ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। କସ୍ମିନ୍କାର୍ଯସମାରଂଭେ ସମାଯାତଃ ପୁରଂଦରଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଦିମଂ ଲୋକମେତଦାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: କେଉଁ କାମର ଆରମ୍ଭରେ ପୁରନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ତୁମେ ଏହା ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ଚ ନଦୀ କେନ ନିରୁକ୍ତେନ ନିଗଦ୍ଯତେ । ପୁରଂଦରପୁରଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍ । ସଂଭାଵଯତି ଯୋଽଜସ୍ରଂ ମମ ତତ୍ସଂଗମଂ ଵଦ
ବାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ନଦୀକୁ କେଉଁ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ? ହେ ଦେବ, ପୁରନ୍ଦରର ସହରରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଘୋଷଣାର ଶବ୍ଦରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହାକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି—ମୋତେ ସେହି ସଂଗମ ବିଷୟରେ କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଅସ୍ମିଂଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଭୂର୍ଲୋକେ ପ୍ରଶ୍ନୋଽଯଂ ସମଭୂତ୍ପୁରା । ଯୁଧିଷ୍ଠିରେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ଵୈ ଧାର୍ମିକୋ ମହାନ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଏହି ଭୂଲୋକରେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଉଠିଥିଲା। ଏଠି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ସ ତୁ ଭୀଷ୍ମାଯ ଧର୍ମିଣେ ଜ୍ଞାନରୂପିଣେ । ତେନୋକ୍ତଂ ଯତ୍ତୁ ତଦ୍ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଜ୍ଞାନର ଆକାର ଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଯାହା କହିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ କହିବି।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି, ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମତ୍କାର ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
ତତଃ ପରାଜିତଃ ଶକ୍ରଃ କୃତ୍ଵା ଵୃତ୍ରେଣ ସଂଵିଧମ୍ । ଅଦ୍ରୋହେ ସ ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ଶରଣଂ ମମ
ତାପରେ, ଶକ୍ର ପରାଜିତ ହେଇ, ବୃତ୍ର ସହିତ ସମ୍ମତି କଲେ। କୌଣସି ଧୋକା ନ ଦେଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଲେ।
ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନ୍ଯା ସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯେ ତୋଷଯାମାସ ଶଂକରମ୍ । ଅଥାଂତରିକ୍ଷେଽହଂ ଦେଵି ଦର୍ଶନଂ ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତଦା
ବାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ସଂଗମରେ, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲି।
ମମଗାତ୍ରାତ୍ତୁ ଯଦ୍ଭସ୍ମ ପତିତଂ କାଶ୍ଯପୀ ତଟେ । ଭସ୍ମଗାତ୍ରେତି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲିଂଗଂ ଦେଵି ଵିନିର୍ମିତମ୍
ମୋ ଶରୀରରୁ ଯେଉଁ ଭସ୍ମ କାଶ୍ୟପୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ହେ ଦେବୀ, ସେଠି 'ଭସ୍ମଗାତ୍ର' ନାମର ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ଭସ୍ମଗାତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଵୈ ଦର୍ଶନାଦେଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଭୂତେଶ୍ୱର ଭସ୍ମଗାତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମାନ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଯୁଗାଦିଷୁ । ତଦହଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ସୁମହାତ୍ମନେ
ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ ମୁଁ ଶକ୍ର, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି।
ଯଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଂଛସେ ଦେଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଦଦାମି ତେ । ଅନେନ ଵଜ୍ରଯୋଗେନ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୃତ୍ରଂ ହନିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସବୁ ଦେଇଦେଉଛି। ଏହି ବଜ୍ର ଯୋଗରେ, ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରିପାରିବ।
ଶକ୍ର ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଦିତିଜଂ ଚ ଦୁରାସଦମ୍ । ଵଜ୍ରେଣ ନିହନିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ସୁରୋତ୍ତମ
ଶକ୍ର କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ତୁମର କୃପାରେ, ମୁଁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିତିର ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଅତି କଷ୍ଟରେ ପହଞ୍ଚିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କରିବି; ତୁମେ ଦେଖିବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଇଂଦ୍ରୋ ଗତଵାଂଶ୍ଚାସୁରଂ ପ୍ରତି । ତଦା ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଦେଵସୈନ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ଏଭଳି କହି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାପରେ ଅସୁରଙ୍କୁ ଦିଗରେ ଗଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଦେବସେନାରେ ବିଶେଷ କରି ଦୁଂଦୁଭି ଡ଼଼ିଁଗା ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ମୃଦଂଗ ଡିଂଡିମାଶ୍ଚୈଵ ଭେରୀ ତୂର୍ଯାଣ୍ଯନେକଶଃ । ଅସୁରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୃତ୍ତିଲୋଭୋ ମହାନଭୂତ
ମୃଦଙ୍ଗ, ଡିଁଡିମା, ଭେରୀ ଓ ଅନେକ ତୂର୍ୟ ବାଜିଲା। ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଲାଭ ଲାଗି ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବଲଵାନ୍ମଘଵା ଚୈଵ କ୍ଷଣେନ ସମଜାଯତ୍ । ତମାଵିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଋଷଯଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତଥା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଘବାନ୍ ଏକ କ୍ଷଣରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଧିକାରିତ ଦେଖି, ଋଷି ଓ ନାଗମାନେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
