ମହାଜନେ ପ୍ରସୁପ୍ତେ ଚ ନିଦ୍ରଯାତୀଵମୋହିତେ । ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭମପହୃତ୍ଯ ବହିର୍ଗତଃ
ଘରର ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେବଗର୍ଭ ସମାନ ପୁଅକୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କାଂଚନାଖ୍ଯପୁରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵକୀଯେ ଦାନଵାଧମଃ । ସମାହୂଯ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିପୁଲାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନିଜ ସ୍ୱନାମ କାଞ୍ଚନପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିପୁଳାଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵଧସ୍ଵୈନଂ ମହାପାପଂ ବାଲରୂପଂ ରିପୁଂ ମମ । ପଶ୍ଚାତ୍ସୂଦସ୍ଯ ଵୈ ହସ୍ତେ ଭୋଜନାର୍ଥଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ମହାପାପୀ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଯିଏ ବାଳକ ଆକାରରେ ଅଛି, ତାକୁ ମାରିଦେ; ପରେ ଏହାକୁ ସୂତଙ୍କ ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇଦିଅ।
ନାନାଭେଦୈର୍ଵିଭେଦୈଶ୍ଚ ପାଚଯସ୍ଵ ହି ନିର୍ଘୃଣମ୍ । ସୂଦହସ୍ତାନ୍ମହାଭାଗେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଓ ରନ୍ଧଣାରେ ଏହାକୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ରନ୍ଧ; ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନି, ପରେ ସୂତଙ୍କ ହାତରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଖାଇବି।
ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଭର୍ତୁର୍ଵିପୁଲା ଵିସ୍ମିତାଭଵତ୍ । କସ୍ମାନ୍ନିର୍ଘୃଣତାଂ ଯାତି ଭର୍ତ୍ତା ମମ ସୁନିଷ୍ଠୁରଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିପୁଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ—ମୋ ସ୍ୱାମୀ କାହିଁକି ଏତେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହେଉଛନ୍ତି?
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ଦେଵଗର୍ଭୋପମଂ ସୁତମ୍ । କସ୍ଯ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯେତ କ୍ଷମାହୀନଃ ସୁନିର୍ଘୃଣଃ
ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦେବଗର୍ଭ ସମାନ ପୁଅକୁ, କିଏ ଏମିତି କ୍ଷମାହୀନ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହୋଇ ଖାଇପାରିବ, କାହିଁକି?
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିଂତଯାମାସ କାରୁଣ୍ଯେନ ସମନ୍ଵିତା । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯସି ବାଲକମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଦୟାରେ ଭରିଯାଇ ସେ ଭାବିଲେ, ପୁଣି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ବାଳକୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
କସ୍ମାଦ୍ଭଵସି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଅତୀଵ ନିରପତ୍ରପଃ । ସର୍ଵଂ ମେ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଦନୁଜେଶ୍ଵର
ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହେଉଛ? ସମସ୍ତ କାରଣ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ, ହେ ଦାନବନାୟକ।
ଆତ୍ମଦୋଷଂ ଚ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସମାସେନ ନିଵେଦିତମ୍ । ଶାପମଶୋକସୁଂଦର୍ଯା ହୁଂଡେନାପି ଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ନିଜ ଦୋଷ ଓ ଘଟଣାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲେ, ଏବଂ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ଶାପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
ତଯା ଜ୍ଞାତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ଦାନଵସ୍ଯ ଵୈ । ଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ବାଲକଃ ସତ୍ଯଂ ନୋ ଵା ଭର୍ତ୍ତା ମରିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବଙ୍କର ସମସ୍ତ କାରଣ ବୁଝିପାରିଲେ—ଏହି ବାଳକୁ ମାରିବାକୁ ପଡିବ, ନହେଲେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମରିଯିବେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯୈଵ ଵିପୁଲା କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତା । ମେକଲାଂ ତୁ ସମାହୂଯ ସୈରଂଧ୍ରୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବି ଏହି ମହିଳା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମେକଳାକୁ ଡାକି, ସେଇ ଦାସୀ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଜହ୍ଯେନଂ ବାଲକଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ମେକଲେଽଦ୍ଯ ମହାନସେ । ସୂଦହସ୍ତେ ପ୍ରଦେହି ତ୍ଵଂ ହୁଣ୍ଡଭୋଜନହେତଵେ
ମେକଳା, ଆଜି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଛୁଆଁଟିକୁ ରନ୍ଧଘରରେ ଛାଡ଼ିଦେ। ଏହାକୁ ରନ୍ଧୁଆଙ୍କ ହାତକୁ ଦେଇଦେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ହେବ।
ମେକଲା ବାଲକଂ ଗୃହ୍ଯ ସୂଦମାହୂଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ରାଜାଦେଶଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ପଚସ୍ଵୈନଂ ହି ବାଲକମ୍
ମେକଳା ଛୁଆଁଟିକୁ ଧରି ରନ୍ଧୁଆକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଆଜି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ଛୁଆଁଟିକୁ ରନ୍ଧ।'
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତେନ ସୂଦେନାପି ମହାତ୍ମନା । ଆଦାଯ ବାଲକଂ ହସ୍ତାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ରନ୍ଧୁଆ ଛୁଆଁଟିକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଛୁରି ଉଠାଇ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଏଷ ଵୈ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯସ୍ଯ ତେଜସା । ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵାଯୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସ ଜହାସ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବଦେବ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ବାରମ୍ବାର ହସିଲେ।
ହସଂତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସ ସୂଦଃ କୃପଯାନ୍ଵିତଃ । ସୈରଂଧ୍ରୀ ଚ କୃପାଯୁକ୍ତା ସୂଦଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଛୁଆଁଟିକୁ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ରନ୍ଧୁଆଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗିଲା, ଏବଂ ସେଇ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ରନ୍ଧୁଆଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଷ ଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୂଦ ଶିଶୁରେଵ ମହାମତେ । ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଃ କସ୍ଯ ଜାତଃ ସୁସତ୍କୁଲେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରନ୍ଧୁଆ, ତୁମେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ଶିଶୁ, କେଉଁ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି କି?
ସୂଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈ କୃପଯାନ୍ଵିତମ୍ । ରାଜଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୋ ରୂପଵାନ୍କସ୍ଯ ବାଲକଃ
ରନ୍ଧୁଆ କହିଲେ: 'ଭଲ ମହିଳା, ତୁମେ କରୁଣାରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେଠିକ୍। ଏହି ଛୁଆଁଟି ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପ ଥିବା, କାହାର ପୁଅ?'
କସ୍ମାଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହୁଂଡୋଽଯଂ ଦାନଵାଧମଃ । ଯେନ ଵୈ ରକ୍ଷିତୋ ଵଂଶଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସୁକର୍ମଣା
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, କାହିଁକି ଏହାକୁ ଖାଇବ? ଏହା ଯେଉଁ ପୁର୍ବରୁ ନିଜ କୁଳକୁ ଭଲ କାମରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା।
ଆପତ୍ସ୍ଵପି ସ ଜୀଵେତ ଦୁର୍ଗେଷୁ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ସିଂଧୁଵେଗେନ ନୀତସ୍ତୁ ଵହ୍ନିମଧ୍ଯେ ଗତୋଽଥଵା
ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ସିନ୍ଧୁର ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଭାସିଯିବ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଜୀଵତେନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଯଶ୍ଚ କର୍ମସହାଯଵାନ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଧି କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ଧର୍ମପୁଣ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ସେ ବଞ୍ଚିଯିବ, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ କାମ ସହ ରହିଛି। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।
ଆଯୁଷ୍ମଂତୋ ନରାସ୍ତେନ ପ୍ରଵଦଂତି ସୁଖଂ ତତଃ । ତାରକଂ ପାଲକଂ କର୍ମ ରକ୍ଷତେ ଜାଗ୍ରତେ ହି ତତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲୋକେ ସୁଖ ଉପରେ କଥା କହନ୍ତି। ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଓ ପାଳନ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସଚେତନ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ।
ମୁକ୍ତିଦଂ ଜାଯତେ ନିତ୍ଯଂ ମୈତ୍ରସ୍ଥାନପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଦାନପୁଣ୍ଯାନ୍ଵିତଂ କର୍ମ ପ୍ରିଯଵାକ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଉଥାଏ, ଦାନ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଥାଏ, ମିଠା କଥା ସହିତ ଥାଏ।
ଉପକାରଯୁତଂ ଯଶ୍ଚ କରୋତି ଶୁଭକୃତ୍ତଦା । ତମେଵ ରକ୍ଷତେ କର୍ମ ସର୍ଵଦୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଉପକାର ଥିବା ଭଲ କାମ କରାଯାଏ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ସେଉଁଠିକୁ ରକ୍ଷା କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯଯୋନିଂ ପ୍ରଯାତି ସ୍ମ ପ୍ରେରିତଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା । କିଂ କରୋତି ପିତା ମାତା ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନବାନ୍ଧଵାଃ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏ; ପିତା, ମାଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
କର୍ମଣା ନିହତୋ ଯସ୍ତୁ ନ ସ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷଣେ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଯେନୈଵ କର୍ମଣା ଚୈଵ ରକ୍ଷିତଶ୍ଚାଯୁନଂଦନଃ
ଯିଏ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କେହି ନାହିଁ। ରନ୍ଧୁଆ କହିଲେ: 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ।'
ତସ୍ମାତ୍କୃପାନ୍ଵିତୋ ଜାତଃ ସୂଦଃ କର୍ମଵଶାନୁଗଃ । ସୈରଂଧ୍ରୀ ଚ ତଥା ଜାତା ପ୍ରେରିତା ତସ୍ଯ କର୍ମଣା
ତେଣୁ, ରନ୍ଧୁଆ କରୁଣାରେ ଭରିଗଲେ, କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଚଳିତ ହେଲେ; ସେଇ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏଭଳି ହେଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମେଵ ସୁତଶ୍ଚାଯୋ ରକ୍ଷିତଶ୍ଚାରୁଲକ୍ଷଣଃ । ରାତ୍ରାଵେଵ ପ୍ରଣୀତୋଽସୌ ତସ୍ମାଦ୍ଗେହାନ୍ମହାଶ୍ରମେ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଙ୍କ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ରାତିରେ ସେଉଁଠାରୁ ନେଇ, ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ଵଶିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ସୈରଂଧ୍ର୍ଯା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ଶୁଭେ ପର୍ଣକୁଟୀଦ୍ଵାରେ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ମହାଶ୍ରମେ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କ ସୁକର୍ମରେ, ଶୁଭ ପର୍ଣ୍ଣକୁଟିର ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ, ସେହି ମହାଶ୍ରମରେ ଏହା ଘଟିଲା।
ଗତା ସା ସ୍ଵଗୃହଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ବାଲକୋତ୍ତମମ୍ । ଏଣଂ ନିପାତ୍ଯ ସୂଦେନ ପାଚିତଂ ମାଂସମେଵ ହି
ସେ ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁଟିକୁ ସେଠି ରଖିଦେଲେ; ରନ୍ଧନା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏକ ମୃଗକୁ ମାରି, ତାହାର ମାଂସ ରନ୍ଧିଲେ।