କମ୍ପନ ଉଵାଚ- ଅପହୃତ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ତସ୍ଯ ଆଯୋଶ୍ଚାପି ସମାନଯ । ଅନେନାପି ପ୍ରକାରେଣ ତଵ ଶତ୍ରୁର୍ନ ଜାଯତେ
କମ୍ପନ କହିଲେ— ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଅପହରଣ କରି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିଦିଅ। ଏହିପରି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ହାରିବେ ନାହିଁ।
ନୋ ଵା ପ୍ରପାତଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଗର୍ଭଂ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭୀଷଣୈଃ । ଅନେନାପି ପ୍ରକାରେଣ ତଵ ଶତ୍ରୁର୍ନ ଜାଯତେ
ନାହିଁଲେ, ତୁମେ ଭୟଭୀତ କରି ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ଗିରାଇପାର। ଏହିପରି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ହାରିବେ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମକାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ନହୁଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଅପହୃତ୍ଯ ସମାନୀଯ ଜହି ତ୍ଵଂ ପାପଚେତନମ୍
ନହୁଷ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟର ଜନ୍ମ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ଆଣି, ସେଇ ପାପୀକୁ ହତ୍ୟା କର।
ଏଵଂ ସମଂତ୍ର୍ଯ ତେନାପି କଂପନେନ ସ ଦାନଵଃ । ଅଭୂତ୍ସ ଉଦ୍ଯମୋପେତୋ ନହୁଷସ୍ଯ ପ୍ରଣାଶନେ
ଏଭଳି କମ୍ପନ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ସେ ଦାନବ ନହୁଷଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ହେଲା।
'ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଲପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗ ଆଯୁର୍ନାମ କ୍ଷିତୀଶ୍ଵରଃ। ସାର୍ଵଭୌମଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆୟୁସ୍ ନାମକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରସମୋ ରାଜା ତପସା ଯଶସା ବଲୈଃ। ଦାନଯଜ୍ଞୈଃ ସୁପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ସତ୍ଯେନ ନିଯମେନ ଚ
ସେଇ ରାଜା ତପସ୍ୟା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଥିଲେ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ପୁଣ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ନିୟମରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଥିଲେ।
ଏକଚ୍ଛତ୍ରେଣ ଵୈ ରାଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ଭୂପତିସତ୍ତମଃ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସୋମଵଂଶସ୍ଯ ଭୂଷଣମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ଭୂପତି ଏକ ଛତା ତଳେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସୋମବଂଶର ଅଳଙ୍କାର ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ନ ଵିଂଦତେ ରାଜା ତେନ ଦୁଃଖୀ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଚିଂତଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା କଥଂ ମେ ଜାଯତେ ସୁତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଉନି, ଏହିଠାରେ ସେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ କଲେ— 'ମୋର କିପରି ପୁତ୍ର ହେବ?'
ଇତି ଚିନ୍ତାଂ ସମାପେଦେ ଆଯୁଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ପରମଂ ଯତ୍ନମକରୋତ୍ସୁସମାହିତଃ
ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଲେ ଆୟୁସ୍ ଭୂପତି। ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ କଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଲାଗିଗଲେ।
ଅତ୍ରିପୁତ୍ରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯୋ ମହାମୁନିଃ। କ୍ରୀଡମାନଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମଦିରାରୁଣଲୋଚନଃ
ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମହାମୁନି, ଏକ ଜଣା ନାରୀ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ, ମଦରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା।
ଵାରୁଣ୍ଯା ମତ୍ତ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ତ୍ରୀଵୃନ୍ଦୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ। ଅଙ୍କେ ଯୁଵତିମାଧାଯ ସର୍ଵଯୋଷିଦ୍ଵରାଂ ଶୁଭାମ୍
ବାରୁଣୀ ପାଇଁ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଆପଣ ଅଂକରେ ରଖିଥିଲେ।
ଗାଯତେ ନୃତ୍ଯତେ ଵିପ୍ରଃ ସୁରାଂ ଚ ପିବତେ ଭୃଶମ୍। ଵିନା ଯଜ୍ଞୋପଵୀତେନ ମହାଯୋଗୀଶ୍ଵରୋତ୍ତମଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଇଥିଲେ, ନାଚୁଥିଲେ ଏବଂ ଭଳିଭଳି ସୁରା ପିଉଥିଲେ। ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଛାଡି, ସେ ମହାଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ମହାନ ନାୟକ ଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପମାଲାଭିର୍ଦିଵ୍ଯାଭିର୍ମୁକ୍ତାହାରପରିଚ୍ଛଦୈଃ । ଚଂଦନାଗୁରୁଦିଗ୍ଧାଂଗୋ ରାଜମାନୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାଳା, ମୁକ୍ତାହାର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଲେପିଥିବା ଦେହରେ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ନୃପୋ ଗତ୍ଵା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଣାମମକରୋନ୍ମୂର୍ଧ୍ନା ଦଣ୍ଡଵତ୍ସୁସମାହିତଃ
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ବଡ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ।
ଅତ୍ରିପୁତ୍ରଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମାଲୋକ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ଆଗତଂ ପୁରତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଅଥ ଧ୍ଯାନଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା, ଭକ୍ତି ସହିତ ଆସିଥିବା ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଗଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ସତ୍ତମ। ନିଶ୍ଚଲଂ ଶାନ୍ତିମାପନ୍ନଂ ମାନସଂ ଭକ୍ତିତତ୍ପରମ୍
