ଵିଚକ୍ରେ ଉଦ୍ଯମଂ ଦୁଷ୍ଟଃ କାଲାକୃଷ୍ଟୋ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଇଂଦୁମତ୍ଯାସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, କାଳରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସଦା ଇନ୍ଦୁମତୀର ଦୋଷ ଖୋଜୁଥିଲା, ସେ ନିତ୍ୟ ଅବସର ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା।
ଯଦା ପଶ୍ଯତି ତାଂ ରାଜ୍ଞୀଂ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍ । ଦିଵ୍ଯତେଜଃ ସମାଯୁକ୍ତାଂ ରକ୍ଷିତାଂ ଵିଷ୍ଣୁତେଜସା
ଯେତେବେଳେ ସେ ରାଜ୍ଞୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲା, ଯିଏ ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ସୁରକ୍ଷିତ—
ଦିଵ୍ଯେନ ତେଜସା ଯୁକ୍ତାଂ ସୂର୍ଯବିଂବୋପମାଂ ତୁ ତାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାଭାଗ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଉଁଠି, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସେ ନିତ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।
ଦୂରାତ୍ସ ଦାନଵୋ ଦୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ବହୁଦର୍ଶଯନ୍ । ନାନାଵିଦ୍ଯାଂ ମହୋଗ୍ରାଂ ଚ ଭୀଷିକାଂ ସୁଵିଭୀଷିକାମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦୂରରୁ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାୟା ଦେଖାଉଥିଲା।
ଗର୍ଭସ୍ଯ ତେଜସା ଯୁକ୍ତା ରକ୍ଷିତା ଵିଷ୍ଣୁତେଜସା । ଭଯଂ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯା ମନସ୍ଯେଵ କଦାପୁନଃ
ଗର୍ଭର ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କ ମନରେ କେବେ ଭୟ ଆସିଲା ନାହିଁ।
ଵିଫଲୋ ଦାନଵୋ ଜାତ ଉଦ୍ଯମଶ୍ଚ ନିରର୍ଥକଃ । ମନୀପ୍ସିତଂ ନୈଵ ଜାତଂ ହୁଂଡସ୍ଯାପି ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଦାନବଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଅର୍ଥହୀନ ହେଲା; ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କେବେ ପୂରଣ ହେଲା ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ପଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରସୂତା ସା ହି ପୁତ୍ରଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତନଯା ତଦା
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତାପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ରାତ୍ରାଵେଵ ସୁତଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯଜାଯତ । ତେଜସାତୀଵ ଭାତ୍ଯେଷ ଯଥା ସୂର୍ଯୋ ନଭସ୍ତଲେ
ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ରାତିରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଏମିତି ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ତେଜମୟ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ଦାସୀ ମହାଦୁଷ୍ଟା କାଚିତ୍ସୂତିଗୃହାଗତା । ଅଶୌଚାଚାରସଂଯୁକ୍ତା ମହାମଂଗଲଵାଦିନୀ
ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଏକ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ ଦାସୀ, ଯିଏ ସୂତିଘରକୁ ଆସିଥିଲା, ଅଶୁଚି କାମ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ସ ହୁଂଡୋ ଦାନଵାଧମଃ । ଦାସ୍ଯା ଅଂଗଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈଵ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଶ୍ଚାଯୁମନ୍ଦିରେ
ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କିଛି ଜାଣି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ହୁଣ୍ଡ ଦାସୀଙ୍କ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଏଭଳି ଭାବେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ।
ମହାଜନେ ପ୍ରସୁପ୍ତେ ଚ ନିଦ୍ରଯାତୀଵମୋହିତେ । ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭମପହୃତ୍ଯ ବହିର୍ଗତଃ
ଘରର ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେବଗର୍ଭ ସମାନ ପୁଅକୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କାଂଚନାଖ୍ଯପୁରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵକୀଯେ ଦାନଵାଧମଃ । ସମାହୂଯ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିପୁଲାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନିଜ ସ୍ୱନାମ କାଞ୍ଚନପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିପୁଳାଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵଧସ୍ଵୈନଂ ମହାପାପଂ ବାଲରୂପଂ ରିପୁଂ ମମ । ପଶ୍ଚାତ୍ସୂଦସ୍ଯ ଵୈ ହସ୍ତେ ଭୋଜନାର୍ଥଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ମହାପାପୀ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଯିଏ ବାଳକ ଆକାରରେ ଅଛି, ତାକୁ ମାରିଦେ; ପରେ ଏହାକୁ ସୂତଙ୍କ ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇଦିଅ।
ନାନାଭେଦୈର୍ଵିଭେଦୈଶ୍ଚ ପାଚଯସ୍ଵ ହି ନିର୍ଘୃଣମ୍ । ସୂଦହସ୍ତାନ୍ମହାଭାଗେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଓ ରନ୍ଧଣାରେ ଏହାକୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ରନ୍ଧ; ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନି, ପରେ ସୂତଙ୍କ ହାତରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଖାଇବି।
ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଭର୍ତୁର୍ଵିପୁଲା ଵିସ୍ମିତାଭଵତ୍ । କସ୍ମାନ୍ନିର୍ଘୃଣତାଂ ଯାତି ଭର୍ତ୍ତା ମମ ସୁନିଷ୍ଠୁରଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିପୁଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ—ମୋ ସ୍ୱାମୀ କାହିଁକି ଏତେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହେଉଛନ୍ତି?
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଂ ଦେଵଗର୍ଭୋପମଂ ସୁତମ୍ । କସ୍ଯ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯେତ କ୍ଷମାହୀନଃ ସୁନିର୍ଘୃଣଃ
ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଦେବଗର୍ଭ ସମାନ ପୁଅକୁ, କିଏ ଏମିତି କ୍ଷମାହୀନ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହୋଇ ଖାଇପାରିବ, କାହିଁକି?
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିଂତଯାମାସ କାରୁଣ୍ଯେନ ସମନ୍ଵିତା । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯସି ବାଲକମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଦୟାରେ ଭରିଯାଇ ସେ ଭାବିଲେ, ପୁଣି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ବାଳକୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
କସ୍ମାଦ୍ଭଵସି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଅତୀଵ ନିରପତ୍ରପଃ । ସର୍ଵଂ ମେ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଦନୁଜେଶ୍ଵର
ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହେଉଛ? ସମସ୍ତ କାରଣ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ, ହେ ଦାନବନାୟକ।
ଆତ୍ମଦୋଷଂ ଚ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସମାସେନ ନିଵେଦିତମ୍ । ଶାପମଶୋକସୁଂଦର୍ଯା ହୁଂଡେନାପି ଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ନିଜ ଦୋଷ ଓ ଘଟଣାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲେ, ଏବଂ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ଶାପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
ତଯା ଜ୍ଞାତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ଦାନଵସ୍ଯ ଵୈ । ଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ବାଲକଃ ସତ୍ଯଂ ନୋ ଵା ଭର୍ତ୍ତା ମରିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବଙ୍କର ସମସ୍ତ କାରଣ ବୁଝିପାରିଲେ—ଏହି ବାଳକୁ ମାରିବାକୁ ପଡିବ, ନହେଲେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମରିଯିବେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯୈଵ ଵିପୁଲା କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତା । ମେକଲାଂ ତୁ ସମାହୂଯ ସୈରଂଧ୍ରୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବି ଏହି ମହିଳା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମେକଳାକୁ ଡାକି, ସେଇ ଦାସୀ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଜହ୍ଯେନଂ ବାଲକଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ମେକଲେଽଦ୍ଯ ମହାନସେ । ସୂଦହସ୍ତେ ପ୍ରଦେହି ତ୍ଵଂ ହୁଣ୍ଡଭୋଜନହେତଵେ
ମେକଳା, ଆଜି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଛୁଆଁଟିକୁ ରନ୍ଧଘରରେ ଛାଡ଼ିଦେ। ଏହାକୁ ରନ୍ଧୁଆଙ୍କ ହାତକୁ ଦେଇଦେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ହେବ।
ମେକଲା ବାଲକଂ ଗୃହ୍ଯ ସୂଦମାହୂଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ରାଜାଦେଶଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ପଚସ୍ଵୈନଂ ହି ବାଲକମ୍
ମେକଳା ଛୁଆଁଟିକୁ ଧରି ରନ୍ଧୁଆକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଆଜି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ଛୁଆଁଟିକୁ ରନ୍ଧ।'
ଏଵମାକର୍ଣିତଂ ତେନ ସୂଦେନାପି ମହାତ୍ମନା । ଆଦାଯ ବାଲକଂ ହସ୍ତାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ରନ୍ଧୁଆ ଛୁଆଁଟିକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଛୁରି ଉଠାଇ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଏଷ ଵୈ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯସ୍ଯ ତେଜସା । ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵାଯୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସ ଜହାସ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବଦେବ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ବାରମ୍ବାର ହସିଲେ।
ହସଂତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସ ସୂଦଃ କୃପଯାନ୍ଵିତଃ । ସୈରଂଧ୍ରୀ ଚ କୃପାଯୁକ୍ତା ସୂଦଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଛୁଆଁଟିକୁ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ରନ୍ଧୁଆଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗିଲା, ଏବଂ ସେଇ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ରନ୍ଧୁଆଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଷ ଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୂଦ ଶିଶୁରେଵ ମହାମତେ । ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଃ କସ୍ଯ ଜାତଃ ସୁସତ୍କୁଲେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରନ୍ଧୁଆ, ତୁମେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ଶିଶୁ, କେଉଁ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି କି?
ସୂଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈ କୃପଯାନ୍ଵିତମ୍ । ରାଜଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୋ ରୂପଵାନ୍କସ୍ଯ ବାଲକଃ
ରନ୍ଧୁଆ କହିଲେ: 'ଭଲ ମହିଳା, ତୁମେ କରୁଣାରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେଠିକ୍। ଏହି ଛୁଆଁଟି ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପ ଥିବା, କାହାର ପୁଅ?'
କସ୍ମାଦ୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ହୁଂଡୋଽଯଂ ଦାନଵାଧମଃ । ଯେନ ଵୈ ରକ୍ଷିତୋ ଵଂଶଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସୁକର୍ମଣା
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୁଣ୍ଡ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, କାହିଁକି ଏହାକୁ ଖାଇବ? ଏହା ଯେଉଁ ପୁର୍ବରୁ ନିଜ କୁଳକୁ ଭଲ କାମରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା।
ଆପତ୍ସ୍ଵପି ସ ଜୀଵେତ ଦୁର୍ଗେଷୁ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ସିଂଧୁଵେଗେନ ନୀତସ୍ତୁ ଵହ୍ନିମଧ୍ଯେ ଗତୋଽଥଵା
ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ସିନ୍ଧୁର ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଭାସିଯିବ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯିବ।