ଆନୀତାତ୍ମଗୃହଂ ଦିଵ୍ଯମନୌପମ୍ଯଂ ସୁଶୋଭନମ୍। ମେରୋସ୍ତୁ ଶିଖରେ ପୁତ୍ର ଵୈଡୂର୍ଯାଖ୍ଯଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ ନେଇ, ନିଜ ଘରକୁ—ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ଓ ଚମତ୍କାର ସ୍ଥାନ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଭାଇଡୂର୍ୟକୁ ଆଣିଲେ।
ଅସ୍ତି ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ କାଂଚନାଖ୍ଯଂ ମହାଶିଵମ୍। ତୁଂଗପ୍ରାସାଦସଂବାଧୈଃ କଲଶୈର୍ଦଂଡଚାମରୈଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, 'କାଞ୍ଚନ' ନାମକ ଅତି ପବିତ୍ର ନଗର ଅଛି, ଉଚ୍ଚ ମହଳ, ଶିଖର, ଦଣ୍ଡ ଓ ଚାମରରେ ଭରିଥିବା।
ନାନଵୃକ୍ଷସମୋପେତୈର୍ଵନୈର୍ନୀଲୈର୍ଘନୋପମୈଃ। ଵାପୀକୂପତଡାଗୈଶ୍ଚ ନଦୀଭିସ୍ତୁ ଜଲାଶଯୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଘନ ମେଘ ଭଳି କଳା ଜଙ୍ଗଲ, ଏବଂ ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ତଳାବ, ନଦୀ ଓ ଜଳାଶୟରେ ଘିରିଥିବା।
ଶୋଭମାନଂ ମହାରତ୍ନୈଃ ପ୍ରାକାରୈର୍ହେମସଂଯତୈଃ। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଦାନଵସ୍ଯ ହି
ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଚମକୁଥିବା, ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ପ୍ରାଚୀର ଥିବା, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ଦାନବର ଅସଲି ରାଜ୍ୟ।
ଦଦୃଶେ ସା ପୁରଂ ରମ୍ଯମଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ତଦା। କସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ କଥଯସ୍ଵ ସଖେ ମମ
ତାପରେ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ସେ ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୋ ସହେଳୀ, ଏହି ସହର କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର? ମତେ କୁହ।"
ସୋଵାଚ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ଵଯା। ତସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ମହାଭାଗେ ସୋଽହଂ ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛ, ସେଇ ଦାନବରାଜଙ୍କର ଏହି ଗୃହ। ମୁଁ ସେଇ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।"
ମଯା ତ୍ଵଂ ତୁ ସମାନୀତା ମାଯଯା ଵରଵର୍ଣିନି । ତାମାଭାଷ୍ଯ ଗୃହଂ ନୀତା ଶାତକୌମ୍ଭଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ମୋର ମାୟାରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏପରେ ସେ କହି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୋଭାମୟ ସୁନାର ଗୃହକୁ ନେଇଗଲି।
ନାନାଵେଶ୍ମୈଃ ସମାଜୁଷ୍ଟଂ କୈଲାସଶିଖରୋପମମ୍। ନିଵେଶ୍ଯ ସୁଂଦରୀଂ ତତ୍ର ଦୋଲାଯାଂ କାମପୀଡିତଃ
ଅନେକ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ସେଠାରେ, ସେ ଦାନବ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ଏକ ଝୁଲାରେ ବସାଇଲେ, କାମନାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ।
ପୁନଃ ସ୍ଵରୂପୀ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ। କରସମ୍ପୁଟମାବଧ୍ଯ ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତଦା
ପୁଣି, ସେ ଦାନବରାଜ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, କାମବାଣର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତି ପୀଡିତ, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—
ଯଂ ଯଂ ତ୍ଵଂ ଵାଞ୍ଛସେ ଭଦ୍ରେ ତଂ ତଂ ଦଦ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ। ଭଜ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷିଭଜନ୍ତଂ କାମପୀଡିତମ୍
"ହେ ବିଶାଳନୟନୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବି। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ କାମନାରେ ଦୁଃଖିତ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।"
'ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ନୈଵ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଭଵାନ୍ମାଂ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ। ମନସାପି ନ ଵୈ ଧାର୍ଯଂ ମମ ମୋହଂ ସମାଗତମ୍
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବରାଜ, ତୁମେ ମୋତେ ଚଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ମୋରେ ମୋହ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।"
ଭଵାଦୃଶୈର୍ମହାପାପୈର୍ଦେଵୈର୍ଵା ଦାନଵାଧମୈଃ। ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯାହଂ ନ ସଂଦେହୋ ମା ଵଦସ୍ଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
"ତୁମ ପରି ମହାପାପୀ, କିମ୍ବା ଦେବତା, କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି କଥା ପୁଣିପୁଣି କହନି।"
ସ୍କନ୍ଦାନୁଜା ସା ତପସାଭିଯୁକ୍ତା ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନା ମହତା ରୁଷା ଚ। ସଂହର୍ତୁକାମା ପରି ଦାନଵଂ ତଂ କାଲସ୍ଯ ଜିହ୍ଵେଵ ଯଥା ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ
ସେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଭଉଣୀ, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେଇ ଦାନବକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, କାଳର ଜିହ୍ବା ପରି ତିବ୍ର ଭାବରେ ଚଳିଲେ।
ପୁନରୁଵାଚ ସା ଦେଵୀ ତମେଵଂ ଦାନଵାଧମମ୍ । ଉଗ୍ରଂ କର୍ମ କୃତଂ ପାପ ଚାତ୍ମନାଶନହେତଵେ
ପୁଣି ସେ ଦେବୀ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପାପୀ କାମ କରିଛ, ଯାହା ତୁମର ନାଶର କାରଣ।"
ଆତ୍ମଵଞ୍ଶସ୍ଯ ନାଶାଯ ସ୍ଵଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ଵଯା। ଦୀପ୍ତା ସ୍ଵଗୃହମାନୀତା ସୁଶିଖା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନଃ
"ତୁମେ ନିଜ ବଂଶ ଏବଂ ନିଜ ଲୋକଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଏହି ଘରକୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ କଳା ପତି ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିଛ।"
ଯଥାଽଶୁଭଃ କୂଟପକ୍ଷୀ ସର୍ଵଶୋକୈଃ ସମୁଦ୍ଗତଃ। ଗୃହଂ ତୁ ଵିଶତେ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ନାଶଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
"ଯେପରି ଅଶୁଭ, ଚତୁର ପକ୍ଷୀ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଯାହା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଠାରେ ନାଶ ଆଣେ—"
ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ସଧନସ୍ଯ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ସ ଦ୍ଵିଜୋ ନାଶମିଚ୍ଛେତ ଵିଶତ୍ଯେଵ ଯଦା ଗୃହମ୍
"ସେପରି, ଏପରି ପକ୍ଷୀ ଯେତେବେଳେ ଘରକୁ ଯାଏ, ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ନିଜ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଧନ, ବଂଶର ନାଶ ଚାହେ।"
ତଥା ତେହଂ ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତଵ ନାଶଂ ସମୀହତୀ । ପୁତ୍ରାଣାଂ ଧନଧାନ୍ଯସ୍ଯ ତଵ ଵଂଶସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
"ସେଇପରି, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ତୁମ ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ବଂଶର ନାଶ ଚାହିଁ।"
ଜୀଵଂ କୁଲଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକଂ ତଵ। ସର୍ଵଂ ତେ ନାଶଯିତ୍ଵାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଚ ନ ସଂଶଯଃ
"ତୁମ ଜୀବନ, ବଂଶ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁଅ, ପଉତି—ମୁଁ ସବୁକୁ ନାଶ କରିବି, ତାପରେ ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ଯଥା ତ୍ଵଯାହମାନୀତା ଚରନ୍ତୀ ପରମଂ ତପଃ । ପତିକାମା ପ୍ରଵାଞ୍ଚ୍ଛନ୍ତୀ ନହୁଷଂ ଚାଯୁନନ୍ଦନମ୍
"ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲ, ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି, ପତିକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, ନହୁଷଙ୍କୁ ଠକାଇଥିଲ—"
ତଥା ତ୍ଵାଂ ମମ ଭର୍ତା ଚ ନାଶଯିଷ୍ଯତି ଦାନଵ । ମନ୍ନିମିତ୍ତଉପାଯୋଽଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵେନ ଵୈ ପୁରା
"ସେପରି, ହେ ଦାନବ, ମୋର ସ୍ୱାମୀ ତୁମର ନାଶ କରିବେ। ଏହି ଉପାୟ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା।"
ସତ୍ଯେଯଂ ଲୌକିକୀ ଗାଥା ଯାଂ ଗାଯନ୍ତି ଵିଦୋ ଜନାଃ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକେ ନ ଵିନ୍ଦନ୍ତି କୁବୁଦ୍ଧଯଃ
"ଏହି ଲୋକରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ଯେଉଁ ଗୀତିକା ଗାଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ସତ୍ୟ—'ଲୋକରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂଢ଼ମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଯେନ ଯତ୍ର ପ୍ରଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖସୁଖାଦିକମ୍। ସ ଏଵ ଭୁଂଜତେ ତତ୍ର ତସ୍ମାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ
କିଏ, କେଉଁଠି, କେଉଁ କାରଣରୁ କିଛି କହିବା ଦରକାର, ଏବଂ କିଏଠାରୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଆସେ—ସେଉଁଠି ସେ ନିଜେ ଏହି ସବୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କର୍ମଣୋସ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵକୀଯସ୍ଯ ମହୀତଲେ। ଯାସ୍ଯସେ ନିରଯସ୍ଥାନଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନାତ୍
ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର, ଅନ୍ୟର ଜୀବନସାଥୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ହି ସୁଧାରଂ ତୁ ସୁଖଡ୍ଗଂ ଚ ଵିଘଟ୍ଟତି। ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ କୋପାଯ ତଥା ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ତଳୱାର ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଉଠାଯାଇଛି, ଏହାକୁ ଆଉ ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦନା ହୁଏ—ମୋତେ ଏହିପରି ଭାବେ ଏବେ ଜାଣ।
ସିଂହସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଂ ଗତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଗର୍ଜିତସ୍ଯ ଚ। କୋ ଲୁନାତି ମୁଖାତ୍କେଶାନ୍ସାହସାକାରସଂଯୁତଃ।୮୪ ସତ୍ଯାଚାରାଂ ଦମୋପେତାଂ ନିଯତାଂ ତପସି ସ୍ଥିତାମ୍। ନିଧନଂ ଚେଚ୍ଛତେ ଯୋ ଵୈ ସ ଵୈ ମାଂ ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛତି
କିଏ ଏମିତି ଅସାଧାରଣ ସାହସ ନେଇ, ରାଗିଥିବା ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହର ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ତାହାର ମୁହଁରୁ କେଶ କାଟିପାରିବ? ଯିଏ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ନିୟମିତ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ଓ ସତ୍ୟାଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯଦି କେହି ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଚାହେ।
ସମଣିଂ କୃଷ୍ଣସର୍ପସ୍ଯ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଗୃହୀତୁମିଚ୍ଛତେ ସୋ ହି ଯଥା କାଲେନ ପ୍ରେଷିତଃ
ଯିଏ ଜୀବିତ କଳା ସାପର ଫଣି ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଜଣେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଭାଗ୍ୟର ଆଦେଶରେ ପଠାଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପରି।
ଭଵାଂସ୍ତୁ ପ୍ରେଷିତୋ ମୂଢ କାଲେନ କାଲମୋହିତଃ । ତଦା ତେ ଈଦୃଶୀ ଜାତା କୁମତିଃ କିଂ ନପଶ୍ଯସି
ତୁମେ ମୂଢ଼, ସମୟର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସମୟର ଆଦେଶରେ ପଠାଯାଇଛ। ଏହିପରି ଖରାପ ଚିନ୍ତା ତୁମ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି—ତୁମେ ଏହା ଦେଖୁନାହାଁ କି?
ଋତେ ତୁ ଆଯୁପୁତ୍ରେଣ ସମାଲୋକଯତେ ହି କଃ। ଅନ୍ଯୋ ହି ନିଧନଂ ଯାତି ମମରୂପାଵଲୋକନାତ୍
ଆୟୁର ପୁଅ ଛଡ଼ି, ମୋର ରୂପକୁ ଦେଖି କେହି ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ? ଅନ୍ୟ କେହି ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ, ମୋର ଦେଖାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିବ କି?
ଏଵମାଭାଷଯିତ୍ଵା ତଂ ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ଗତା ସତୀ । ସଶୋକା ଦୁଃଖସଂଵିଗ୍ନା ନିଯତାନି ଯମାନ୍ଵିତା
ଏହିପରି କଥା କହି, ସେ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲା; ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା, ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ନିୟମିତ ରହି, ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇଥିଲେ।