ଭର୍ତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯୈଵଂ ରାଜ୍ଞୀ ଇଂଦୁମତୀ ତତଃ । ହର୍ଷେଣାପି ସମାଵିଷ୍ଟା ପୁତ୍ରସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି
ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ପୁଅର ଫେରିବା ଆଶାରେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ଦେଵଋଷିଣା ତତ୍ତଥୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଦତ୍ତାତ୍ରେଯେଣ ମେ ଦତ୍ତସ୍ତନପୋ ହ୍ଯଜରାମରଃ
ଦେବୃଷି ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେବ; ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ଅଜର ଓ ଅମର।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହଃ ପ୍ରତିଭାତ୍ଯେନମେଵ ହି । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିଂତଯିତ୍ଵା ତୁ ନନାମ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵମ୍
ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, କ'ଣ ଘଟିବ ତାହା ନେଇ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ନମୋସ୍ତୁ ତସ୍ମୈ ପରିସିଦ୍ଧିଦାଯ ଅତ୍ରେଃ ସୁପୁତ୍ରାଯ ମହାତ୍ମନେ ଚ । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ମଯା ସୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଧୀରଃ ସୁଗୁଣଃ ସୁପୁଣ୍ଯଃ
ଯିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅତ୍ରିଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଗୁଣବାନ୍, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ପୁଅ ପାଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵୀ ଵିରରାମ ସୁଦୁଃଖିତା । ଆଗମିଷ୍ଯଂତମାଜ୍ଞାଯ ନହୁଷଂ ତନଯଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଦେବୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅପରିଗ୍ରହ ହେଲେ ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, କାରଣ ସେ ଜାଣିଥିଲେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ନହୁଷ ପୁଣି ଆସିବେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନାହୁଷାଖ୍ଯାନେ ସପ୍ତୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ର ଓ ନହୁଷ ଉପାଖ୍ୟାନର ସତସତି ଏବଂ ସାତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଵଶିଷ୍ଠସ୍ତପତାଂ ଵରଃ । ନହୁଷଂ ତଂ ସମାହୂଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଶିଷ୍ଠ ନହୁଷଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵନଂ ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵଶୀଘ୍ରେଣ ଵନ୍ଯମାନଯ ପୁଷ୍କଲମ୍ । ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନହୁଷୋ ଵନମାଯଯୌ
ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବହୁତ ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଆଣ। ମୁନିଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ନହୁଷ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତ୍ର କିଂଚିତ୍ସୁଵୃତ୍ତାଂତଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ନହୁଷୋ ବଲଃ । ଅଯମେଷ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ନହୁଷୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ, ନହୁଷ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ— ‘ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରବଳ ନହୁଷ।’
ଆଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବାଲ୍ଯାନ୍ମାତ୍ରା ଵିଯୋଜିତଃ । ଅସ୍ଯୈଵାତିଵିଯୋଗେନ ଆଯୁଭାର୍ଯା ପ୍ରରୋଦିତି
ଆୟୁଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ଛୋଟବେଳୁ ମାଆଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ବିପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଅଶୋକସୁଂଦରୀ ତେପେ ତପଃ ପରମଦୁଷ୍କରମ୍ । କଦା ପଶ୍ଯତି ସା ଦେଵୀ ପୁତ୍ରମିଂଦୁମତୀ ଶୁଭା
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। କେବେ ସେ ଶୁଭ ଦେବୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବେ?
ନାହୁଷଂ ନାମ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ହୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଦାନଵୈଃ । ତପସ୍ତେପେ ନିରାଲଂବା ଶିଵସ୍ଯ ତନଯା ଵରା
ଧର୍ମଜ୍ଞ ନହୁଷଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଦାନବମାନେ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଶିବଙ୍କର କନ୍ୟା, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଉତ୍ତମ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅଶୋକସୁଂଦରୀ ବାଲା ଆଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ କାରଣାତ୍ । ଅନେନାପି କଦା ସା ହି ସଂଗତା ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ, ଏଉଁଠି ଏଉଁଠି ଅପରିପକ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଆୟୁଙ୍କ ଦୁଃଖରେ; କେବେ ସେ ଏହିପରି ଉପାୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଳିପାରିବେ?
ଏଵଂ ସାଂସାରିକଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦିଵି ଚାରଣଭାଷିତମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନହୁଷୋ ଵିଭ୍ରମାନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ସାଂସାରିକ କଥା, ଦିବ୍ୟ ଗାୟକମାନେ କହିଥିବା, ଧର୍ମପରାୟଣ ନହୁଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୁଣିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଵନ୍ଯମାଦାଯ ଵଶିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି । ଵନ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵଶିଷ୍ଠାଯ ମହାତ୍ମନେ
ସେ ଯାଇ, ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଆଣି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ବଶିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ନମିତକଂଧରଃ । ତମୁଵାଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଵଶିଷ୍ଠଂ ତପତାଂ ଵରମ୍
ହାତ ଜୋଡି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ନହୁଷ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯମପୂର୍ଵଂ ଚାରଣେରିତମ୍ । ଏଷ ଵୈ ନହୁଷୋ ନାମ୍ନା ଆଯୁପୁତ୍ରୋ ଵିଯୋଜିତଃ
ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଗାୟକ କହିଛନ୍ତି— ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ନହୁଷ, ଆୟୁଙ୍କର ପୁଅ, ମାଆଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ।
ମାତ୍ରା ସହ ସୁଦୁଃଖୈସ୍ତୁ ଇଂଦୁମତ୍ଯା ହି ଦାନଵୈଃ । ଶିଵସ୍ଯ ତନଯା ବାଲା ତପସ୍ତେପେ ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍
ମାଆ ଇନ୍ଦୁମତୀ ସହିତ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି। ଶିବଙ୍କର କନ୍ୟା, ଏଉଁଠି ଅପରିପକ୍ୱ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।
ନିମିତ୍ତମସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନହୁଷସ୍ଯେତି ଵୈ ଗୁରୋ । ଏଵମାଭାଷିତଂ ତୈସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଏହି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ନହୁଷଙ୍କୁ ନେଇ ସବୁ ଘଟଣା ହେଉଛି, ଗୁରୁ। ସେମାନେ ଏଭଳି କହିଥିଲେ, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
କୋସାଵାଯୁଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କାସା ତ୍ଵିଂଦୁମତୀ ଶୁଭା । ଅଶୋକସୁଂଦରୀ କାସା ନହୁଷେତି କ ଉଚ୍ଯତେ
କିଏ ଏହି ଧର୍ମପରାୟଣ ଆୟୁ? କିଏ ଏହି ଶୁଭ ଇନ୍ଦୁମତୀ? କିଏ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ? ଏବଂ କିଏ ନହୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ?
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ଜାତଂ ତଦ୍ଭଵାଂଶ୍ଛେତ୍ତୁମର୍ହତି । ଅନ୍ଯଃ କୋପି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁତ୍ରାସୌ ନହୁଷେତି ଚ
ମୋ ମନରେ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି; ଆପଣ ଏହାକୁ ସମାଧାନ କରିବେ। ଏହି ନହୁଷ କିଏ, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଆଉ କିଏ କହିପାରିବ, ଆପଣ ଛାଡ଼ି?
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତାତ ମେ ବ୍ରୂହି କାରଣାଂତରମେଵ ହି । ଵଶିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଆଯୁ ରାଜା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଧିପୋ ବଲୀ
ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ବାପା, ଯଦି ଆଉ କିଛି କାରଣ ଅଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ଏହି ରାଜା ଆୟୁ, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଥିଲେ।
ଭାର୍ଯା ଇଂଦୁମତୀ ତସ୍ଯ ସତ୍ଯରୂପା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦିତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵାନ୍ଵୈ ଗୁଣମଂଦିରମ୍
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ ଇନ୍ଦୁମତୀ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାନୀ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଆପଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର।
ଆଯୁନା ରାଜରାଜେନ ସୋମଵଂଶସ୍ଯ ଭୂଷଣମ୍ । ହରସ୍ଯ କନ୍ଯା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଗୁଣରୂପୈରଲଂକୃତା
ରାଜା ଆୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଗରିମା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ହରଙ୍କର ଝିଅ, ଶୋଭାବତୀ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଶୁଭ୍ର, ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା—
ଅଶୋକସୁଂଦରୀ ନାମ୍ନା ସୁଭଗା ଚାରୁହାସିନୀ । ତସ୍ଯ ହେତୋସ୍ତପସ୍ତେପେ ନିରାଲଂବା ତପୋଵନେ
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏବଂ ମନୋହର ହସ ଥିବା। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଏକା ହୋଇ ତପୋବନରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯା ଭର୍ତା ଭଵାନ୍ସୃଷ୍ଟୋ ଧାତ୍ରା ଯୋଗେନ ନିଶ୍ଚିତଃ । ଗଂଗାଯାସ୍ତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧ୍ଯାନଯୋଗ ସମାଶ୍ରିତା
ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ବସି, ସେ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଯୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ହୁଂଡଶ୍ଚ ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈକାକିନୀଂ ସତୀମ୍ । ତପସା ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତୀଂ ଚ ସୁଭଗାଂ କମଲେକ୍ଷଣାମ୍
ସେଠାରେ ଦାନବମାନ୍ୟର ରାଜା ହୁଣ୍ଡ, ତାଙ୍କୁ ଏକା, ଧୃଢ଼ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କମଳ ନୟନ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ—
ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣୋପେତାଂ କାମବାଣୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ତାଂ ବଭାଷେଽନ୍ତିକଂ ଗତ୍ଵା ମମ ଭାର୍ଯା ଭଵେତି ଚ
ରୂପ, ଉଦାରତା ଏବଂ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତା, ଆସକ୍ତିର ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ହେଉ।'
ଏଵଂ ସା ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ତପସ୍ଵିନୀ । ମା ହୁଂଡ ସାହସଂ କାର୍ଷୀର୍ମା ଜଲ୍ପସ୍ଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହୁଣ୍ଡ, ଦୟାକରି ଅପରାଧ କରିବେ ନାହିଁ; ଏଭଳି କଥା ପୁନିପୁନି କହିବେ ନାହିଁ।'
ଅପ୍ରାପ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ପରଭାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ । ଦୈଵେନ ମେ ପୁରା ସୃଷ୍ଟ ଆଯୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
'ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ଆୟୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଯାଇଛି।'