଲଶବ୍ଦସ୍ତୁ ତୁମଲୋ ଦେଵତେରିତଃ । କର୍ଣରଂଧ୍ରମାଵିଵେଶ ହୁଂଡସ୍ଯ ମୂର୍ଛିତସ୍ଯ ଚ
ଦେବତାମାନେ କରାଉଥିବା ସେଇ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଶବ୍ଦ, ବେହୋଶ ହୁଁଡଙ୍କର କାନ ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଧନୁରାଦାଯ ବାଣମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ । ସ୍ଥୀଯତାଂ ସ୍ଥୀଯତାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ମୃତୋସ୍ମି ତ୍ଵଯା ହତଃ
ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧନୁଷ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର ଧରି, କହିଲେ, “ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ମୁଁ ମରିନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିନାହା।