'ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ନୈଵ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଭଵାନ୍ମାଂ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ। ମନସାପି ନ ଵୈ ଧାର୍ଯଂ ମମ ମୋହଂ ସମାଗତମ୍
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବରାଜ, ତୁମେ ମୋତେ ଚଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ମୋରେ ମୋହ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।"
ଭଵାଦୃଶୈର୍ମହାପାପୈର୍ଦେଵୈର୍ଵା ଦାନଵାଧମୈଃ। ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯାହଂ ନ ସଂଦେହୋ ମା ଵଦସ୍ଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
"ତୁମ ପରି ମହାପାପୀ, କିମ୍ବା ଦେବତା, କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି କଥା ପୁଣିପୁଣି କହନି।"
ସ୍କନ୍ଦାନୁଜା ସା ତପସାଭିଯୁକ୍ତା ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନା ମହତା ରୁଷା ଚ। ସଂହର୍ତୁକାମା ପରି ଦାନଵଂ ତଂ କାଲସ୍ଯ ଜିହ୍ଵେଵ ଯଥା ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ
ସେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଭଉଣୀ, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେଇ ଦାନବକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, କାଳର ଜିହ୍ବା ପରି ତିବ୍ର ଭାବରେ ଚଳିଲେ।
ପୁନରୁଵାଚ ସା ଦେଵୀ ତମେଵଂ ଦାନଵାଧମମ୍ । ଉଗ୍ରଂ କର୍ମ କୃତଂ ପାପ ଚାତ୍ମନାଶନହେତଵେ
ପୁଣି ସେ ଦେବୀ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପାପୀ କାମ କରିଛ, ଯାହା ତୁମର ନାଶର କାରଣ।"
ଆତ୍ମଵଞ୍ଶସ୍ଯ ନାଶାଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ଵଯା। ଦୀପ୍ତା ସ୍ଵଗୃହମାନୀତା ସୁଶିଖା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନଃ
"ତୁମେ ନିଜ ବଂଶ ଏବଂ ନିଜ ଲୋକଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଏହି ଘରକୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ କଳା ପତି ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିଛ।"
ଯଥାଽଶୁଭଃ କୂଟପକ୍ଷୀ ସର୍ଵଶୋକୈଃ ସମୁଦ୍ଗତଃ। ଗୃହଂ ତୁ ଵିଶତେ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ନାଶଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
"ଯେପରି ଅଶୁଭ, ଚତୁର ପକ୍ଷୀ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଯାହା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଠାରେ ନାଶ ଆଣେ—"
ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ସଧନସ୍ଯ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ସ ଦ୍ଵିଜୋ ନାଶମିଚ୍ଛେତ ଵିଶତ୍ଯେଵ ଯଦା ଗୃହମ୍
"ସେପରି, ଏପରି ପକ୍ଷୀ ଯେତେବେଳେ ଘରକୁ ଯାଏ, ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ନିଜ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଧନ, ବଂଶର ନାଶ ଚାହେ।"
ତଥା ତେହଂ ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତଵ ନାଶଂ ସମୀହତୀ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ଧନଧାନ୍ଯସ୍ଯ ତଵ ଵଂଶସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
"ସେଇପରି, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ତୁମ ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ବଂଶର ନାଶ ଚାହିଁ।"
ଜୀଵଂ କୁଲଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକଂ ତଵ। ସର୍ଵଂ ତେ ନାଶଯିତ୍ଵାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଚ ନ ସଂଶଯଃ
"ତୁମ ଜୀବନ, ବଂଶ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁଅ, ପଉତି—ମୁଁ ସବୁକୁ ନାଶ କରିବି, ତାପରେ ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ଯଥା ତ୍ଵଯାହମାନୀତା ଚରନ୍ତୀ ପରମଂ ତପଃ । ପତିକାମା ପ୍ରଵାଞ୍ଚ୍ଛନ୍ତୀ ନହୁଷଂ ଚାଯୁନନ୍ଦନମ୍
"ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲ, ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି, ପତିକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, ନହୁଷଙ୍କୁ ଠକାଇଥିଲ—"
ତଥା ତ୍ଵାଂ ମମ ଭର୍ତା ଚ ନାଶଯିଷ୍ଯତି ଦାନଵ । ମନ୍ନିମିତ୍ତଉପାଯୋଽଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵେନ ଵୈ ପୁରା
"ସେପରି, ହେ ଦାନବ, ମୋର ସ୍ୱାମୀ ତୁମର ନାଶ କରିବେ। ଏହି ଉପାୟ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା।"
ସତ୍ଯେଯଂ ଲୌକିକୀ ଗାଥା ଯାଂ ଗାଯନ୍ତି ଵିଦୋ ଜନାଃ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକେ ନ ଵିନ୍ଦନ୍ତି କୁବୁଦ୍ଧଯଃ
"ଏହି ଲୋକରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ଯେଉଁ ଗୀତିକା ଗାଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ସତ୍ୟ—'ଲୋକରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂଢ଼ମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଯେନ ଯତ୍ର ପ୍ରଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖସୁଖାଦିକମ୍। ସ ଏଵ ଭୁଂଜତେ ତତ୍ର ତସ୍ମାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ
କିଏ, କେଉଁଠି, କେଉଁ କାରଣରୁ କିଛି କହିବା ଦରକାର, ଏବଂ କିଏଠାରୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଆସେ—ସେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ଏହି ସବୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କର୍ମଣୋସ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵକୀଯସ୍ଯ ମହୀତଲେ। ଯାସ୍ଯସେ ନିରଯସ୍ଥାନଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନାତ୍
ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର, ଅନ୍ୟର ଜୀବନସାଥୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ହି ସୁଧାରଂ ତୁ ସୁଖଡ୍ଗଂ ଚ ଵିଘଟ୍ଟତି। ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ କୋପାଯ ତଥା ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ତଳୱାର ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଉଠାଯାଇଛି, ଏହାକୁ ଆଉ ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦନା ହୁଏ—ମୋତେ ଏହିପରି ଭାବେ ଏବେ ଜାଣ।
ସିଂହସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଗର୍ଜିତସ୍ଯ ଚ। କୋ ଲୁନାତି ମୁଖାତ୍କେଶାନ୍ସାହସାକାରସଂଯୁତଃ।୮୪ ସତ୍ଯାଚାରାଂ ଦମୋପେତାଂ ନିଯତାଂ ତପସି ସ୍ଥିତାମ୍। ନିଧନଂ ଚେଚ୍ଛତେ ଯୋ ଵୈ ସ ଵୈ ମାଂ ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛତି
କିଏ ଏମିତି ଅସାଧାରଣ ସାହସ ନେଇ, ରାଗିଥିବା ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହର ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ତାହାର ମୁହଁରୁ କେଶ କାଟିପାରିବ? ଯିଏ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ନିୟମିତ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ଓ ସତ୍ୟାଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯଦି କେହି ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଚାହେ।
ସମଣିଂ କୃଷ୍ଣସର୍ପସ୍ଯ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଗୃହୀତୁମିଚ୍ଛତେ ସୋ ହି ଯଥା କାଲେନ ପ୍ରେଷିତଃ
ଯିଏ ଜୀବିତ କଳା ସାପର ଫଣି ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଜଣେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଭାଗ୍ୟର ଆଦେଶରେ ପଠାଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପରି।
ଭଵାଂସ୍ତୁ ପ୍ରେଷିତୋ ମୂଢ କାଲେନ କାଲମୋହିତଃ । ତଦା ତେ ଈଦୃଶୀ ଜାତା କୁମତିଃ କିଂ ନପଶ୍ଯସି
ତୁମେ ମୂଢ଼, ସମୟର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସମୟର ଆଦେଶରେ ପଠାଯାଇଛ। ଏହିପରି ଖରାପ ଚିନ୍ତା ତୁମ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି—ତୁମେ ଏହା ଦେଖୁନାହାଁ କି?
ଋତେ ତୁ ଆଯୁପୁତ୍ରେଣ ସମାଲୋକଯତେ ହି କଃ। ଅନ୍ଯୋ ହି ନିଧନଂ ଯାତି ମମରୂପାଵଲୋକନାତ୍
ଆୟୁର ପୁଅ ଛଡ଼ି, ମୋର ରୂପକୁ ଦେଖି କେହି ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ? ଅନ୍ୟ କେହି ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ, ମୋର ଦେଖାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିବ କି?
ଏଵମାଭାଷଯିତ୍ଵା ତଂ ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ଗତା ସତୀ । ସଶୋକା ଦୁଃଖସଂଵିଗ୍ନା ନିଯତାନି ଯମାନ୍ଵିତା
ଏହିପରି କଥା କହି, ସେ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲା; ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା, ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ନିୟମିତ ରହି, ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇଥିଲେ।
ପୂର୍ଵମାଚରିତଂ ଘୋରଂ ପତିକାମନଯା ତପଃ। ତଵ ନାଶାର୍ଥମିଚ୍ଛଂତୀ ଚରିଷ୍ଯେ ଦାରୁଣଂ ପୁନଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭୟାନକ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି, ତୁମର ପତିଙ୍କର ନାଶ ଚାହିଁ, ସେହି ଦୁଃଖଦ ତପସ୍ୟାକୁ ଆଉ ଏକଥର କରିବି, ଏବେ ତୁମର ନାଶ ପାଇଁ।
ଯଦା ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ନହୁଷେଣ ମହାତ୍ମନା। ନିିିିିଶିତୈର୍ଵଜ୍ରସଙ୍କାଶୈର୍ବାଣୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ।୯୧ ରଣେ ନିପତିତଂ ପାପ ମୁକ୍ତକେଶଂ ସଲୋହିତମ୍ । ଗତାସୁଂ ଚ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତଦା ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବଜ୍ର ସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ସାପ ଭଳି ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ ମାରାଯିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିବା, ଚୁଲ ଖୋଲି ରହିବା, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା — ଏହା ଦେଖିବି, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।
ଏଵଂ ସୁନିଯମଂ କୃତ୍ଵା ଗଂଗାତୀରମନୁତ୍ତମମ୍। ସଂସ୍ଥିତା ହୁଂଡନାଶାଯ ନିଶ୍ଚଲା ଶିଵନଂଦିନୀ
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ଶିବଭକ୍ତିନିଷ୍ଠା ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଅଡ଼ିଗ ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିଲେ, ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି।
ଵହ୍ନେର୍ଯଥାଦୀପ୍ତିମତୀ ଶିଖୋଜ୍ଜ୍ଵଲା ତେଜୋଭିଯୁକ୍ତା ପ୍ରଦହେତ୍ସୁଲୋକାନ୍। କ୍ରୋଧେନ ଦୀପ୍ତା ଵିବୁଧେଶପୁତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗାତଟେ ଦୁଶ୍ଚରମାଚରତ୍ତପଃ
ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦାହି ଦେଇପାରେ, ସେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
"କୁଞ୍ଜଲ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗ ଶିଵସ୍ଯ ତନଯା ଗତା । ଗଙ୍ଗାଂଭସି ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସ୍ଵପୁରେ କାଞ୍ଚନାହ୍ଵଯେ
"କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଶିବଙ୍କ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ନିଜ ସ୍ବନାମ କାଞ୍ଚନ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।"
ତପଶ୍ଚଚାର ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ହୁଣ୍ଡସ୍ଯ ଵଧହେତଵେ । ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ବାଲା ସତ୍ଯେନ ଚ ସମନ୍ଵିତା
ତନୁମୟ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ହୁଣ୍ଡଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ହୁଣ୍ଡୋପି ଦୁଃଖିତୋଭୂତଃ ଶାପଦଗ୍ଧେନ ଚେତସା। ଚିଂତଯାମାସ ସନ୍ତପ୍ତ ଅତୀଵ ଵଚନାନଲୈଃ
ହୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଶାପର ଦୁଃଖରେ ଦହିଗଲା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ସେଇ ମହିଳାଙ୍କ କଥା ଭାବିଲା, ଯେଉଁ କଥା ଅଗ୍ନି ପରି ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଇଥିଲା।
ସମାହୂଯ ଅମାତ୍ଯଂ ତଂ କମ୍ପନାଖ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ସମାଚଷ୍ଟ ସ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ତସ୍ଯାଃ ଶାପୋଦ୍ଭଵଂ ମହତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ କମ୍ପନଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ଶାପର କାହାଣୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲା।
ଶପ୍ତୋସ୍ମ୍ଯଶୋକସୁଂଦର୍ଯା ଶିଵସ୍ଯାପି ସୁକନ୍ଯଯା। ନହୁଷସ୍ଯାପି ମେ ଭର୍ତ୍ତୁସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ହସ୍ତାନ୍ମରିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ, ଶିବଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।
ନୈଵ ଜାତସ୍ତ୍ଵସୌ ଗର୍ଭ ଆଯୋର୍ଭାର୍ଯା ଚ ଗୁର୍ଵିଣୀ। ଯଥା ସତ୍ଯାଦ୍ଵ୍ଯଲୀକସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଃ ଶାପସ୍ତଥା କୁରୁ
ସେଉଁଠି ଏଯାଁ ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ, ଆୟୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗର୍ଭବତୀ। ଯେପରି ଏହି ଶାପ ସତ୍ୟ ଥିଲା, ସେପରି ଏହା ପୂରଣ ହେଉ।