ତୀର୍ଥେ ଭୂତାଲଯେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାଲଯଂ ଵଟମ୍ । ଭୂତେଶ୍ଵରପ୍ରସାଦେନ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ଲଭେଦ୍ଭଯମ୍
ଭୂତାଳୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭୂତାଳୟ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି, ଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଭୂତମାନେ ଠାରୁ କୌଣସି ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭୂତେଶ୍ଵରତୀର୍ଥମ୍ । ଅତସ୍ତୀର୍ଥାତ୍ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଘଟେଶ୍ଵରମିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ । ଏହି ତୀର୍ଥ ପରେ ଘଟେଶ୍ୱର ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେଖିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଯତ୍ର ସାଭ୍ରମତୀ ତୀର୍ଥଂ ଘଟୋ ଵୈ ପରମୋ ମହାନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵ ମହାଦେଵଂ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଅଭ୍ରମତୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ, ସେଠାରେ ଘଟ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ପ୍ଲକ୍ଷପୂଜାଂ କରୋତି ଯଃ । ମନସାଭୀପ୍ସିତାନ୍କାମାଁଲ୍ଲଭତେ ମାନଵୋ ଭୁଵି
ସେଠାକୁ ଯିଏ ଯାଇ, ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛର ପୂଜା କରେ, ସେ ମନରେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୃଥିବୀରେ ପାଇଥାଏ ।
ଇତି ଘଟେଶ୍ଵରତୀର୍ଥମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈଦ୍ଯନାଥେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରସ୍ତୀର୍ଥେ ଶିଵପୂଜନତତ୍ପରଃ
ଏହି ଘଟେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ । ତାପରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୈଦ୍ୟନାଥ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶିବପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ ।
ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ଵିଧିନା ସର୍ଵଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଵିଜଯୋ ଦେଵସଂଭୂତଃ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂକରଃ । ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵିଧାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁସ୍ତେ ନରାଃ ସଦା 6.165.
ବିଧିବତ୍ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବା ବିଜୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାନ୍ତି ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ତତୋଗଚ୍ଛେନ୍ମହାଦେଵି ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନ୍ଯା ଗିରିକନ୍ଯଯା । ଶକ୍ରଶ୍ଚୈଵ ତଯା ସାଧ୍ଵ୍ଯା ସଂଗମଂ ଯତ୍ର ଲବ୍ଧଵାନ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ: ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଗିରିକନ୍ୟା ଭାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ସଂଗମ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ନରା ନିଯତମାନସାଃ । ଦଶାନାମଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ନାନକୃଲ୍ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ନିୟମିତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି । ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ।
ତତ୍ର ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡାନ୍ଵୈ ତିଲଚୂର୍ଣଜାନ୍ । ପୁନାତି ପୁରୁଷୋ ଵଂଶାନ୍ସପ୍ତସପ୍ତପରାଵରାନ୍
ସେଠାରେ ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତିଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣର ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଓ ସପ୍ତ ପରଜ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରେ ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂଗମେ ଗଣନାଯକମ୍ । ନ ଵିଘ୍ନୈରଭିଭୂଯେତ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନୈଵ ଵିହୀଯତେ
ବିଧିମତ୍ ପୂଜା କରି, ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବିଘ୍ନରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। କସ୍ମିନ୍କାର୍ଯସମାରଂଭେ ସମାଯାତଃ ପୁରଂଦରଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଦିମଂ ଲୋକମେତଦାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: କେଉଁ କାମର ଆରମ୍ଭରେ ପୁରନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ତୁମେ ଏହା ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ଚ ନଦୀ କେନ ନିରୁକ୍ତେନ ନିଗଦ୍ଯତେ । ପୁରଂଦରପୁରଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍ । ସଂଭାଵଯତି ଯୋଽଜସ୍ରଂ ମମ ତତ୍ସଂଗମଂ ଵଦ
ବାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ନଦୀକୁ କେଉଁ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ? ହେ ଦେବ, ପୁରନ୍ଦରର ସହରରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଘୋଷଣାର ଶବ୍ଦରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହାକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି—ମୋତେ ସେହି ସଂଗମ ବିଷୟରେ କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଅସ୍ମିଂଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଭୂର୍ଲୋକେ ପ୍ରଶ୍ନୋଽଯଂ ସମଭୂତ୍ପୁରା । ଯୁଧିଷ୍ଠିରେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ଵୈ ଧାର୍ମିକୋ ମହାନ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଏହି ଭୂଲୋକରେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଉଠିଥିଲା। ଏଠି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ସ ତୁ ଭୀଷ୍ମାଯ ଧର୍ମିଣେ ଜ୍ଞାନରୂପିଣେ । ତେନୋକ୍ତଂ ଯତ୍ତୁ ତଦ୍ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଜ୍ଞାନର ଆକାର ଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଯାହା କହିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ କହିବି।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି, ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମତ୍କାର ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
