ଲଜ୍ଜାଭିଯୁକ୍ତଃ ସହସା ବଭୂଵ ଜଲଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଦୈଵ ତିଷ୍ଠତି । କତିମତିନିଯତବୁଦ୍ଧ୍ଯାସୌ ଧିଯୋ ଵଦଂତି ସୁମଦନନୃପତେଃ କୋଶଂ ସମୁଦ୍ର କଲାଭିଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଭରି ଦେଲା, ସେ ସଦା ପାଣି ପାଖରେ ରହନ୍ତି। ଯେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ନିୟମିତ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ମଦନରାଜଙ୍କର ଧନାଗାର ସମୁଦ୍ରର କଳାରେ ଗଠିତ।
ସୁଵରଦଶନରତ୍ନୈର୍ହାସ୍ଯଲୀଲାଭିଯୁକ୍ତା ଅରୁଣଅଧରବିଂବଂଶୋଭମାନସ୍ତୁ ଆସ୍ଯଃ
ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତର ମଣିମାଳା ଓ ହସର ଖେଳାରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚମକୁଛି, ତାଙ୍କ ରକ୍ତିମ ଓଠ ଫଳର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ।
ସୁଭ୍ରୂଃ ସୁନାସିକା ତସ୍ଯାଃ ସୁକର୍ଣୌ ରତ୍ନଭୂଷିତୌ । ହେମକାଂତିସମୋପେତୌ କପୋଲୌ ଦୀପ୍ତିସଂଯୁତୌ
ତାଙ୍କର ଭୌଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ନାକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଆକାରେ ଭଲ, କାନ ଭଲ ଆକୃତିର ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ଗାଲ ହେମର ଚାୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ରେଖାତ୍ରଯଂ ପ୍ରଶୋଭେତ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ପରିସଂସ୍ଥିତମ୍ । ସୌଭାଗ୍ଯଶୀଲଶୃଂଗାରୈସ୍ତିସ୍ରୋ ରେଖା ଇହୈଵ ହି
ତାଙ୍କର ଗଳରେ ତିନିଟି ରେଖା ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଏହି ତିନିଟି ରେଖା ଭାଗ୍ୟ, ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରେମର ଚିହ୍ନ।
ସୁସ୍ତନୌ କଠିନୌ ପୀନୌ ଵର୍ତୁଲାକାରସନ୍ନିଭୌ । ତସ୍ଯାଃ କଂଦର୍ପକଲଶାଵଭିଷେକାଯ କଲ୍ପିତୌ
ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦୁଇଟି ଭଲ ଆକୃତିର, ଦୃଢ଼, ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୋଲାକାର। ଏହି ଦୁଇଟି କାମଦେବଙ୍କ ପାତ୍ରର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ଅଂସାଵତୀଵ ଶୋଭେତେ ସୁସମୌ ମାନସାନ୍ଵିତୌ। ସୁଭୁଜୌ ଵର୍ତୁଲୌ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୌ ସୁଵର୍ଣୌ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତୌ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶୋଉଲ୍ଡର୍ ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଛି, ସମତୁଳିତ ଓ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ଯୁକ୍ତ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତ ଗୋଲାକାର, ମୃଦୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ସୁସମୌ କରପଦ୍ମୌ ତୁ ପଦ୍ମଵର୍ଣୌ ସୁଶୀତଲୌ । ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୌ ପଦ୍ମସ୍ଵସ୍ତିକସଂଯୁତୌ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତ ଭଲ ଆକୃତିର, ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର ଓ ଶୀତଳ। ଏହାରେ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ରହିଛି ଓ ପଦ୍ମ ଓ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ସରଲାଃ ପଦ୍ମସଂଯୁକ୍ତା ଅଂଗୁଲ୍ଯସ୍ତୁ ନଖାନ୍ଵିତାଃ। ନଖାନି ଚ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାନି ଜଲବିଂଦୁନିଭାନି ଚ
ତାଙ୍କର ଆଠିଗୁଡ଼ିକ ସିଧା ଓ ପଦ୍ମ ସହ ଯୁକ୍ତ, ନଖ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ତାଙ୍କର ନଖ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ପାଣି ବିନ୍ଦୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ପଦ୍ମଗର୍ଭପ୍ରତୀକାଶୋ ଵର୍ଣସ୍ତଦଂଗସଂଭଵଃ । ପଦ୍ମଗଂଧା ଚ ସର୍ଵାଂଗେ ପଦ୍ମେଵ ଭାତି ଭାମିନୀ
ତାଙ୍କର ଅଂଗରୁ ଉଠୁଥିବା ରଙ୍ଗ ପଦ୍ମର ମଝିର ଭଳି। ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ବ୍ୟାପିଛି, ସେ ପଦ୍ମଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନା ନଗକନ୍ଯା ସୁଶୋଭନା। ରକ୍ତୋତ୍ପଲନିଭୌ ପାଦୌ ସୁଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୌ ଚାତିଶୋଭନୌ
ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ତାଙ୍କର ପାଦ ରକ୍ତ ପଦ୍ମ ଭଳି, ବହୁତ ମୃଦୁ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
ରତ୍ନଜ୍ଯୋତିଃ ସମାକାରା ନଖାଃ ପାଦାଗ୍ରସଂଭଵାଃ। ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ତଥା ଚାଂଗେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଆଗର ନଖ ରତ୍ନର ଚମକରେ ଚମକୁଛି। ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେହିପରି ତାଙ୍କ ଅଂଗରେ ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗୀ ହାରକଂକଣନୂପୁରା। ମେଖଲାକଟିସୂତ୍ରେଣ କାଂଚୀନାଦେନ ରାଜତେ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ—ହାର, କଙ୍କଣ, ନୂପୁର—ସେ ମେଖଳା, କଟିସୂତ୍ର ଓ ରତ୍ନମୟ କଞ୍ଚୀର ଧ୍ୱନିରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ନୀଲେନ ପଟ୍ଟଵସ୍ତ୍ରେଣ ପରାଂ ଶୋଭାଂ ଗତା ଶୁଭା । କଂଚୁକେନାପି ଦିଵ୍ଯେନ ସୁରକ୍ତେନ ଗୁଣାନ୍ଵିତା
ନୀଳ ରଙ୍ଗର ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୁଭା ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ହେଲେ । ସେ ଦିବ୍ୟ ଗାଢ଼ ଲାଲ କଞ୍ଚୁକ ଧାରଣ କରି, ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଥିଲେ ।
ପାର୍ଵତୀ କଲ୍ପିତାଦ୍ଭାଵାଦ୍ଗୁଣଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମହୋଦଯମ୍। କଲ୍ପଦ୍ରୁମାନ୍ମୁଦଂ ଲେଭେ ଶଂକରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ପାର୍ବତୀ ନିଜ ଭାବନାରୁ ଏକ ମହାନ ଗୁଣ ଦେଲେ । ସେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷରୁ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ତୁ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ତଥା ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଦ୍ରୁମଃ । ଯାଦୃଶଂ କଲ୍ପ୍ଯତେ ଭାଵସ୍ତାଦୃଶଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଯେପରି ଏହି ଗଛ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ସେହିପରି ଦେଖିଛି । ଯେପରି ଭାବନା ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ସା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମେତ୍ଯ ଚ । ପାଦାଂବୁଜଂ ନନାମାଥ ସା ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଵଯୋସ୍ତଦା
ସୂତ କହିଲେ — ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପବତୀ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ହୃଦ୍ଯଂ ହାରି ଚ ସା ତଦା। କସ୍ମାତ୍ସୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ନାଥ ମାତର୍ଵଦ ସ୍ଵକାରଣମ୍
ସେ ସମୟରେ ସେ ମୃଦୁ, ମନୋହର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା କହିଲେ — 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ମା, ଆପଣଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ ।'
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ କୌତୁକାଦ୍ଭାଵାନ୍ମଯା ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ କୃତଃ । ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ଭଦ୍ରେ ଭଵତୀ ରୂପସଂପଦା
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ — 'ଗଛ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହରୁ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି । ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ସତ୍ୱରେ ତାହାର ଫଳ ରୂପେ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଇଛ ।'
ଅଶୋକସୁଂଦରୀ ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି । ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସଂପନ୍ନା ମମ ପୁତ୍ରୀ ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ଲୋକରେ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ । ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଝିଅ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ସୋମଵଂଶେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯଥା ଦେଵଃ ପୁରଂଦରଃ । ନହୁଷୋନାମ ରାଜେଂଦ୍ରସ୍ତଵ ନାଥୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେପରି ନହୁଷ ନାମକ ରାଜା ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ ।
