ହାହାକାରଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଵରଵର୍ଣିନୀ । କେନ ମେ ଲକ୍ଷଣୋପେତୋ ହୃତୋ ବାଲଃ ସୁଲକ୍ଷଣଃ
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦିଲେ— 'ମୋର ଏହି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଗୁଣବତୀ ଛୁଆଁକୁ କିଏ ନେଇଗଲା?'
ତପସା ଦାନଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ନିଯମୈର୍ଦୁଷ୍କରୈଃ ସୁତଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ହି ମଯା ଵତ୍ସ କଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଦାରୁଣୈଃ ପୁନଃ
'ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ କଠିନ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ସହି ଏହି ପୁଅକୁ ପାଇଥିଲି।'
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯେଣ ପୁଣ୍ଯେନ ସଂତୁଷ୍ଟେନ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋ ହୃତଃ କେନ ରୁରୋଦ କରୁଣାନ୍ଵିତା
'ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମହାତ୍ମା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ କିଏ ନେଇଗଲା? ଏଭାବରେ ସେ କରୁଣାରେ ଭରି ହୃଦୟରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।'
ହା ପୁତ୍ର ଵତ୍ସ ମେ ତାତ ହା ବାଲଗୁଣମଂଦିର । କ୍ଵାସି କେନାପନୀତୋସି ମମ ଶବ୍ଦଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
'ହା ପୁଅ, ମୋର ଦୁହିତ, ମୋର ଶିଶୁ, ହେ ଶିଶୁ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର! କେଉଁଠି ଅଛୁ? କିଏ ତୋକୁ ନେଇଗଲା? ମୋର ଆବାଜ ତୋ ପହଞ୍ଚୁ।'
ସୋମଵଂଶସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭୂଷଣୋସି ନ ସଂଶଯଃ । କେନ ତ୍ଵମପନୀତୋସି ମମ ପ୍ରାଣୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ
'ତୁମେ ସମସ୍ତ ସୋମବଂଶର ଅଳଙ୍କାର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିଏ ତୁମକୁ ନେଇଗଲା, ମୋର ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ପୁଅ?'
ରାଜସୁଲକ୍ଷଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସଂପୂର୍ଣଃ କମଲେକ୍ଷଣଃ । କେନାଦ୍ଯାପହୃତୋ ଵତ୍ସଃ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମ୍ଯହମ୍
'ରାଜସିକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କମଳନୟନ, ଏ ଶିଶୁ, ଆଜି କିଏ ତୁମକୁ ନେଇଗଲା? ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି?'
ସ୍ଫୁଟଂ ଜାନାମ୍ଯହଂ କର୍ମ ହ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି ଯତ୍କୃତମ୍ । ନ୍ଯାସନାଶଃ କୃତଃ କସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରୋ ହୃତୋ ମମ
'ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣେ, ଏହା ଆଗରୁ କୌଣସି ଜନ୍ମର କର୍ମର ଫଳ। କାହାର ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କଲି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୁଅ ନେଇଯାଇଛି?'
କିଂ ଵା ଛଲଂ କୃତଂ କସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ପାପଯା । କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଦୁଃଖମନୁଭୁଂଜାମି ନାନ୍ଯଥା
'କିଂବା ଆଗରୁ କୌଣସି ଜନ୍ମରେ କାହା ସହିତ ଚାଳ କଲି? ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କର୍ମର ଦୁଃଖ ଏବେ ଭୋଗୁଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।'
ରତ୍ନାପହାରିଣୀ ଜାତା ପୁତ୍ରରତ୍ନଂ ହୃତଂ ମମ । ତସ୍ମାଦ୍ଦୈଵେନ ମେ ଦିଵ୍ଯ ଅନୌପମ୍ଯ ଗୁଣାକରଃ
'ମୁଁ ମଣି ଚୋର ହୋଇଯାଇଛି, ମୋର ପୁଅ ମଣିକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୋର ଦିବ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ହାରାଇଗଲା।'
କିଂ ଵା ଵିତର୍କିତୋ ଵିପ୍ରଃ କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଫଲମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯା ନ ସଂଦେହଃ ପୁତ୍ରଶୋକାନ୍ଵିତଂ ଭୃଶମ୍
'କିଂବା କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲିଥିଲି କି? ଏହି କର୍ମର ଫଳ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ— ପୁଅ ଶୋକରେ ମୁଁ ଭାରି ଦୁଃଖିତ।'
କିଂ ଵା ଶିଶୁଵିରୋଧଶ୍ଚ କୃତୋ ଜନ୍ମାଂତରେ ମଯା । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭୁଂଜାମି କର୍ମଣଃ ଫଲମୀଦୃଶମ୍
'କିଂବା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୌଣସି ଶିଶୁଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲି କି? ଏହି ପାପ କର୍ମର ଫଳ ଏବେ ଭୋଗୁଛି।'
ଯାଚମାନସ୍ଯ ଚୈଵାଗ୍ରେ ଵୈଶ୍ଵଦେଵସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । କିଂ ଵାପି ନାର୍ପିତଂ ଚାନ୍ନଂ ଵ୍ଯାହୃତୀଭିର୍ହୁତଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ
'କିଂବା ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ କୌଣସି ଭିକ୍ଷୁକକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇନଥିଲି କି? କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ହବନ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଇନଥିଲା କି?'
ଏଵଂ ସୁଦେଵମାନାଚ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତନଯା ତଦା । ଇଂଦୁମତୀ ମହାଭାଗ ଶୋକେନ କରୁଣାକୁଲା
ଏଭଳି ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରୁ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ଶୋକ ଓ କରୁଣାରେ ଭରି ଯାଇଥିଲେ।
ପତିତା ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ଶୋକାଦ୍ଵିହ୍ଵଲତ୍ଵଂ ଗତା ସତୀ । ନିଃଶ୍ଵାସାନ୍ମୁଂଚମାନା ସା ଵତ୍ସହୀନା ଯଥା ହି ଗୌଃ
ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିଲେ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଯେପରି ଗାଈ ତାଙ୍କ ଛାଉଁ ହାରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ଆଯୂ ରାଜା ସ ଶୋକେନ ଦୁଃଖେନ ମହତାନ୍ଵିତଃ । ବାଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃତଂ ତଂ ତୁ ଧୈର୍ଯଂ ତତ୍ଯାଜ ପାର୍ଥିଵଃ
ରାଜା ଆୟୁ ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁକୁ ନେଇଯିବାଯାଇଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଦେଲେ।
ତପସଶ୍ଚ ଫଲଂ ନାସ୍ତି ନାସ୍ତି ଦାନସ୍ଯ ଵୈ ଫଲମ୍ । ଯସ୍ମାଦେଵଂ ହୃତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, ଦାନର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ; ଯେହেতୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ମୋ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବାଯାଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଃ ପ୍ରସାଦେନ ଵରଂ ମେ ଦତ୍ତଵାନ୍ପୁରା । ଅଜେଯଂ ଚ ଜଯୋପେତଂ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କର କୃପାରେ ମୋତେ ଏକବେଳେ ଏହି ବର ମିଳିଥିଲା: ଏକ ଅଜୟ, ବିଜୟଶୀଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ।
ତସ୍ଯ ଵରପ୍ରଦାନସ୍ଯ କଥଂ ଵିଘ୍ନୋ ହ୍ଯଜାଯତ । ଇତି ଚିଂତାପରୋ ରାଜା ଦୁଃଖିତଃ ପ୍ରାରୁଦଦ୍ଭୃଶମ୍
ଏହି ବର ପ୍ରଦାନରେ କିପରି ବାଧା ଆସିଗଲା? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ରାଜା ଆୟୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ ଭାରି ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନାହୁଷାଖ୍ଯାନେ ଷଡଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ନାହୁଷଙ୍କ କଥାର ଶତ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ଅଥାସୌ ନାରଦଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦାଯୁରାଜାନମାଗତଃ । ଆଗତ୍ଯ କଥଯାମାସ କସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ପ୍ରଶୋଚସେ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ଏବେ ସେ ନାରଦ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସି ରାଜା ଆୟୁଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଆସି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ରାଜା, କାହିଁକି ତୁମେ ଏତେ ଶୋକ କରୁଛ?'
ପୁତ୍ରାପହରଣଂ ତେଽଦ୍ଯ କ୍ଷେମଂ ଜାତଂ ମହାମତେ । ଦେଵାଦୀନାଂ ମହାରାଜ ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ମା ଶୁଚଃ
ତୁମ ପୁଅକୁ ଆଜି ନେଇଯିବା ଘଟଣା ଭଲ ହୋଇଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସଗୁଣୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁତଃ । ସର୍ଵକଲାଭିସଂପୂର୍ଣ ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ ସୁତଃ
ତୁମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସିବ।
ଯେନାପ୍ଯପହୃତସ୍ତେଽଦ୍ଯ ବାଲୋ ଦେଵଗୁଣୋପମଃ । ଆତ୍ମଗେହେ ମହାରାଜ କାଲୋ ନୀତୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଦିନ ତୁମ ପୁଅ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁଣ ସମାନ, ନେଇଯିବାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା, ସେ ସ୍ୱୟଂ ଘରକୁ କାଳ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବାଯାଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯାପ୍ଯଂତଂ ସ ଵୈ କର୍ତ୍ତା ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ସ ତ୍ଵାମଭ୍ଯେଷ୍ଯତେ ଭୂପ ଶିଵସ୍ଯ ସୁତଯା ସହ
ସେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିବେ; ସେ ଶିବଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ହେ ରାଜା।
ଇଂଦ୍ରୋପେଂଦ୍ରସମଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ସ୍ଵତେଜସା । ଇଂଦ୍ରତ୍ଵଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ ସୋଽପି ନିଜୈଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଭିଃ
ତୁମ ପୁଅ ନିଜ ତେଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହେବେ; ସେ ନିଜ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ଉପଭୋଗ କରିବେ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ରାଜାନମାଯୁଂ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମଃ । ଜଗାମ ସହସା ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ସାନୁଗସ୍ଯ ହ
ଏଭଳି କଥା କହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୃଷି ନାରଦ ରାଜା ଆୟୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ହଠାତ୍ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ ନାରଦେ ଦେଵସଂମିତେ । ଆଯୁରାଗତ୍ଯ ତାଂ ରାଜ୍ଞୀଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ମହାଭାଗ ଦେବସମ ନାରଦ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଆୟୁ ରାଜା ଗିଅଁ ରାଣୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯେଣ ଯୋ ଦତ୍ତଃ ପୁତ୍ରୋ ଦେଵଵରୋତ୍ତମଃ । ସ ଵୈ ରାଜ୍ଞି କୁଶଲ୍ଯାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ପୁଅ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି।
ଯେନାପ୍ଯସୌ ହୃତଃ ପୁତ୍ରଃ ସଗୁଣୋ ମେ ଵରାନନେ । ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ପୁନରେଵାଗମିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଥିରେ ମୋର ସେ ଗୁଣବାନ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବାଯାଇଥିଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଆଉଥରେ ଫେରିଆସିବ।
ଇତ୍ଯାହ ନାରଦୋ ଭଦ୍ରେ ମା କୃଥାଃ ଶୋକମେଵ ଚ । ତ୍ଯଜ ଚୈନଂ ମହାମୋହଂ କାର୍ଯଧର୍ମଵିନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଥିଲେ, 'ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏପରି ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ମହାମୋହକୁ ଛାଡ଼, ଯାହା କର୍ମ ଓ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।'