ଯତ୍ରାସୌ ଦାନଵଃ ପାପସ୍ତିଷ୍ଠତେ ସ୍ଵବଲୈର୍ଯୁତଃ । ତେନ ମାତଲିନା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵାହକେନ ମହାତ୍ମନା
ଯେଉଁଠି ସେ ପାପୀ ଦାନବ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦଢ଼ି ଥିଲା, ସେଠି ମହାତ୍ମା ମାତଳି ସହ ରଥରେ ରାଜା ଯାଇଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷ କଥା ଅଂଶରେ ଏହା ଶତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ନିର୍ଗଚ୍ଛମାନେ ସମରାଯ ଵୀରେ ନହୁଷେ ହି ତସ୍ମିନ୍ସୁରରାଜ ତୁଲ୍ଯେ । ସକୌତୁକା ମଂଗଲଗୀତଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପରିଜଗ୍ମୁରତ୍ର
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ବୀର ନହୁଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ସମାନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଦେଵତାନାଂ ଵରା ନାର୍ଯୋ ରଂଭାଦ୍ଯପ୍ସରସସ୍ତଥା । କିନ୍ନର୍ଯଃ କୌତୁକୋତ୍ସୁକ୍ଯୋ ଜଗୁଃ ସ୍ଵରେଣ ସତ୍ତମ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଏବଂ ଉତ୍ସୁକ କିନ୍ନରୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଗଂଧର୍ଵାଣାଂ ତଥା ନାର୍ଯୋ ରୂପାଲଂକାରସଂଯୁତାଃ । କୌତୁକାଯ ଗତାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାଜା ସ ତିଷ୍ଠତି
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ରାଜା ଯେଉଁଠି ଥିଲେ ସେଠି ଉତ୍ସୁକତାରେ ଯାଇଥିଲେ।
ପୁରଂ ମହୋଦଯଂ ନାମ ହୁଂଡସ୍ଯାପି ଦୁରାତ୍ମନଃ । ନଂଦନୋପଵନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମଲଂକୃତମ୍
ମହୋଦୟ ନାମକ ଏହି ସହର, ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନମାନେ ସହ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସପ୍ତକକ୍ଷାନ୍ଵିତୈର୍ଗେହୈଃ କଲଶୈରୁପଶୋଭିତଃ । ସପତାକୈର୍ମହାଦଂଡୈଃ ଶୋଭମାନଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସପ୍ତ ଅଙ୍ଗନା ଥିବା ଘରମାନେ, ଘର ମୁଣ୍ଡରେ କଳଶ, ପତାକା ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଖୁଟି ସହ ଏହି ସହର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
କୈଲାସଶିଖରାକାରୈଃ ସୋନ୍ନତୈର୍ଦିଵମାସ୍ଥିତୈଃ । ସର୍ଵଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭ୍ରାଜମାନଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
କୈଳାସ ଶିଖର ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗୃହମାନେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ସହିତ ମହୋଦୟ ସହର ଚମକୁଥିଲା।
ଵନୈଶ୍ଚୋପଵନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈସ୍ତଡାଗୈଃ ସାଗରୋପମୈଃ । ଜଲପୂର୍ଣୈଃ ସୁଶୋଭୈସ୍ତୁ ପଦ୍ମୈ ରକ୍ତୋତ୍ପଲାନ୍ଵିତୈଃ
ଦିବ୍ୟ ବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ, ସାଗର ସମାନ ବଡ଼ ଝିଲିକ, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଓ ଲାଲ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପ୍ରାକାରୈଶ୍ଚ ମହାରତ୍ନୈରଟ୍ଟାଲକଶତୈରପି । ପରିଖାଭିଃ ସୁପୂର୍ଣାଭିର୍ଜଲୈଃ ସ୍ଵଚ୍ଛୈଃ ପ୍ରଶୋଭିତମ୍
ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଲଗା ଦେଉଳି, ଶତଶଃ ମହଲ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ମହାରତ୍ନୈର୍ଗଜାଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ଵିରାଜିତମ୍ । ସୁନାରୀଭିଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ପୁରୁଷୈଶ୍ଚ ମହାପ୍ରଭୈଃ
ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ଓ ମହାନ ପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନାନାପ୍ରଭାଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୋଭମାନଂ ମହୋଦଯମ୍ । ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାଵୀରୋ ନହୁଷୋ ଦଦୃଶେ ପୁରମ୍
ନାନା ପ୍ରଭା ଓ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାରେ ମହୋଦୟ ସହର ଚମକୁଥିଲା; ମହାବୀର ରାଜା ନହୁଷ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ।
ପୁରପ୍ରାଂତେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଵୃକ୍ଷୈରଲଂକୃତମ୍ । ତଦ୍ଵିଵେଶ ମହାଵୀରୋ ନଂଦନଂ ହି ଯଥାଽମରଃ
ସହର ଧାରରେ ଦିବ୍ୟ ବନ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ମହାବୀର ଏହି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଅମରମାନେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ରଥେନ ସହ ଧର୍ମାତ୍ମା ତେନ ମାତଲିନା ସହ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସ ତୁ ରାଜେଂଦ୍ରୋ ଵନମଧ୍ଯେ ସରିତ୍ତଟେ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ମାତଳି ସହ ଏବଂ ରଥ ନେଇ ବନ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତ୍ର ତା ରୂପସଂଯୁକ୍ତା ଦିଵ୍ଯା ନାର୍ଯଃ ସମାଗତାଃ । ଗଂଧର୍ଵା ଗୀତତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ଜଗୁର୍ଗୀତୈର୍ନୃପୋତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ନାରୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ରାଜାଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା କଲେ।
ସୂତାଶ୍ଚ ମାଗଧାଃ ସର୍ଵେ ତଂ ସ୍ତୁଵଂତି ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ରାଜାନମାଯୁପୁତ୍ରଂ ତଂ ଭ୍ରାଜମାନଂ ଯଥା ରଵିମ୍
ସମସ୍ତ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଗାୟକମାନେ ଏହି ଆୟୁପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ରବି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଗୀତଂ ମଧୁରଂ ନହୁଷଃ କିନ୍ନରେରିତମ୍
ନହୁଷ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ କିନ୍ନରମାନେ ଗାଇଥିବା ଶୁଣିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଏକାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷଙ୍କ କଥାର ଏକଶଏଗ୍ୟାରହ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ତଦେଵ ଗାନଂ ଚ ସୁରାଂଗନାଭିର୍ଗୀତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଚ ଗୀତକୈର୍ଧ୍ରୁଵୈଃ । ସମାକୁଲା ଚାପି ବଭୂଵ ତତ୍ର ସା ଶଂଭୁପୁତ୍ରୀ ପରିଚିଂତଯାନା
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ସେଇ ଗୀତଟି ଦେବୀମାନେ ଧ୍ରୁବ ତାନ ଓ ରାଗରେ ଗାଇଥିବା ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ଝିଅ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ଆସନାତ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ମହୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁତା । ତୂର୍ଣଂ ଗତା ଵରାରୋହା ତପୋଭାଵସମନ୍ଵିତା
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠି, ଭାରି ଉତ୍ସାହରେ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵସଂକାଶଂ ଦିଵ୍ଯରୂପସମପ୍ରଭମ୍ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତାଂଗଂ ଦିଵ୍ଯମାଲାଭିଶୋଭିତମ୍
ସେ ଦେବତାସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ଶୋଭିତଂ ନୃପନଂଦନମ୍ । ଦୀପ୍ତିମଂତଂ ଯଥା ସୂର୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେ ତାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।
କିଂ ଵା ଦେଵୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗଂଧର୍ଵୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି । କିଂ ଵା ନାଗସୁତଃ ସୋଯଂ କିଂଵା ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ଭଵେତ୍
ଏହିଜଣେ କି ଦେବତା, ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ? କିମ୍ବା ନାଗର ପୁଅ, କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧର?
ଦେଵେଷୁ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି କୁତୋ ଯକ୍ଷେଷୁ ଜାଯତେ । ଅନଯା ଲୀଲଯା ଵୀରଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋପି ଜାଯତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କାହାକୁ ଦେଖିନି; ତେଣୁ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ଖେଳରେ ଏମିତି ଜନ୍ମ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇନଥିବେ।
ଶଂଭୁରେଷ ଭଵେତ୍କିଂଵା କିଂଵା ଚାଯଂ ମନୋଭଵଃ । କିଂଵା ପିତୁଃ ସଖା ମେ ସ୍ଯାତ୍ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋଽଯଂ ଧନାଧିପଃ
ଏହିଜଣେ କି ଶିବ, କିମ୍ବା କାମଦେବ? କିମ୍ବା ମୋର ବାପାଙ୍କ ସଂଗୀ, କିମ୍ବା ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧନର ମାଲିକ?
ଏଵଂ ସମା ଚିଂତଯତୀ ଚ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ତ୍ଵରଂ ରୂପଗୁଣାଧିପା ସା । ସମେତ୍ଯ ରଂଭାସୁ ମହାସଖୀଭିରୁଵାଚ ତାଂ ଶଂଭୁସୁତାଂ ପ୍ରହସ୍ଯ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ରୂପ ଓ ଗୁଣର ମାଲିକା ସେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଆସି, ରମ୍ଭା ହସି ହସି ଶିବଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷଙ୍କ କଥାର ଏକଶଏବାର ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ରଂଭୋଵାଚ- ତପ ଏତତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିଂଵା ଲୋକଯସେ ଶୁଭେ । ତପସଃ କ୍ଷରଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ପୁରୁଷସ୍ଯାପି ଚିଂତନାତ୍
ରମ୍ଭା କହିଲେ— ଶୁଭେ, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମର ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ୁଛ? କିମ୍ବା ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଛ? ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ହେଲେ ତପସ୍ୟା କ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଅଶୋକସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ତପସି ମେ ମନୋ ଲୀନଂ ନହୁଷସ୍ଯାପି କାମ୍ଯଯା । ନ ମାଂ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ଦେଵାସୁରମହୋରଗାଃ
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ମୋ ମନ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ନହୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜଗିଛି। ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଡ଼଼ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗେ ମେ ମନଶ୍ଚଲତେ ଭୃଶମ୍ । ରଂତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଗତ୍ଵା ଏଵମୁତ୍ସୁକତାଂ ଗତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଭାରି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ, ଏତେ ଆଗ୍ରହ ହୋଇଯାଇଛି।