ଏଵଂ ଦତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ଜଗାମ ଗିରିଜା ଗିରିମ୍ । କୈଲାସଂ ଶଂକରେଣାପି ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତା
ଏଭଳି ବର ଦେଇ, ଗିରିଜା ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
†********************† ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଣ୍ଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଦ୍ଵ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରର ଏକଶେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ।
'କୁଞ୍ଜଲ ଉଵାଚ- ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ଜାତା ସର୍ଵଯୋଷିଦ୍ଵରା ତଦା। ରେମେ ସୁନନ୍ଦନେ ପୁଣ୍ଯେ ସର୍ଵକାମଗୁଣାନ୍ଵିତେ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ — ତାପରେ ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପବିତ୍ର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ସୁରୂପାଭିଃ ସୁକନ୍ଯାଭିର୍ଦେଵାନାଂ ଚାରୁହାସିନୀ । ସର୍ଵାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଞ୍ଜାନା ଗୀତନୃତ୍ଯଵିଚକ୍ଷଣା
ସେ ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ଅନେକ ରୂପବତୀ କନ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ । ସେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପରି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେଃ ସୁତୋ ହୁଣ୍ଡୋ ରୌଦ୍ରସ୍ତୀଵ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା । ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରୋ ମହାକାମୀ ନନ୍ଦନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ହୁଣ୍ଡ, ଯିଏ ସଦା ରୌଦ୍ର ଓ ତୀବ୍ର ସ୍ୱଭାବର, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା ଓ ବଡ଼ ଆକାଂକ୍ଷା ଥିବା, ସେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା ।
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାଲଙ୍କାରସଂଯୁତାମ୍ । ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଦର୍ଶନାଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଧଃ କାମସ୍ଯ ମାର୍ଗଣୈଃ
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ସେ ଦାନବ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲା ।
ତାମୁଵାଚ ମହାକାଯଃ କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାସି ଵା ଶୁଭେ । କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କାରଣାଚ୍ଚାତ୍ର ଆଗତାସି ଵନୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କାହିଁକି ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ?'
'ଅଶୋକସୁନ୍ଦର୍ଯୁଵାଚ- ଶିଵସ୍ଯାପି ସୁପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁତାହଂ ଶୃଣୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସ୍ଵସାହଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଜନନୀ ଗୋତ୍ରଜାପି ମେ
ଅଶୋକସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଅତି ପୁଣ୍ୟବତୀ ଝିଅ । ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏବଂ ମୋର ମା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ।'
ବାଲଭାଵେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଲୀଲଯା ନନ୍ଦନଂ ଵନମ୍ । ଭଵାନ୍କୋହି କିମର୍ଥଂ ତୁ ମାମେଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛତି
ମୁଁ ଶିଶୁଭାବରେ ଖେଳିବାକୁ ଏହି ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଆସିଛି । ତୁମେ କିଏ ଏବଂ କାହିଁକି ଏପରି ପଚାରୁଛ?
ହୁଣ୍ଡ ଉଵାଚ- ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେଃ ସୁତଶ୍ଚାହଂ ଗୁଣଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ। ହୁଣ୍ଡେତି ନାମ୍ନା ଵିଖ୍ଯାତୋ ବଲଵୀର୍ଯମଦୋଦ୍ଧତଃ
ହୁଣ୍ଡ କହିଲେ — 'ମୁଁ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ, ଗୁଣ ଓ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ । ମୋ ନାମ ହୁଣ୍ଡ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ।'