ତତଃ ପରାଜିତଃ ଶକ୍ରଃ କୃତ୍ଵା ଵୃତ୍ରେଣ ସଂଵିଧମ୍ । ଅଦ୍ରୋହେ ସ ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ଶରଣଂ ମମ
ତାପରେ, ଶକ୍ର ପରାଜିତ ହେଇ, ବୃତ୍ର ସହିତ ସମ୍ମତି କଲେ। କୌଣସି ଧୋକା ନ ଦେଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଲେ।
ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନ୍ଯା ସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯେ ତୋଷଯାମାସ ଶଂକରମ୍ । ଅଥାଂତରିକ୍ଷେଽହଂ ଦେଵି ଦର୍ଶନଂ ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତଦା
ବାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ସଂଗମରେ, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲି।
ମମଗାତ୍ରାତ୍ତୁ ଯଦ୍ଭସ୍ମ ପତିତଂ କାଶ୍ଯପୀ ତଟେ । ଭସ୍ମଗାତ୍ରେତି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲିଂଗଂ ଦେଵି ଵିନିର୍ମିତମ୍
ମୋ ଶରୀରରୁ ଯେଉଁ ଭସ୍ମ କାଶ୍ୟପୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ହେ ଦେବୀ, ସେଠି 'ଭସ୍ମଗାତ୍ର' ନାମର ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ଭସ୍ମଗାତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଵୈ ଦର୍ଶନାଦେଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଭୂତେଶ୍ୱର ଭସ୍ମଗାତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମାନ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଯୁଗାଦିଷୁ । ତଦହଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ସୁମହାତ୍ମନେ
ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ ମୁଁ ଶକ୍ର, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି।
ଯଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଂଛସେ ଦେଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଦଦାମି ତେ । ଅନେନ ଵଜ୍ରଯୋଗେନ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୃତ୍ରଂ ହନିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସବୁ ଦେଇଦେଉଛି। ଏହି ବଜ୍ର ଯୋଗରେ, ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରିପାରିବ।
ଶକ୍ର ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଦିତିଜଂ ଚ ଦୁରାସଦମ୍ । ଵଜ୍ରେଣ ନିହନିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ସୁରୋତ୍ତମ
ଶକ୍ର କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ତୁମର କୃପାରେ, ମୁଁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିତିର ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଅତି କଷ୍ଟରେ ପହଞ୍ଚିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କରିବି; ତୁମେ ଦେଖିବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଇଂଦ୍ରୋ ଗତଵାଂଶ୍ଚାସୁରଂ ପ୍ରତି । ତଦା ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଦେଵସୈନ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ଏଭଳି କହି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାପରେ ଅସୁରଙ୍କୁ ଦିଗରେ ଗଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଦେବସେନାରେ ବିଶେଷ କରି ଦୁଂଦୁଭି ଡ଼଼ିଁଗା ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ମୃଦଂଗ ଡିଂଡିମାଶ୍ଚୈଵ ଭେରୀ ତୂର୍ଯାଣ୍ଯନେକଶଃ । ଅସୁରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୃତ୍ତିଲୋଭୋ ମହାନଭୂତ
ମୃଦଙ୍ଗ, ଡିଁଡିମା, ଭେରୀ ଓ ଅନେକ ତୂର୍ୟ ବାଜିଲା। ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଲାଭ ଲାଗି ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବଲଵାନ୍ମଘଵା ଚୈଵ କ୍ଷଣେନ ସମଜାଯତ୍ । ତମାଵିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଋଷଯଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତଥା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଘବାନ୍ ଏକ କ୍ଷଣରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଧିକାରିତ ଦେଖି, ଋଷି ଓ ନାଗମାନେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
ସ୍ତୁଵଂତି ଶକ୍ରମୀଶାନଂ ସ୍ତୁତ୍ଯା ଜଯଜଯେତି ଚ । ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ଋଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ରୂପମାସୀତ୍ସୁଦୁର୍ଭରମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଜୟ ଜୟ ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କାମନାରେ ଯାଉଥିବା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଘେରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଵୃତ୍ରସ୍ଯସହସା ଦେଵି ତଦା ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଦ୍ଧନି । ଅଭଵନ୍ଯାନି ଲିଂଗାନି ଶରୀରେ ତାନି ମେ ଶୃଣୁ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ବୃତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରରେ, ମୋ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ଜ୍ଵଲତାସ୍ଯୋଭଵଦ୍ଧୋରୋ ଵୈଵର୍ଣ୍ଯମଭଵତ୍ପରମ୍ । ଗାତ୍ରକଂପଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ଶ୍ଵାସଃ ସୋଷ୍ମା ଵ୍ଯଜାଯତ୍
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଅତି ଭୟଙ୍କର ରଙ୍ଗ ହେଲା; ଶରୀର କମ୍ପନ ଓ ତୀବ୍ର ଉଷ୍ମା ଶ୍ୱାସ ଦେଖାଦେଲା।
ରୋମହର୍ଷଶ୍ଚ ତୀଵ୍ରୋଽଭୂଚ୍ଛ୍ଵାସଶ୍ଚୈଵ ମହାନଭୂତ୍ । ନିଷ୍ପପାତ ମହାଘୋରା ଉଲ୍କାଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପ୍ରପେଦିରେ
ରୋମ ହର୍ଷ ହେଲା, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଗଲା; ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଖସିପଡି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଗୃଧ୍ରା ଵଟାଃ ଶ୍ଯେନ କଂକା ଵଚୋ ମୁଂଚନ୍ସୁଦାରୁଣାଃ । ଵୃତ୍ରସ୍ଯୋପରି ତେ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିବଭ୍ରମୁଃ
ଗୃଧ୍ର, ବାଟ, ଶ୍ୟେନ, କଙ୍କା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୃତ୍ରାଙ୍କ ଉପରେ ଚକ୍ରରେ ପରିଘୁରିଲେ।