ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନହୁଷସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଗତ୍ଵା ହୁଂଡଂ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଆଚଚକ୍ଷେଽସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ମହାତ୍ମା ନହୁଷଙ୍କ ଏ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଲୋକ ହୁଁଡଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
ନିଶମ୍ଯ ତନ୍ମୁଖାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଚୁକ୍ରୋଧ ଦିତିଜେଶ୍ଵରଃ । କସ୍ମାତ୍ସୂଦେନ ପାପେନ ତଯା ଦାସ୍ଯା ନ ଘାତିତଃ
ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ତୁରନ୍ତ ଶୁଣି, ଦିତିପୁତ୍ରଙ୍କ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ— 'ସେଇ ପାପୀ ରନ୍ଧୁନୀ ଏହି ଦାସୀ ସହିତ ତାକୁ କାହିଁକି ମାରିଲା ନାହିଁ?'
ସୋଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସମାଯାତୋ ମଯା ଵ୍ଯାଧିରୁପେକ୍ଷିତଃ । ଅଥୈନଂ ଘାତଯିଷ୍ଯାମି ଅନଯା ଶିଵକନ୍ଯଯା
'ଯାହାକୁ ମୁଁ ରୋଗ ଭାବି ଅବହେଳା କରିଥିଲି, ସେ ଏବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଶିବକନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେବି।'
ଆଯୋଃ ପୁତ୍ରଂ ଖଲଂ ଯୁଦ୍ଧେ ବାଣୈରେଭିଃ ଶିଲାଶିତୈଃ । ଏଵଂ ସଚିଂତଯିତ୍ଵା ତୁ ସାରଥିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ମୁଁ ଏହି ପଥର ମୁଣ୍ଡିଥିବା ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବି।' ଏହିପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଯଂଦନଂ ଯୋଜଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ତୁରଗୈଃ ସାଧୁଭିଃ ଶିଵୈଃ । ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ସମାହୂଯ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ସମାତୁରଃ
'ଭଲ ଓ ଶୁଭ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ରଥକୁ ଯୋଡ଼, ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକ, ଏହିପରି କହି ସେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।'
ସଜ୍ଜତାଂ ମମ ସୈନ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଶୂରାନ୍ନାଗାନ୍ପ୍ରକଲ୍ପଯ । ସାରୋହୈସ୍ତୁରଗାନ୍ଯୋଧାନ୍ପତାକାଚ୍ଛତ୍ରଚାମରୈଃ
'ମୋ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ସାହସୀ ହାତୀମାନେକୁ ଗଠନ କର, ଅଶ୍ୱମାନେ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ପତାକା, ଛତା ଓ ଚାମର ସହିତ ତୟାରି କର।'
ଚତୁରଂଗବଲଂ ମେଽଦ୍ଯ ଯୋଜଯସ୍ଵ ହି ସତ୍ଵରମ୍ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ତସ୍ଯ ହୁଂଡସ୍ଯାପି ତତୋ ଲଘୁଃ
'ଆଜି ତୁରନ୍ତ ମୋର ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳକୁ ଯୋଡ଼।' ଏହିପରି ଶୁଣି, ହୁଁଡଙ୍କ ଲୋକମାନେ ତୁରନ୍ତ କାମ କଲେ।
ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଂ ଚକ୍ରେ ଯଥାଵିଧି । ଚତୁରଂଗେନ ତେନାସୌ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେନାପତି ସମସ୍ତ କାମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କଲେ। ଏହି ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ସହିତ ସେ ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଲେ।
ଜଗାମ ନହୁଷଂ ଵୀରଂ ଚାପବାଣଧରଂ ରଣେ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଯଂଦନେ ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀର ନହୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଉଦ୍ଯଂତଂ ସମରେ ଵୀରଂ ଦୁରାପଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ । ପଶ୍ଯଂତି ଗଗନେ ଦେଵା ଵିମାନସ୍ଥା ମହୌଜସଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ବୀରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ନିଜ ଶୁଭ ରଥରୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଵଵୃଷୁସ୍ତଂ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
ତେଜର ଆଭାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସାରଥି କହିଲେ— ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଉତ୍ତମ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷା କଲେ।
ଖଡ୍ଗୈଃ ପାଶୈର୍ମହାଶୂଲୈଃ ଶକ୍ତିଭିସ୍ତୁ ପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଯୁଯୁଧୁଃ ସଂଯୁଗେ ତେନ ନହୁଷେଣ ମହାତ୍ମନା
ଖଡ଼ଗ, ପାଶ, ବଡ଼ ବର୍ଚ୍ଛି, ଶକ୍ତି ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ନହୁଷଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ସଂରବ୍ଧା ଗର୍ଜମାନାସ୍ତେ ଯଥା ମେଘା ଗିରୌ ତଥା । ତଦ୍ଵିକ୍ରମଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଆଯୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘମାନେ ଯେପରି। ସେଇ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ—
ଇଂଦ୍ରାଯୁଧସମଂ ଚାପଂ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ସ ଗୁଣସ୍ଵରମ୍ । ଵଜ୍ରସ୍ଫୋଟସମଃ ଶବ୍ଦଶ୍ଚାପସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ ଧନୁଷକୁ ଟାଣି, ତାର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଧନୁଷର ଧ୍ୱନି ବଜ୍ର ଭାଙ୍ଗିବା ଶବ୍ଦ ପରି ହେଲା।
ନହୁଷେଣ କୃତୋ ଵିପ୍ରା ଦାନଵାନାଂ ଭଯପ୍ରଦଃ । ମହତା ତେନ ଘୋଷେଣ ଦାନଵାଃ ପ୍ରଚକଂପିରେ
ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା, ଯାହା ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେଇ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଦାନବମାନେ କାପିଉଠିଲେ।
କଶ୍ମଲାଵିଷ୍ଟହୃଦଯା ଭଗ୍ନସତ୍ଵା ମହାହଵେ
ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟରେ ଆବୃତ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସାହସ ଭଙ୍ଗିଗଲା।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥା, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ନହୁଷଙ୍କ ଗଳ୍ପରେ ଏକଶତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ତତସ୍ତ୍ଵସୌ ସଂଯତି ରାଜମାନଃ ସମୁଦ୍ଯତଶ୍ଚାପଧରୋ ମହାତ୍ମା । ଯଥୈଵ କାଲଃ କୁପିତଃ ସଲୋକାନ୍ସଂହର୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତୁ ତଥା ସୁଦାନଵାନ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜା, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜସିକ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଯେପରି ରୂଷ୍ଟ କାଳ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେପରି ସେ ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ମହାସ୍ତ୍ରଜାଲୈ ରଵିତେଜତୁଲ୍ଯୈଃ ସୁଦୀପ୍ତିମଦ୍ଭିର୍ନିଜଘାନ ଦାନଵାନ୍ । ଵାଯୁର୍ଯଥୋନ୍ମୂଲଯତୀହ ପାଦପାଂସ୍ତଥୈଵ ରାଜା ନିଜଘାନ ଦାନଵାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାଳାରେ ଦାନବମାନେକୁ ସେ ମାରିଦେଲେ। ଯେପରି ବାତାସ ଗଛମାନେକୁ ଉପଡ଼ିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରାଜା ଦାନବମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଵାଯୁର୍ଯଥା ମେଘଚଯଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂଚାଲଯେତ୍ସ୍ଵେନ ବଲେନ ତେଜସା । ତଥା ସ ରାଜା ଅସୁରାନ୍ମଦୋତ୍କଟାନନାଶଯଦ୍ବାଣଵରୈଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ
ଯେପରି ବାୟୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଦିବ୍ୟ ମେଘମାଳାକୁ ଚାଲିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ରାଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ସହିତ ଅହଂକାରୀ ଅସୁରମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ନ ଶେକୁର୍ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ବାଣଵର୍ଷଂ ମହାତ୍ମନଃ । ମୃତାଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ରୁତାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ନଷ୍ଟା ମହାହଵାତ୍
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟିକୁ କୌଣସି ଦାନବ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ମରିଗଲେ, କିଛି ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ମହାତେଜଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ମହାଦାନଵନାଶନମ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ହୁଂଡୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ନୃପନଂଦନମ୍
ସୂତ କହିଲେ—ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା ହୁଣ୍ଡ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଧାରକ ଏବଂ ମହାଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଥିବା ଦେଖି ଖୁବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲା।
ସ୍ଥିତୋ ଗତ୍ଵେଦମାଭାଷ୍ଯ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାହଵେ । ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଚ ନଯିଷ୍ଯାମି ଆଯୁପୁତ୍ର ଯମାଂତିକମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଆଗକୁ ଗଲା ଏବଂ କହିଲା—'ଥା, ଥା! ଆଜି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମକୁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।'
ନହୁଷ ଉଵାଚ- ସ୍ଥିତୋସ୍ମି ସମରେ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵାମହଂ ହଂତୁମାଗତଃ । ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ହନିଷ୍ଯାମି ଦାନଵଂ ପାପଚେତନମ୍
ନହୁଷ କହିଲେ—'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଛି; ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧନୁରାଦାଯ ବାଣାନଗ୍ନିଶିଖୋପମାନ୍ । ଛତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଶୁଶୁଭେ ସୋଽପି ସଂଯୁଗେ
ଏଭଳି କହି ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତେଜସ୍ବୀ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ଚାତ୍ର ଧରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ସାରଥିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମାତଲିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵାହଯତୁ ରଥଂ ମେଽଦ୍ଯ ହୁଂଡସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଂ ଭଵାନ୍
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ରଥକୁ ଆଜି ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଚଳାନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ମାତଲିର୍ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ତୁରଗାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମହାଵାତଜଵୋପମାନ୍
ସେ ବୀରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ମାତଳି ବଡ଼ ବାତାସ ସମ ଦୌଡ଼ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଉତ୍ପେତୁଶ୍ଚ ତତୋ ଵାହା ହଂସା ଇଵ ଯଥାଂବରେ । ଛତ୍ରେଣ ଇଂଦୁଵର୍ଣେନ ରଥେନାପି ପତାକିନା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆକାଶରେ ହଂସମାନେ ପରି ଉଡ଼ିଗଲେ। ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ରଥ ସହିତ ସେ ଯାଉଥିଲେ।
ନଭସ୍ତଲଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ସୂର୍ଯୋ ଵିରାଜତେ । ଆଯୁପୁତ୍ରସ୍ତଥା ସଂଖ୍ଯେ ତେଜସା ଵିକ୍ରମେଣ ତୁ
ଆକାଶ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥ ହୁଂଡୋ ରଥସ୍ଥୋଽପି ରାଜମାନଃ ସ୍ଵତେଜସା । ସର୍ଵାଯୁଧୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵୀରଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ହୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, ବୀରତାର ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।