ସ୍ତୁଵଂତି ଶକ୍ରମୀଶାନଂ ସ୍ତୁତ୍ଯା ଜଯଜଯେତି ଚ । ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ଋଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ରୂପମାସୀତ୍ସୁଦୁର୍ଭରମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଜୟ ଜୟ ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କାମନାରେ ଯାଉଥିବା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଘେରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଵୃତ୍ରସ୍ଯସହସା ଦେଵି ତଦା ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଦ୍ଧନି । ଅଭଵନ୍ଯାନି ଲିଂଗାନି ଶରୀରେ ତାନି ମେ ଶୃଣୁ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ବୃତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରରେ, ମୋ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ଜ୍ଵଲତାସ୍ଯୋଭଵଦ୍ଧୋରୋ ଵୈଵର୍ଣ୍ଯମଭଵତ୍ପରମ୍ । ଗାତ୍ରକଂପଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ଶ୍ଵାସଃ ସୋଷ୍ମା ଵ୍ଯଜାଯତ୍
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଅତି ଭୟଙ୍କର ରଙ୍ଗ ହେଲା; ଶରୀର କମ୍ପନ ଓ ତୀବ୍ର ଉଷ୍ମା ଶ୍ୱାସ ଦେଖାଦେଲା।
ରୋମହର୍ଷଶ୍ଚ ତୀଵ୍ରୋଽଭୂଚ୍ଛ୍ଵାସଶ୍ଚୈଵ ମହାନଭୂତ୍ । ନିଷ୍ପପାତ ମହାଘୋରା ଉଲ୍କାଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପ୍ରପେଦିରେ
ରୋମ ହର୍ଷ ହେଲା, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଗଲା; ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଖସିପଡି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଗୃଧ୍ରା ଵଟାଃ ଶ୍ଯେନ କଂକା ଵଚୋ ମୁଂଚନ୍ସୁଦାରୁଣାଃ । ଵୃତ୍ରସ୍ଯୋପରି ତେ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିବଭ୍ରମୁଃ
ଗୃଧ୍ର, ବାଟ, ଶ୍ୟେନ, କଙ୍କା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୃତ୍ରାଙ୍କ ଉପରେ ଚକ୍ରରେ ପରିଘୁରିଲେ।
ତତଃ ସ ଗଜମାସ୍ଥାଯ ଇଂଦ୍ରସ୍ତତ୍ର ସମାଗତଃ । ଵଜ୍ରୋଦ୍ଯତକରସ୍ତତ୍ର ଶକ୍ରସ୍ତଂ ଦୈତ୍ଯମାସଦତ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗଜରେ ଚଢ଼ି ଏଠାରେ ଆସିଲେ; ହାତରେ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଶକ୍ର ଦେଉଁତା ଦୈତ୍ୟକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ।
ଅମାନୁଷମଥୋ ନାଦଂ ସ ମୁମୋଚ ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଵୃତ୍ରାସୁରସ୍ଯ ଯତତଃ ଶକ୍ରୋ ଵଜ୍ରମପାତଯତ୍
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଅମାନୁଷ ଗର୍ଜନ କରିଲେ; ଭୃତ୍ରାସୁର ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ ଶକ୍ର ବଜ୍ର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ସ ଵଜ୍ରଃ ସୁମହାତେଜାଃ କାଲାଗ୍ନିସଦୃଶୋ ମହାନ୍ । ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତଟେ ଵୃତ୍ରଂ ଶକ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯମପାତଯତ୍
ସେ ବଜ୍ର ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର; ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଶକ୍ର ଭୃତ୍ରା ଦୈତ୍ୟକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋ ନାଦଃ ସମଭଵତ୍ପୁନରେଵ ସମଂତତଃ । ଵୃତ୍ରଂ ଵିନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଦେଵଭଯଂକରମ୍
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହେଲା, ଭୃତ୍ରାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟ ଲାଗିଗଲା।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିସ୍ତୁ ମହତୀ ଇଂଦ୍ର ମୂର୍ଧ୍ନି ପପାତ ହ । ଵୃତ୍ରଂ ହତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ଦାନଵେଶଂ ଭଯଂକରମ୍
ବଡ଼ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡିଲା; ଭୃତ୍ରାକୁ ମାରି, ଭଗବାନ ଦାନବପତିଙ୍କ ଭୟଙ୍କରତାକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନୋଽମରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନୀଂ ତମାଵିଶତ୍ । ଅଥ ଵୃତ୍ରଶରୀରାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତଂ ତେଜ ଉତ୍ତମମ୍
ଅମରମାନେ ସହିତ ସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ଭୃତ୍ରାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମହାଘୋରା ରୌଦ୍ର ଲୋକଭଯଂକରୀ । କରାଲଵଦନା ସା ଚ ଵିକୃତା କୃଷ୍ଣପିଂଗଲା
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର, ରୌଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା; ଭୟାନକ ମୁହଁ, ବିକୃତ ଦେହ, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ।
କପାଲମାଲିନୀ ଚୈଵ ସୁକୃଶା ନଗନଂଦିନି । ରୁଧିରାକ୍ତା ଚ ପାପିଷ୍ଠା ମୀନଗଂଧାତିଭୀଷଣା
ଖପର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେହ ଶୁଉଁ, ରୁଦ୍ରାକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ, ରକ୍ତରେ ଲାଗିଥିବା, ଅତି ପାପୀ, ମାଛର ଗନ୍ଧରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର।
ସାନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ମହାଦେଵି ତାଦୃଗ୍ରୂପା ଭଯାଵହା । ଇଂଦ୍ରମନ୍ଵେଷଯାମାସ ତଦା ଵୈ ସୁରସତ୍ତମେ
ସେ ମହାଦେବୀ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ବାହାରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିର୍ଧାଵତୀ ତତଃ ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ମହୌଜସମ୍ । କଂଠେ ଜଗ୍ରାହ ଦେଵେଂଦ୍ରଂ ସୁଲଗ୍ନା ସାଭଵତ୍ତଦା
ତାପରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦେବୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଏଗିଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଧରି ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖିଲେ।