ଆକର୍ଣ୍ଯ ସର୍ଵଂ ମୁନିନା ପ୍ରଯୁକ୍ତମାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ସ ହି ଚିଂତ୍ଯମାନଃ । ତସ୍ଯାଂତମେକଃ ପରିକର୍ତୁକାମ ଆଯୋଃ ସୁତଃ କୋପମଥୋ ଚକାର
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା, ସେ ଭାବିଲେ; ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ତାହାର ଶେଷ କାଟିବାକୁ ଚାହିଁ, ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନାହୁଷାଖ୍ଯାନେଽଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ବେନଙ୍କ କଥାରେ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମାରେ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ, ନହୁଷଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଏହା ଏକଶଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପ୍ରସାଦ୍ଯୈଵ ଵଶିଷ୍ଠଂ ତପତାଂ ଵରମ୍ । ଆମଂତ୍ର୍ଯ ନିର୍ଜଗାମାଥ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଧରଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, କଥା କହିଲା। ତାପରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ ବାହାରିଗଲା।
ଏଣସ୍ଯ ମାଂସଂ ସୁଵିପାଚ୍ଯଭୋଜିତଂ ବାଲସ୍ତଯା ରକ୍ଷିତ ଏଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ଆଯୋଃ ସୁପୁତ୍ରଃ ସଗୁଣଃ ସୁରୂପୋ ଦେଵୋପମୋ ଦେଵଗୁଣୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତଃ
ହରିଣ ମାଂସ ଭଲଭାବେ ରନ୍ଧି ଖାଇଥିଲେ, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଭାବରେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଆୟୁଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ଗୁଣବାନ, ସୁନ୍ଦର, ଦେବତା ସମାନ ଓ ଦେବଗୁଣ ଥିଲା।
ତେନୈଵ ମାଂସେନ ସୁସଂସ୍କୃତେନ ମୃଷ୍ଟେନ ପକ୍ଵେନ ରସାନୁଗେନ । ତମେଵ ଦୈତ୍ଯଂ ପରିଭାଷ୍ଯ ସୂଦୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ସୁହର୍ଷେଣ ଵ୍ଯଭୋଜଯତ୍ତଦା
ସେ ଭଲଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ରସଭରା ମାଂସ ନେଇ, ରନ୍ଧୁନି ଦାନବକୁ କଥା କହି, ଖୁସିରେ ତାକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ।
ବୁଭୁଜେ ଦାନଵୋ ମାଂସଂ ରସସ୍ଵାଦୁସମନ୍ଵିତମ୍ । ହର୍ଷେଣାପି ସମାଵିଷ୍ଟୋ ଜଗାମାଶୋକସୁଂଦରୀମ୍
ଦାନବ ସେ ରସଭରା ମାଂସ ଖାଇଲା। ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ତାମୁଵାଚ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ କାମୋପହତଚେତନଃ । ଆଯୁପୁତ୍ରୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ଭକ୍ଷିତଃ ପତିରେଵ ତେ
ତାପରେ, ତୁରନ୍ତ, କାମେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା: 'ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ଖାଇଦେଇଛି, ସେ ତୁମର ପତି।'
ମାମେଵ ଭଜ ଚାର୍ଵଂଗି ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍ । କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତେନ ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେଣ ଗତାଯୁଷା
ମୋତେ ଭଲପାଅ, ଚାରୁ ଅଙ୍ଗବତୀ, ମନ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ମଣିଷ ଯାହାର ଆୟୁ ଶେଷ, ତାହା ସହ କଣ କରିବୁ?
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶିଵକନ୍ଯା ତପସ୍ଵିନୀ । ଭର୍ତା ମେ ଦୈଵତୈର୍ଦତ୍ତୋ ଅଜରୋ ଦୋଷଵର୍ଜିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଶିବପୁତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୋ ପତିକୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି— ସେ ଅଜର ଓ ଦୋଷରହିତ।'
ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵୈରପି ମହାତ୍ମଭିଃ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦାନଵୋ ଦୁଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତଃ
ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦାନବ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କଲା।
ତାମୁଵାଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଦ୍ଯୈଵ ଭକ୍ଷିତଂ ମାଂସମାଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୁଂଦରି
ସେ ପୁଣିପୁଣି ହସି, ବଡ଼ ଆଖିଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲା: 'ସୁନ୍ଦରୀ, ଆଜି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅର ମାଂସ ଖାଇଦେଲି।'
ଜାତମାତ୍ରସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ନହୁଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ସା ଵାକ୍ଯଂ କୋପଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହି ନହୁଷ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ନବଜାତ ଶିଶୁର। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭୟଙ୍କର ରେଷ ହେଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ ସତ୍ଯସଂସ୍ଥା ସା ତପସା ଭାଵିତା ପୁନଃ । ତପ ଏଵ ମଯା ତପ୍ତଂ ମନସା ନିଯମେନ ଵୈ । ଆଯୁସୁତଶ୍ଚିରାଯୁଶ୍ଚ ସତ୍ଯେନୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: 'ମୁଁ ମନ ଓ ନିୟମରେ ତପ କରିଛି; ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହେବ।'
ଇତୋ ଗଚ୍ଛ ଦୁରାଚାର ଯଦି ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛସି । ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵାମହଂ ଶପ୍ସ୍ଯେ ପୁନରେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଠାରୁ ଚାଲିଯା, ଦୁଷ୍ଟ, ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ନହେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ଶାପ ଦେବି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତସ୍ଯାଃ ସୂଦେନ ନୃପତିଂ ପ୍ରତି । ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମହାରାଜ ଏତାମନ୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରଯ
ତାଙ୍କଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରନ୍ଧୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାରାଜ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀକୁ ନେଉ।'
ସୂଦେନ ପ୍ରେଷିତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ସ ହୁଂଡଃ ପାପଚେତନଃ । ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତଃ ସ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରତି
ରନ୍ଧୁନିଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ହୁଣ୍ଡ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଦାନବ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲା।
ଚେଷ୍ଟିତଂ ନୈଵ ଜାନାତି ଦାସ୍ଯା ସୂଦେନ ଯତ୍କୃତମ୍ । ତସ୍ଯୈ ନିଵେଦିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯାଯୈ ଵୃତ୍ତମେଵ ଚ
ଦାସୀ କଣ୍ଠିଆ କଣ କରିଛି ତାହା ଜାଣିନଥିବା; ସେ ସବୁ କଥା, ଏବଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଯେମିତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଯାହା ଘଟିଛି ସବୁ ତାଙ୍କୁ ଖବର ଦିଆଯାଏ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଶୋକସୁଂଦରୀ ସା ଚ ମହତା ତପସା କିଲ । ଦୁଃଖଶୋକେନ ସଂତପ୍ତା କୃଶୀଭୂତା ତପସ୍ଵିନୀ
ସୂତ କହିଲେ— ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପିଡିତ, ଦେହରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ।
ଚିଂତଯଂତୀ ପ୍ରିଯଂ କାଂତଂ ତଂ ଧ୍ଯାଯତି ପୁନଃ ପୁନଃ । କିଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ଵୈ ଦୈତ୍ଯା ଉପାଯୈର୍ଵିଵିଧୈରପି
ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଭାବିବା ଓ ପୁନିପୁନି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ; ଦାନବମାନେ କେଉଁ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଚାଲାନ୍ତି।
ଉପାଯଜ୍ଞାଃ ସଦା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଉଦ୍ଯମେନାପି ସର୍ଵଦା । ଵର୍ତଂତେ ଦନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାନାଭାଵୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା
ଦାନବମାନେ ସଦା ଚତୁର ଉପାୟ ଜାଣନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରୟାସରେ ନିପୁଣ; ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ମାଯୋପାଯେନ ଯୋଗେନ ହୃତାହଂ ପାପିନା ପୁରା । ତଥା ସ ଘାତିତଃ ପୁତ୍ର ଆଯୋଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋତେ ପୂର୍ବେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମାୟା ଓ ଯୋଗ ବ୍ୟବହାର କରି ହରିଥିଲା; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖ ଆୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହେବ।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈଵଯୋଗେନ ଭଵିତାରମନାମଯମ୍ । ଉଦ୍ଯମେନାପି ପଶ୍ଯେତ କିଂ ଵା ନଶ୍ଯତି ଵା ନ ଵା
ଦେବତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଅକ୍ଷତ ରହିବେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରୟାସ କରି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବ କି ସେ ନଷ୍ଟ ହେବେ କି ନାହିଁ।
କିଂ ଵା ସ ଉଦ୍ଯମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କିଂ ଵା ତତ୍କର୍ମଜଂ ଫଲମ୍ । ଭାଵିଭାଵଃ କଥଂ ନଶ୍ଯେତ୍ତତୋ ଵେଦଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରୟାସ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କି, କିମ୍ବା କର୍ମର ଫଳ ଅଧିକ? ଭାଗ୍ୟ ରେଖା କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବ? ଏହିପରି ଭାବେ ବେଦ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଵିଶେଷୋ ଭାଵିତୋ ଦେଵୈଃ ସ କଥଂ ଚାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଏଵମେଵଂ ମହାଭାଗା ଚିଂତଯଂତୀ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟଥା ହେବ? ଏହିପରି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସେ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
କିନ୍ନରୋ ଵିଦ୍ଵରୋ ନାମ ବୃହଦ୍ଵଂଶୋମହାତନୁଃ । ସନାଭ୍ଯୋର୍ଧନରଃ କାଯଃ ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ହି ଵିଵର୍ଜିତଃ
ଏକ କିନ୍ନର ଥିଲେ, ନାମ ବିଦ୍ବର, ବଡ଼ ବଂଶର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ; ତାଙ୍କର ନାଭିଠାରୁ ଉପରେ ଦେହ ମାନବ, କିନ୍ତୁ ପଖା ନଥିଲା।
ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵଂଶହସ୍ତସ୍ତୁ ହାରକଂକଣଶୋଭିତଃ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତାଂଗୋ ଭାର୍ଯଯା ସହ ଚାଗତଃ
ସେ ଦୁଇଟି ହାତ ଥିଲେ, ହାତରେ ବଂଶୀ ଧରିଥିଲେ, ହାର ଓ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ; ଦେହରେ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଆସିଥିଲେ।
ତାମୁଵାଚ ନିରାନଂଦାଂ ସ ସୁତାଂ ଶଂକରସ୍ଯହି । କିମର୍ଥଂ ଚିଂତସେ ଦେଵି ଵିଦ୍ଵରଂ ଵିଦ୍ଧି ଚାଗତମ୍
ସେ ଶିବଙ୍କ ଦୁଃଖିତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବୀ, କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ବିଦ୍ବର ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।'
କିନ୍ନରଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଂ ମାଂ ପ୍ରେଷିତଂ ଦେଵସତ୍ତମୈଃ । ଦୁଃଖମେଵଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯା ନହୁଷଂ ପ୍ରତି
'ମୁଁ କିନ୍ନର, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଦେବମାନେ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ନହୁଷଙ୍କୁ ନେଇ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ହୁଂଡେନ ପାପଚାରେଣ ଵଧାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ । କୃତମେଵାଖିଲଂ କର୍ମ ହୃତଶ୍ଚାଯୁସୁତଃ ଶୁଭେ
ହୁଣ୍ଡ ଦୁଷ୍ଟ ଚଳାକି ଓ ଖରାପ କାମରେ, ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଶୁଭେ, ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ହରିନେଇଛି।
ସ ତୁ ଵୈ ରକ୍ଷିତୋ ଦେଵୈରୁପାଯୈର୍ଵିଵିଧୈରପି । ହୁଂଡ ଏଵଂ ଵିଜାନାତି ଆଯୁପୁତ୍ରୋ ହୃତୋ ମଯା
କିନ୍ତୁ ସେ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ହୁଣ୍ଡ ଏହିପରି ଜାଣେ ଯେ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୁଁ ନେଇଯାଇଛି।