ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵସଂକାଶଂ ଦିଵ୍ଯରୂପସମପ୍ରଭମ୍ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତାଂଗଂ ଦିଵ୍ଯମାଲାଭିଶୋଭିତମ୍
ସେ ଦେବତାସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ଶୋଭିତଂ ନୃପନଂଦନମ୍ । ଦୀପ୍ତିମଂତଂ ଯଥା ସୂର୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେ ତାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।
କିଂ ଵା ଦେଵୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗଂଧର୍ଵୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି । କିଂ ଵା ନାଗସୁତଃ ସୋଯଂ କିଂଵା ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ଭଵେତ୍
ଏହିଜଣେ କି ଦେବତା, ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ? କିମ୍ବା ନାଗର ପୁଅ, କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧର?
ଦେଵେଷୁ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି କୁତୋ ଯକ୍ଷେଷୁ ଜାଯତେ । ଅନଯା ଲୀଲଯା ଵୀରଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋପି ଜାଯତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କାହାକୁ ଦେଖିନି; ତେଣୁ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ଖେଳରେ ଏମିତି ଜନ୍ମ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇନଥିବେ।
ଶଂଭୁରେଷ ଭଵେତ୍କିଂଵା କିଂଵା ଚାଯଂ ମନୋଭଵଃ । କିଂଵା ପିତୁଃ ସଖା ମେ ସ୍ଯାତ୍ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋଽଯଂ ଧନାଧିପଃ
ଏହିଜଣେ କି ଶିବ, କିମ୍ବା କାମଦେବ? କିମ୍ବା ମୋର ବାପାଙ୍କ ସଂଗୀ, କିମ୍ବା ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧନର ମାଲିକ?
ଏଵଂ ସମା ଚିଂତଯତୀ ଚ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ତ୍ଵରଂ ରୂପଗୁଣାଧିପା ସା । ସମେତ୍ଯ ରଂଭାସୁ ମହାସଖୀଭିରୁଵାଚ ତାଂ ଶଂଭୁସୁତାଂ ପ୍ରହସ୍ଯ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ରୂପ ଓ ଗୁଣର ମାଲିକା ସେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଆସି, ରମ୍ଭା ହସି ହସି ଶିବଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷଙ୍କ କଥାର ଏକଶଏବାର ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ରଂଭୋଵାଚ- ତପ ଏତତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିଂଵା ଲୋକଯସେ ଶୁଭେ । ତପସଃ କ୍ଷରଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ପୁରୁଷସ୍ଯାପି ଚିଂତନାତ୍
ରମ୍ଭା କହିଲେ— ଶୁଭେ, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ୁଛ? କିମ୍ବା ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଛ? ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ହେଲେ ତପସ୍ୟା କ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଅଶୋକସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ତପସି ମେ ମନୋ ଲୀନଂ ନହୁଷସ୍ଯାପି କାମ୍ଯଯା । ନ ମାଂ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ଦେଵାସୁରମହୋରଗାଃ
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ମୋ ମନ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ନହୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜଗିଛି। ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଡ଼଼ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗେ ମେ ମନଶ୍ଚଲତେ ଭୃଶମ୍ । ରଂତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଗତ୍ଵା ଏଵମୁତ୍ସୁକତାଂ ଗତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଭାରି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ, ଏତେ ଆଗ୍ରହ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵଂ ଵିପର୍ଯଯଶ୍ଚାସୀନ୍ମନସୋ ମେ ଵରାଵନେ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ମୋତେ କୁହ।
ଆଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯାହଂ ଦେଵୈଃ ସୃଷ୍ଟା ମହାତ୍ମଭିଃ । କସ୍ମାନ୍ମେ ଧାଵତେ ଚେତ ଉତ୍ସୁକଂ ରଂତୁମେଵ ଚ
ମୁଁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ତେବେ କାହିଁକି ମୋର ହୃଦୟ ଏମିତି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି, କେବଳ ଏକତ୍ରତା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ?
ରଂଭୋଵାଚ- ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ମହାଭାଗେ ଦେହରୂପେଷୁ ଭାମିନି । ଵସତ୍ଯାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରୂପଃ ସନାତନଃ
ରମ୍ଭା କହିଲେ— ସମସ୍ତ ଦେହ ଓ ରୂପରେ, ରୂପବତୀ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ଏକ ଅବିନାଶୀ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ବସିଥାଏ।
ଯଦ୍ଯପି ପ୍ରକ୍ରିଯାବଦ୍ଧୈରିଂଦ୍ରିଯୈରୁପକାରିଭିଃ । ମୋହପାଶମଯୈର୍ବଦ୍ଧସ୍ତଥା ସିଦ୍ଧସ୍ତୁ ସର୍ଵଦା
ଯଦିଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ମୋହର ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ତଥାପି ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଦା ସ୍ୱାଧୀନ ରହେ।
ପ୍ରକୃତିଂ ନୈଵ ଜାନାତି ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନକୀଂ କଲାମ୍ । ଅଯଂ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ଵେତ୍ତି ଚ ସୁଂଦରି
ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣିନଥାଏ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ବୁଝିବାର ଏକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ଓ ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଗଚ୍ଛଂତ୍ଯପି ମନସ୍ତାପମେନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାମତିମ୍ । ପାପମେଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସତ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରଧାଵତି
ଯେତେବେଳେ ଯାଉଛି, ମନ ଏହି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ; ଏଭଳି, ପାପକୁ ଛାଡ଼ି, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ହିଁ ଦୌଡ଼େ।
ଭର୍ତାଯମାଯୁପୁତ୍ରସ୍ତେ ଏତତ୍ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶଂକେତ ପୁରୁଷଂ ପାପଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହିଯେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ଆୟୁର ପୁତ୍ର; ଏହା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ, ଯଦି ସେ ପାପର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସତର୍କ ହେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵିଧିଃ କୃତୋ ଦେଵୈଃ ସତ୍ଯପାଶେନ ବଂଧିତଃ । ଯଦସ୍ଯା ଆଯୁପୁତ୍ରୋପି ଭର୍ତୃତ୍ଵମୁପଯାସ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଯେ, ଆୟୁର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ଭଦ୍ରେ ଆତ୍ମନା ତଂ ଚ ସୁଂଦରି । ତଦ୍ଭାଵସତ୍ଯସଂବଂଧଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ନିଜେ ସତ୍ୟ ଭାବର ବନ୍ଧନକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ଭାଵଂ ନ ଜାନାତି ଆଯୁପୁତ୍ରଂ ଚ ଵିଂଦତି । ପ୍ରକୃତିର୍ନୈଵ ତେ ଦେଵି ପତିଂ ଜାନାତି ଚାଗତମ୍
ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବକୁ ଜାଣେନି, ଆୟୁର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଚିହ୍ନିଥାଏ; ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆସିଥିବା ସ୍ୱାମୀକୁ ଚିହ୍ନିନଥାଏ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଧାନାତ୍ମା ତଵାଦ୍ଯୈଵ ପ୍ରଧାଵତି । ଆତ୍ମା ସର୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାତି ଆତ୍ମା ଦେଵଃ ସନାତନଃ
ଏଭଳି ଜାଣି, ପ୍ରଧାନ ଆତ୍ମା ଆଜି ତୁମ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ; ଆତ୍ମା ସବୁକିଛି ଜାଣେ, ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା।
ଅଯମେଷ ସ ଵୀରେଂଦ୍ରୋ ନହୁଷୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଚେତସ୍ତେ ସତ୍ଯଂ ସଂବଂଧମିଚ୍ଛତେ
ଏହିଯେ ସେ ପ୍ରବଳ ବୀର, ନାହୁଷ ନାମକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତେଣୁ, ତୁମର ମନ ଯଦି ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ସେ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଚାହେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚାଯୋଃ ସୁତଂ ଭଦ୍ରେ ଅନ୍ଯଂ ଚୈଵ ନ ଗଚ୍ଛତି । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ତ୍ଵନ୍ମନୋଗତମ୍
ଆୟୁର ପୁତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯାଏନି; ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଥିଲା, ସେ ସବୁ ଶାଶ୍ୱତ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି।
ହୁଂଡଂ ହତ୍ଵା ମହାଘୋରଂ ସମରେ ଦାନଵାଧମମ୍ । ତ୍ଵାଂ ନଯିଷ୍ଯତି ସ୍ଵସ୍ଥାନମାଯୋଶ୍ଚ ଗୃହମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ହୁଣ୍ଡାକୁ ମାରି, ତୁମକୁ ତୁମ ନିଜ ଘରକୁ ଏବଂ ଆୟୁଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଘରକୁ ନେଇଯିବେ।
ହୃତୋ ଦୈତ୍ଯେନ ଵୀରେଂଦ୍ରୋ ନିଜପୁଣ୍ଯେନ ଶେଷିତଃ । ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଵୀରେଂଦ୍ରୋ ଵିଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଜନେନ ଵୈ
ବୀରନାୟକ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ଛୁଆଁବେଳୁ ବୀରନାୟକ ନିଜ ଜଣଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ।
ପିତୃମାତୃଵିହୀନସ୍ତୁ ଗତୋ ଵୃଦ୍ଧିଂ ମହାଵନେ । ଯାସ୍ଯତ୍ଯେଵ ପିତୁର୍ଗେହଂ ତ୍ଵଯୈଵ ସହ ସାଂପ୍ରତମ୍
ପିତା ଓ ମାଆଁ ବିହୀନ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ହେଲେ; ଏବେ ତୁମ ସହ ଏକାଠି ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବେ।
ଏଵମାଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରଂଭାଯାଃ ଶିଵନଂଦିନୀ । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟା ତାମୁଵାଚ ସମୁଦ୍ରଜାମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶିବନନ୍ଦିନୀ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ; ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟାକୁ କହିଲେ।
ଅଯମେଵ ସ ସତ୍ଯାତ୍ମା ମମ ଭର୍ତା ସୁଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ମନୋ ମେ ଧାଵତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଶୋକାକୁଲିତଵିହ୍ଵଲମ୍
ଏହିଯେ ସେ ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା, ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ବଡ଼ ପ୍ରବଳ; ମୋର ମନ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ବହୁତ ଦୌଡ଼େ, ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ଓ ଅଶାନ୍ତ।
ନାସ୍ତି ଚିତ୍ତସମୋ ଦେଵୋ ଜାନାତି ସୁଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ । ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ସୁଚିତ୍ରଂ ଚାରୁହାସିନି
ମନ ସମାନ ଦେବତା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସବୁକିଛି ଜାଣେ। ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଦେଖିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦର ହାସିଥିବା, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ମନୋଭଵସମାନଂ ତୁ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ନ ଧାଵତି ମହାଚେତ ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥା ସଖି
ମନୋଭବ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ, ଏହିଯେ ମହାମନାଙ୍କୁ ଯେପରି ଆକର୍ଷିତ କରେ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କେହି କରେନାହିଁ, ହେ ସଖୀ।