ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯୈଵ ଵିପୁଲା କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତା । ମେକଲାଂ ତୁ ସମାହୂଯ ସୈରଂଧ୍ରୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବି ଏହି ମହିଳା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମେକଳାକୁ ଡାକି, ସେଇ ଦାସୀ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଜହ୍ଯେନଂ ବାଲକଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ମେକଲେଽଦ୍ଯ ମହାନସେ । ସୂଦହସ୍ତେ ପ୍ରଦେହି ତ୍ଵଂ ହୁଣ୍ଡଭୋଜନହେତଵେ
ମେକଳା, ଆଜି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଛୁଆଁଟିକୁ ରନ୍ଧଘରରେ ଛାଡ଼ିଦେ। ଏହାକୁ ରନ୍ଧୁଆଙ୍କ ହାତକୁ ଦେଇଦେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ହେବ।
ମେକଲା ବାଲକଂ ଗୃହ୍ଯ ସୂଦମାହୂଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ରାଜାଦେଶଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ପଚସ୍ଵୈନଂ ହି ବାଲକମ୍
ମେକଳା ଛୁଆଁଟିକୁ ଧରି ରନ୍ଧୁଆକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଆଜି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ଛୁଆଁଟିକୁ ରନ୍ଧ।'
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତେନ ସୂଦେନାପି ମହାତ୍ମନା । ଆଦାଯ ବାଲକଂ ହସ୍ତାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ରନ୍ଧୁଆ ଛୁଆଁଟିକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଛୁରି ଉଠାଇ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଏଷ ଵୈ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯସ୍ଯ ତେଜସା । ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵାଯୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସ ଜହାସ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବଦେବ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ବାରମ୍ବାର ହସିଲେ।
ହସଂତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସ ସୂଦଃ କୃପଯାନ୍ଵିତଃ । ସୈରଂଧ୍ରୀ ଚ କୃପାଯୁକ୍ତା ସୂଦଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଛୁଆଁଟିକୁ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ରନ୍ଧୁଆଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗିଲା, ଏବଂ ସେଇ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ରନ୍ଧୁଆଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଷ ଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୂଦ ଶିଶୁରେଵ ମହାମତେ । ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଃ କସ୍ଯ ଜାତଃ ସୁସତ୍କୁଲେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରନ୍ଧୁଆ, ତୁମେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ଶିଶୁ, କେଉଁ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି କି?
ସୂଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈ କୃପଯାନ୍ଵିତମ୍ । ରାଜଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୋ ରୂପଵାନ୍କସ୍ଯ ବାଲକଃ
ରନ୍ଧୁଆ କହିଲେ: 'ଭଲ ମହିଳା, ତୁମେ କରୁଣାରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେଠିକ୍। ଏହି ଛୁଆଁଟି ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପ ଥିବା, କାହାର ପୁଅ?'
କସ୍ମାଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହୁଂଡୋଽଯଂ ଦାନଵାଧମଃ । ଯେନ ଵୈ ରକ୍ଷିତୋ ଵଂଶଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସୁକର୍ମଣା
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, କାହିଁକି ଏହାକୁ ଖାଇବ? ଏହା ଯେଉଁ ପୁର୍ବରୁ ନିଜ କୁଳକୁ ଭଲ କାମରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା।
ଆପତ୍ସ୍ଵପି ସ ଜୀଵେତ ଦୁର୍ଗେଷୁ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ସିଂଧୁଵେଗେନ ନୀତସ୍ତୁ ଵହ୍ନିମଧ୍ଯେ ଗତୋଽଥଵା
ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ସିନ୍ଧୁର ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଭାସିଯିବ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଜୀଵତେନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଯଶ୍ଚ କର୍ମସହାଯଵାନ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଧି କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ଧର୍ମପୁଣ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ସେ ବଞ୍ଚିଯିବ, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ କାମ ସହ ରହିଛି। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।
ଆଯୁଷ୍ମଂତୋ ନରାସ୍ତେନ ପ୍ରଵଦଂତି ସୁଖଂ ତତଃ । ତାରକଂ ପାଲକଂ କର୍ମ ରକ୍ଷତେ ଜାଗ୍ରତେ ହି ତତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲୋକେ ସୁଖ ଉପରେ କଥା କହନ୍ତି। ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଓ ପାଳନ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସଚେତନ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ।
ମୁକ୍ତିଦଂ ଜାଯତେ ନିତ୍ଯଂ ମୈତ୍ରସ୍ଥାନପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଦାନପୁଣ୍ଯାନ୍ଵିତଂ କର୍ମ ପ୍ରିଯଵାକ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଉଥାଏ, ଦାନ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଥାଏ, ମିଠା କଥା ସହିତ ଥାଏ।
ଉପକାରଯୁତଂ ଯଶ୍ଚ କରୋତି ଶୁଭକୃତ୍ତଦା । ତମେଵ ରକ୍ଷତେ କର୍ମ ସର୍ଵଦୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଉପକାର ଥିବା ଭଲ କାମ କରାଯାଏ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ସେଉଁଠିକୁ ରକ୍ଷା କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯଯୋନିଂ ପ୍ରଯାତି ସ୍ମ ପ୍ରେରିତଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା । କିଂ କରୋତି ପିତା ମାତା ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନବାନ୍ଧଵାଃ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏ; ପିତା, ମାଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
କର୍ମଣା ନିହତୋ ଯସ୍ତୁ ନ ସ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷଣେ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଯେନୈଵ କର୍ମଣା ଚୈଵ ରକ୍ଷିତଶ୍ଚାଯୁନଂଦନଃ
ଯିଏ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କେହି ନାହିଁ। ରନ୍ଧୁଆ କହିଲେ: 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ।'
ତସ୍ମାତ୍କୃପାନ୍ଵିତୋ ଜାତଃ ସୂଦଃ କର୍ମଵଶାନୁଗଃ । ସୈରଂଧ୍ରୀ ଚ ତଥା ଜାତା ପ୍ରେରିତା ତସ୍ଯ କର୍ମଣା
ତେଣୁ, ରନ୍ଧୁଆ କରୁଣାରେ ଭରିଗଲେ, କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଚଳିତ ହେଲେ; ସେଇ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏଭଳି ହେଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମେଵ ସୁତଶ୍ଚାଯୋ ରକ୍ଷିତଶ୍ଚାରୁଲକ୍ଷଣଃ । ରାତ୍ରାଵେଵ ପ୍ରଣୀତୋଽସୌ ତସ୍ମାଦ୍ଗେହାନ୍ମହାଶ୍ରମେ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଙ୍କ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ରାତିରେ ସେଉଁଠାରୁ ନେଇ, ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ଵଶିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ସୈରଂଧ୍ର୍ଯା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ଶୁଭେ ପର୍ଣକୁଟୀଦ୍ଵାରେ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ମହାଶ୍ରମେ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କ ସୁକର୍ମରେ, ଶୁଭ ପର୍ଣ୍ଣକୁଟିର ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ, ସେହି ମହାଶ୍ରମରେ ଏହା ଘଟିଲା।
ଗତା ସା ସ୍ଵଗୃହଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ବାଲକୋତ୍ତମମ୍ । ଏଣଂ ନିପାତ୍ଯ ସୂଦେନ ପାଚିତଂ ମାଂସମେଵ ହି
ସେ ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁଟିକୁ ସେଠି ରଖିଦେଲେ; ରନ୍ଧନା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏକ ମୃଗକୁ ମାରି, ତାହାର ମାଂସ ରନ୍ଧିଲେ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସୁଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ହୁଂଡୋ ହୃଷ୍ଟୋଭଵତ୍ତଦା । ଶାପମଶୋକସୁଂଦର୍ଯା ମୋଘଂ ମେନେ ତଦାସୁରଃ
ମୃଗମାଂସ ଖାଇବା ପରେ ଦାନବରାଜ ହୁଣ୍ଡ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ଦାନବ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ଶାପକୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବିଲେ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟଃ ସ ହୁଂଡୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ । କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ଜାତେ ଵଶିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ଦାନବନାୟକ ହୁଣ୍ଡ କହିଲେ— କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲାବେଳେ, ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ
ବହିର୍ଗତୋ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା କୁଟୀଦ୍ଵାରାତ୍ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ସଂପୂର୍ଣଂ ବାଲକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ପର୍ଣ୍ଣକୁଟିର ଦ୍ୱାରଠାରୁ ବାହାରିଲେ; ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ସଂପୂର୍ଣେଂଦୁପ୍ରତୀକାଶଂ ସୁଂଦରଂ ଚାରୁଲୋଚନମ୍ । ଵଶିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପଶ୍ଯଂତୁ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଯୂଯମାଗତ୍ଯ ବାଲକମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଏହି ଶିଶୁ— ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
କସ୍ଯ କେନ ସମାନୀତଂ ରାତ୍ରୌ ଦ୍ଵାରାଂଗଣେ ମମ । ଦେଵଗଂଧର୍ଵଗର୍ଭାଭଂ ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ଏହି ଶିଶୁ କାହାର? ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ ରାତିରେ ମୋ ଦ୍ୱାର ଆଗରେ ଆଣିଦେଲେ? ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ସନ୍ତାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ରାଜାସନ୍ତାନ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏହି ଶିଶୁ।
କଂଦର୍ପକୋଟିସଂକାଶଂ ପଶ୍ଯଂତୁ ମୁନଯୋଽମଲମ୍ । ମହାକୌତୁକସଂଯୁକ୍ତା ହୃଷ୍ଟା ଦ୍ଵିଜଵରାସ୍ତତଃ
ଦଶ ଲକ୍ଷ କାମଦେବ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ନିର୍ମଳ ଶିଶୁକୁ ମୁନିମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ; ତାପରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସମପଶ୍ଯନ୍ସୁତଂ ତେ ତୁ ଆଯୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ଵଶିଷ୍ଠଃ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଞାନେନାଲୋକ୍ଯ ବାଲକମ୍
ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶିଶୁକୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
ଆଯୁପୁତ୍ରଂ ସମାଜ୍ଞାତଂ ଚରିତ୍ରେଣ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ହୁଣ୍ଡସ୍ଯାପି ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେ ଏହାକୁ ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିଲା; ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ଖରାପ କାମକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ।
କୃପଯା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସମୁତ୍ଥାଯ ସୁବାଲକମ୍ । କରାଭ୍ଯାମଥ ଗୃହ୍ଣାତି ଯାଵଦ୍ଦ୍ଵିଜୋ ଵରୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, କୃପାବଶତାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଉଠି ଶିଶୁଟିକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାଵତ୍ପୁଷ୍ପସୁଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵାଃ ସୁତୋପରି । ଲଲିତଂ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତଂ ଜଗୁର୍ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଶିଶୁ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧୁର ଓ ସୁରିଳା ଗୀତ ଗାଇଲେ।