ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ କୃତସ୍ନାନୋ ଦର୍ଶନଂ କୃତଵାନ୍ମମ । ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ପୂଜାଂ କୁର୍ଵନ୍ନନେକଧା
ସଠିକ ରୀତିରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଓ ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରି ରହିଲେ।
ତତ୍ର କୋଽପି ମହାଦୁଷ୍ଟଃ କୌଲିକଃ ପାପରୁପଧୃକ୍ । ମାଂସଂ ଦତ୍ତଂ ତଦା ତେନ ଶିଵସ୍ଯୋପରି ଭାମିନି
ସେଠାରେ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କୌଳିକ ଅପରାଧୀ ରୂପ ଧରି, ଶିବଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇଥିଲା, ଓ ସେ ସମୟରେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦପି ମାଂସଂ ଚ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଵୈ ପୁନଃ । ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ତତ୍ର ଦୁଷ୍କୃତଂ ପାପିନା କୃତମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ମାଂସ ଦେଖି, ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ଏହି ମନ୍ଦ କାମ କୌଳିକ ଅପରାଧୀ କରିଛି।'
ନ ଦତ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଦଂଡୋ ହି ଶର୍ଵେଣ ପରମାତ୍ମନା । ତସ୍ମାଦହଂ ହି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଶାପଂ ଦାସ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ
'ଶର୍ବ, ପରମାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାପ ଦେବି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ତଦା ତେନ ଶପ୍ତୋଽହଂ ଦେଵି ଵୈ ତଦା
ଏପରି ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମେ, ଦେବୀ, ଶାପିତ ହେଇଥିଲି।
ଅସ୍ମିନ୍କଲିଯୁଗେ ଘୋରେ ଗୁପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ସର୍ଵଥା । ଇତି ଦତ୍ଵାଥ ଵୈ ଶାପଂ ଗତଵାନ୍ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଲୁଚି ରହିବାକୁ ପଡିବ; ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ଗୁରୁତ୍ୱ ରୁଷି ଚାଲିଗଲେ।
ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଭୋ ଦେଵି ଗୁପ୍ତୋଽହଂ ଋଷିଶାପତଃ । ମମସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷେଣ ପୂଜନଂ କୁରୁତେ ଯଦି
ସେ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦେବୀ, ମୁଁ ରୁଷିଙ୍କ ଶାପରୁ ଲୁଚି ରହିଛି; ଯଦି କେହି ମୋର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରେ—
ତେଷାଂ ହି ଦୁରିତଂ ଯଚ୍ଚ ନଶ୍ଯତେ ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ମୃନ୍ମଯୀଂ ମାମକୀଂ ମୂର୍ତିଂ କୃତ୍ଵା ଯେ ପୂଜଯଂତି ଵୈ
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ମାଟିରେ ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଅତ୍ର ସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷେଣ ମାମକେ ତୁ ଵସଂତି ହି । ଖଙ୍ଗଧାରେଶ୍ଵର ଇତି ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତଃ କଲୌଯୁଗେ
ଏଠାରେ ମୋର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ କଳିଯୁଗରେ 'ଖଙ୍ଗଧାରେଶ୍ୱର' ନାମରେ ପରିଚିତ।
କୃତେ ଵୈ ମଂଦିରଂ ନାମ ତ୍ରେତାଯାଂ ଗୌରଵଃ ସ୍ମୃତଃ । ଦ୍ଵାପରେ ଵିଶ୍ଵଵିଖ୍ଯାତଃ କଲୌ ଖଙ୍ଗେଶ୍ଵରଃ ସ୍ମୃତଃ
କୃତଯୁଗରେ ଏହାକୁ 'ମନ୍ଦିର' ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ 'ଗୌରବ' ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା; ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା; କଳିଯୁଗରେ 'ଖଙ୍ଗେଶ୍ୱର' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଭାଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମମ ସ୍ଥାନଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ତତ୍ରୈଵ କୃତ୍ଵା ମୂର୍ତିଂ ସଦା ବୁଧଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦେବୀ, ଏହା ମୋର ସ୍ଥାନ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସେଠାରେ ସଦା ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ପୂଜନଂ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯଂ ଵାଂଛିତଂ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଲଭତେ ମାନଵୋ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଥିବା ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
ଧୂପଂ ଦୀପଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ତଥା ଵୈ ଚଂଦନାଦିକମ୍ । ଯେଽର୍ପଯଂତି ହି ଦେଵେଶି ଲୋକନାଥେ ମହେଶ୍ଵରି । ନ ଦୁଃଖଂ ତୁ ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵରାନନେ
ଯେଉଁମାନେ ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଗ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବେଶ୍ୱର, ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଦୁଃଖ ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ ମନ୍ଦିରା।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁଉତ୍ତରଖଂଡେ ଧାରେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନାମ ଚତୁଷ୍ପଂଚାଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସାହସ୍ର ସଂହିତାରେ 'ଧାରେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ନାମକ ଏକଶତ ଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରସମୀପେ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାତୀଵପାଵନମ୍ । ରମ୍ଯଂ ତତ୍ପିପ୍ପଲାଦସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵୈ ପ୍ରଥିତଂ ଭୁଵି
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନିକଟରେ ଏକ ବହୁତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହା ରମ୍ୟ ଓ ପିପ୍ପଳାଦ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯତ୍ର କୃତ୍ଵା ତପଃ ପୂର୍ଵଂ ମାତୁର୍ଵଚନତୋ ମୁନିଃ । ଉତ୍ପାଦଯାମାସ କୃତ୍ଯାଂ ଵଡଵାନଲସମ୍ମିତାମ୍
ସେଠାରେ, ମାଆଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଏକ ମୁନି ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ସମାନ କୃତ୍ୟା ନାମକ ଏକ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ପିତୁରାନୃଣ୍ଯମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଦଧୀଚସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ପିତାଙ୍କର ଋଣ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଥିବା ମହାତ୍ମା ଦଧୀଚି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ପାଣି ପିଇ ମହାପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଗୁପ୍ତଂ ପିପ୍ପଲାଦଂ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଭୋ ଦେଵି ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପିପ୍ପଳାଦ ଦେବତା ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଦେବୀ, ମଣିଷ ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଆରୋପଣଂ ପିପ୍ପଲାନାଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କୃତେ ସତି ମହାଦେଵି ମୁଚ୍ଯତେ କର୍ମବଂଧନାତ୍
ସେଠାରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପିପ୍ପଳ ଗଛ ରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କରିଲେ, ମହାଦେବୀ, କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଉଵାଚ। କିମର୍ଥଂ ସା ତୁ କୃତ୍ଯା ଵୈ ଉତ୍ପନ୍ନା ତାଂ ନିବୋଧଯ । ତଯା ଵୈ କୃତ୍ଯଯା ପୂର୍ଵଂ କିଂ କୃତଂ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ପାର୍ବତୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କୃତ୍ୟା କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ; ସେ କୃତ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ କଣ କରିଥିଲେ? ମୋତେ କହ, ପ୍ରଭୁ।
ଯେନ ପୁତ୍ରେଣ ସା ନୀତା ପିତୁରାନୃଣ୍ଯକାରଣାତ୍
କେଉଁ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ, ପିତାଙ୍କର ଋଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ?
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଦାଧୀଚୋ ଋଷିଵର୍ଯୋଽସୌ ହ୍ଯାଗତସ୍ତପକାରଣାତ୍ । ଅତ୍ର ତେନ ମହତ୍ତପ୍ତମୃଷିଣା ପରମାତ୍ମନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦଧୀଚି ମୁନି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଏଠାରେ ବଡ଼ ତପ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର କୋଲାସୁରୋ ନାମ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ଵୈ ସମାଗତଃ । ତେନ ଵିଘ୍ନଂ ବହୁତରଂ କୃତଂ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ କୋଳା ନାମକ ଏକ ଦାନବ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା । ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ବିଘ୍ନ ଘଟାଇଥିଲା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ସୁପୁତ୍ରେଣ କହୋଡେନ ଚ ଧୀମତା । କୃତ୍ଯା ହ୍ଯୁତ୍ପାଦିତା ତତ୍ର ହନନାର୍ଥଂ ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କହୋଡ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦାନବ ନିବୃତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ ।
ତଯା ଵୈ ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯଃ କୋଲୋ ନାମ ମହାସୁରଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଂ ମହଜ୍ଜାତଂ କଲୌ ଗୁପ୍ତଂ ତୁ ପାର୍ଵତି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୋଳା ନାମକ ମହାଦାନବ ନିହତ ହେଲେ । ଏହାରୁ ଏଠାରେ ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା କଳିଯୁଗରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ହେ ପାର୍ବତୀ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଉତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ପିପ୍ପଲାଦତୀର୍ଥଂ ନାମ ସପ୍ତପଂଚାଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ପିପ୍ପଳାଦ ତୀର୍ଥ ନାମକ ଏକ ଶତ ପ୍ରକ୍ରମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ପଦ୍ୟରେ ରଚିତ ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଭୂତାଲଯଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥଂ ପାପହରଂ ପଦମ୍ । ଭୂତାଲଯୋ ଵଟୋ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ତୁ ଚଂଦନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ତାପରେ ଭୂତାଳୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏହା ଏକ ପାପ ଦୂର କରିବା ତୀର୍ଥ । ଭୂତାଳୟ ସେଠାରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ।
ଭୂତାଲଯେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଯସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣତିଲାନ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ସ ପ୍ରେତୋଽଭିଜାଯତେ
ଭୂତାଳୟରେ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ଉପବାସ କରି ସ୍ନାନ କରି, ଯିଏ କୃଷ୍ଣ ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ପିତୄନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦୁଦକୁଂଭଂ ତିଲୈଃ ସହ । ପୂର୍ଵଜାନ୍ପ୍ରେତଭାଵାତ୍ସ ମୋଚଯେନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ ଯିଏ ତିଳ ସହିତ ଜଳକୁଂଭ ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ କରେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ନରଃ ସ୍ନାତି ପ୍ରେତତ୍ଵାତ୍ସ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମଥାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲୋଦକେ
ଯାହାର ନାମରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ।