ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ମହାରତ୍ନୈର୍ଗଜାଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ଵିରାଜିତମ୍ । ସୁନାରୀଭିଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ପୁରୁଷୈଶ୍ଚ ମହାପ୍ରଭୈଃ
ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ଓ ମହାନ ପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନାନାପ୍ରଭାଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୋଭମାନଂ ମହୋଦଯମ୍ । ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାଵୀରୋ ନହୁଷୋ ଦଦୃଶେ ପୁରମ୍
ନାନା ପ୍ରଭା ଓ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାରେ ମହୋଦୟ ସହର ଚମକୁଥିଲା; ମହାବୀର ରାଜା ନହୁଷ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ।
ପୁରପ୍ରାଂତେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଵୃକ୍ଷୈରଲଂକୃତମ୍ । ତଦ୍ଵିଵେଶ ମହାଵୀରୋ ନଂଦନଂ ହି ଯଥାଽମରଃ
ସହର ଧାରରେ ଦିବ୍ୟ ବନ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ମହାବୀର ଏହି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଅମରମାନେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ରଥେନ ସହ ଧର୍ମାତ୍ମା ତେନ ମାତଲିନା ସହ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସ ତୁ ରାଜେଂଦ୍ରୋ ଵନମଧ୍ଯେ ସରିତ୍ତଟେ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ମାତଳି ସହ ଏବଂ ରଥ ନେଇ ବନ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତ୍ର ତା ରୂପସଂଯୁକ୍ତା ଦିଵ୍ଯା ନାର୍ଯଃ ସମାଗତାଃ । ଗଂଧର୍ଵା ଗୀତତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ଜଗୁର୍ଗୀତୈର୍ନୃପୋତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ନାରୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ରାଜାଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା କଲେ।
ସୂତାଶ୍ଚ ମାଗଧାଃ ସର୍ଵେ ତଂ ସ୍ତୁଵଂତି ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ରାଜାନମାଯୁପୁତ୍ରଂ ତଂ ଭ୍ରାଜମାନଂ ଯଥା ରଵିମ୍
ସମସ୍ତ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଗାୟକମାନେ ଏହି ଆୟୁପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ରବି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଗୀତଂ ମଧୁରଂ ନହୁଷଃ କିନ୍ନରେରିତମ୍
ନହୁଷ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ କିନ୍ନରମାନେ ଗାଇଥିବା ଶୁଣିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଏକାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷଙ୍କ କଥାର ଏକଶଏଗ୍ୟାରହ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ତଦେଵ ଗାନଂ ଚ ସୁରାଂଗନାଭିର୍ଗୀତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଚ ଗୀତକୈର୍ଧ୍ରୁଵୈଃ । ସମାକୁଲା ଚାପି ବଭୂଵ ତତ୍ର ସା ଶଂଭୁପୁତ୍ରୀ ପରିଚିଂତଯାନା
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ସେଇ ଗୀତଟି ଦେବୀମାନେ ଧ୍ରୁବ ତାନ ଓ ରାଗରେ ଗାଇଥିବା ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ଝିଅ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ଆସନାତ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ମହୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁତା । ତୂର୍ଣଂ ଗତା ଵରାରୋହା ତପୋଭାଵସମନ୍ଵିତା
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠି, ଭାରି ଉତ୍ସାହରେ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵସଂକାଶଂ ଦିଵ୍ଯରୂପସମପ୍ରଭମ୍ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତାଂଗଂ ଦିଵ୍ଯମାଲାଭିଶୋଭିତମ୍
ସେ ଦେବତାସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ଶୋଭିତଂ ନୃପନଂଦନମ୍ । ଦୀପ୍ତିମଂତଂ ଯଥା ସୂର୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେ ତାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।
କିଂ ଵା ଦେଵୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗଂଧର୍ଵୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି । କିଂ ଵା ନାଗସୁତଃ ସୋଯଂ କିଂଵା ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ଭଵେତ୍
ଏହିଜଣେ କି ଦେବତା, ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ? କିମ୍ବା ନାଗର ପୁଅ, କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧର?
ଦେଵେଷୁ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି କୁତୋ ଯକ୍ଷେଷୁ ଜାଯତେ । ଅନଯା ଲୀଲଯା ଵୀରଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋପି ଜାଯତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କାହାକୁ ଦେଖିନି; ତେଣୁ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ଖେଳରେ ଏମିତି ଜନ୍ମ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇନଥିବେ।
ଶଂଭୁରେଷ ଭଵେତ୍କିଂଵା କିଂଵା ଚାଯଂ ମନୋଭଵଃ । କିଂଵା ପିତୁଃ ସଖା ମେ ସ୍ଯାତ୍ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋଽଯଂ ଧନାଧିପଃ
ଏହିଜଣେ କି ଶିବ, କିମ୍ବା କାମଦେବ? କିମ୍ବା ମୋର ବାପାଙ୍କ ସଂଗୀ, କିମ୍ବା ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧନର ମାଲିକ?
ଏଵଂ ସମା ଚିଂତଯତୀ ଚ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ତ୍ଵରଂ ରୂପଗୁଣାଧିପା ସା । ସମେତ୍ଯ ରଂଭାସୁ ମହାସଖୀଭିରୁଵାଚ ତାଂ ଶଂଭୁସୁତାଂ ପ୍ରହସ୍ଯ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ରୂପ ଓ ଗୁଣର ମାଲିକା ସେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଆସି, ରମ୍ଭା ହସି ହସି ଶିବଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷଙ୍କ କଥାର ଏକଶଏବାର ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ରଂଭୋଵାଚ- ତପ ଏତତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିଂଵା ଲୋକଯସେ ଶୁଭେ । ତପସଃ କ୍ଷରଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ପୁରୁଷସ୍ଯାପି ଚିଂତନାତ୍
ରମ୍ଭା କହିଲେ— ଶୁଭେ, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ୁଛ? କିମ୍ବା ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଛ? ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ହେଲେ ତପସ୍ୟା କ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଅଶୋକସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ତପସି ମେ ମନୋ ଲୀନଂ ନହୁଷସ୍ଯାପି କାମ୍ଯଯା । ନ ମାଂ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ଦେଵାସୁରମହୋରଗାଃ
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ମୋ ମନ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ନହୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜଗିଛି। ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଡ଼଼ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗେ ମେ ମନଶ୍ଚଲତେ ଭୃଶମ୍ । ରଂତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଗତ୍ଵା ଏଵମୁତ୍ସୁକତାଂ ଗତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଭାରି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ, ଏତେ ଆଗ୍ରହ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵଂ ଵିପର୍ଯଯଶ୍ଚାସୀନ୍ମନସୋ ମେ ଵରାଵନେ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ମୋତେ କୁହ।
ଆଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯାହଂ ଦେଵୈଃ ସୃଷ୍ଟା ମହାତ୍ମଭିଃ । କସ୍ମାନ୍ମେ ଧାଵତେ ଚେତ ଉତ୍ସୁକଂ ରଂତୁମେଵ ଚ
ମୁଁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ତେବେ କାହିଁକି ମୋର ହୃଦୟ ଏମିତି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି, କେବଳ ଏକତ୍ରତା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ?
ରଂଭୋଵାଚ- ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ମହାଭାଗେ ଦେହରୂପେଷୁ ଭାମିନି । ଵସତ୍ଯାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରୂପଃ ସନାତନଃ
ରମ୍ଭା କହିଲେ— ସମସ୍ତ ଦେହ ଓ ରୂପରେ, ରୂପବତୀ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ଏକ ଅବିନାଶୀ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ବସିଥାଏ।
ଯଦ୍ଯପି ପ୍ରକ୍ରିଯାବଦ୍ଧୈରିଂଦ୍ରିଯୈରୁପକାରିଭିଃ । ମୋହପାଶମଯୈର୍ବଦ୍ଧସ୍ତଥା ସିଦ୍ଧସ୍ତୁ ସର୍ଵଦା
ଯଦିଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ମୋହର ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ତଥାପି ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଦା ସ୍ୱାଧୀନ ରହେ।
ପ୍ରକୃତିଂ ନୈଵ ଜାନାତି ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନକୀଂ କଲାମ୍ । ଅଯଂ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ଵେତ୍ତି ଚ ସୁଂଦରି
ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣିନଥାଏ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ବୁଝିବାର ଏକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ଓ ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଗଚ୍ଛଂତ୍ଯପି ମନସ୍ତାପମେନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାମତିମ୍ । ପାପମେଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସତ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରଧାଵତି
ଯେତେବେଳେ ଯାଉଛି, ମନ ଏହି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ; ଏଭଳି, ପାପକୁ ଛାଡ଼ି, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ହିଁ ଦୌଡ଼େ।
ଭର୍ତାଯମାଯୁପୁତ୍ରସ୍ତେ ଏତତ୍ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶଂକେତ ପୁରୁଷଂ ପାପଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହିଯେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ଆୟୁର ପୁତ୍ର; ଏହା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ, ଯଦି ସେ ପାପର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସତର୍କ ହେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵିଧିଃ କୃତୋ ଦେଵୈଃ ସତ୍ଯପାଶେନ ବଂଧିତଃ । ଯଦସ୍ଯା ଆଯୁପୁତ୍ରୋପି ଭର୍ତୃତ୍ଵମୁପଯାସ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଯେ, ଆୟୁର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ଭଦ୍ରେ ଆତ୍ମନା ତଂ ଚ ସୁଂଦରି । ତଦ୍ଭାଵସତ୍ଯସଂବଂଧଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ନିଜେ ସତ୍ୟ ଭାବର ବନ୍ଧନକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ଭାଵଂ ନ ଜାନାତି ଆଯୁପୁତ୍ରଂ ଚ ଵିଂଦତି । ପ୍ରକୃତିର୍ନୈଵ ତେ ଦେଵି ପତିଂ ଜାନାତି ଚାଗତମ୍
ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବକୁ ଜାଣେନି, ଆୟୁର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଚିହ୍ନିଥାଏ; ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆସିଥିବା ସ୍ୱାମୀକୁ ଚିହ୍ନିନଥାଏ।