ଏଭଳି ଶତବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଅଚଳ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଲା।
ସମାହୂଯ ଉଵାଚେଦଂ କିମର୍ଥଂ କ୍ଲିଶ୍ଯସେ ନୃପ। ବ୍ରହ୍ମାଚାରେଣ ହୀନୋସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ମେ କଦା
ତାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, କାହିଁକି ତୁମେ ଏତେ କଷ୍ଟ ପାଉଛ? ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ରହିତ, କେବେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପାଉନି।'
ସୁରାମାଂସପ୍ରଲୁବ୍ଧୋଽସ୍ମି ସ୍ତ୍ରିଯାସକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି । ଵରଦାନେ ନ ମେ ଶକ୍ତିରନ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମ୍
ମୁଁ ସଦା ସୁରା ଓ ମାଂସରେ ଲୋଭୀ, ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ମୋରେ ବରଦାନ ଦେବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ— ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କର।
"ଆଯୁରୁଵାଚ- ଭଵାଦୃଶୋ ମହାଭାଗ ନାସ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମଃ। ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାତା ଵୈ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଆୟୁ କହିଲେ — ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ପରି ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ ତିନି ଭୁବନର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱର।
ଅତ୍ରିଵଂଶେ ମହାଭାଗ ଗୋଵିଂଦଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପେଣ ଭଵାନ୍ଵୈ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଯିଏ ପରମେଶ୍ୱର, ସେ ତୁମେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ରୂପେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛ।
ନମୋଽସ୍ତୁ ଦେଵଦେଵେଶ ନମୋଽସ୍ତୁ ପରମେଶ୍ଵର। ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଦେବଦେବେଶ, ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଅତି ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଉଦ୍ଧରସ୍ଵ ହୃଷୀକେଶ ମାଯାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠସି । ଵିଶ୍ଵସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ଵିଦ୍ଵାଂସଂଵିଶ୍ଵନାଯକମ୍
ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ମାୟା ଧରି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନାୟକ।
ଜାନାମ୍ଯହଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଭଵନ୍ତଂ ମଧୁସୂଦନମ୍। ମାମେଵ ରକ୍ଷ ଗୋଵିନ୍ଦ ଵିଶ୍ଵରୂପ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ମଧୁସୂଦନ ବୋଲି ଜାଣେ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।
"କୁଞ୍ଜଲ ଉଵାଚ- ଗତେ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯୋ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ଉଵାଚ ମତ୍ତରୂପେଣ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ — ବହୁ ସମୟ ପରେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମଦମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ କଥା ମାନ।'
କପାଲେ ମେ ସୁରାଂ ଦେହି ପାଚିତଂ ମାଂସଭୋଜନମ୍। ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ ଚାଯୁଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
'ମୋତେ କପାଳରେ ମଦ ଦେଅ ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ରନ୍ଧା ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଦେଅ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆୟୁ ତାହା ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଉତ୍ସୁକସ୍ତୁ କପାଲେନ ସୁରାମାହୃତ୍ଯ ଵେଗଵାନ୍। ପଲଂ ସୁପାଚିତଂ ଚୈଵ ଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ହସ୍ତେନ ସତ୍ଵରମ୍
ସେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ କପାଳରେ ମଦ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ହାତରେ ଭଲ ଭାବେ ରନ୍ଧା ମାଂସ ଚିରି ଦେଲେ।
ନୃପେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଚାପି ଦତ୍ତାତ୍ରେଯାଯ ସତ୍ତମ। ଅଥ ପ୍ରସନ୍ନଚେତାଃ ସ ସଂଜାତୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ
ରାଜା ଏହି ସବୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ମହାମୁନି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭକ୍ତିଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ପରମ୍। ସମୁଵାଚ ନୃପେନ୍ଦ୍ରଂ ତମାଯୁଂ ପ୍ରଣତମାନସମ୍
ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁରୁସେବା ଦେଖି, ସେ ମହାମୁନି ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ରାଜା ଆୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୁର୍ଲଭଂ ଭୁଵି ଭୂପତେ। ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଂଯମିଚ୍ଛସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ହେ ଭଦ୍ର, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।'
"ରାଜୋଵାଚ- ଭଵାନ୍ଦାତା ଵରଂ ସତ୍ଯଂ କୃପଯା ମୁନିସତ୍ତମ। ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ଗୁଣୋପେତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ରାଜା କହିଲେ — 'ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା। ଦୟାକରି ମୋତେ ଗୁଣବାନ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା ପୁଅ ଦିଅ।'