ଗଂଗାତୋଯାତ୍ସମାନୀଯ ଦେଵଦେଵଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ରତ୍ନେଶ୍ଵରଂ ମହାଭାଗୋ ଗୀତନୃତ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଆଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଯତେ ନୃତ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵାରସ୍ଥସ୍ତ୍ରିପୁରଦ୍ଵିଷଃ । ମଠମାଗତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ରୋଦତେ ସୁସ୍ଵରୈରପି
ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାର ଠାରେ ସେ ଗାଇ ଓ ନାଚେ; ମଠକୁ ଆସି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତାତ ଅପୂର୍ଵଂ ଵଦତାଂଵର । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦାନ୍ମେ ଯଦି ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି କାରଣମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ପ୍ରିୟ; ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମେ କାରଣ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ସା କା ନାରୀ ମହାଭାଗା କସ୍ମାତ୍ତାତ ପ୍ରରୋଦିତି । କସ୍ମାତ୍ସ ଦେଵପୁରୁଷୋ ଦେଵମର୍ଚେନ୍ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଜଣେ ନାରୀ କିଏ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି? ଏବଂ ସେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷ କାହିଁକି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ବ୍ରୂହି ସର୍ଵସଂଦେହକାରଣମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁଂଜଲୋପି ସୁତେନ ହି
ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ; ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଜ୍ଞାନୀ କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ।
କପିଂଜଲେନ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛୃଣ୍ଵତୋ ମୁନେଃ
କପିଞ୍ଜଳ ତାପସଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଏକାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଏକଶତ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
କୁଞ୍ଜଲ ଉଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ମମାଧୁନା। ଉଭଯୋର୍ଦେଵନଂ ଯତ୍ତୁ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ବଟୁ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଉଭୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କାହିଁକି ହେଉଛି, ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ କହିବି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକଦା ତୁ ମହାଦେଵୀ ପାର୍ଵତୀ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା। କ୍ରୀଡମାନା ମହାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକଥର ମହାଦେବୀ ପାର୍ବତୀ, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ମମୋରସି ମହାଦେଵ ଜାତଂ ମହତ୍ସୁ ଦୋହଦମ୍। ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରେ ତ୍ଵଂ କାନନଂ କାନନୋତ୍ତମମ୍
"ମହାଦେବ, ମୋ ମନରେ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋଉ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅ।"
ଶ୍ରୀମହାଦେଵଉଵାଚ-★ ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଦେଵି ନନ୍ଦନଂ ଦେଵସଙ୍କୁଲମ୍ । ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ— "ଏମିତି ହେଉ, ମହାଦେବୀ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବମାନେ ଥିବା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜିଥିବା ପବିତ୍ର ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଇବି।"
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାଂ ଦେଵୀଂ ତଯା ସହ ଗଣୈସ୍ତତଃ । ସ ଗନ୍ତୁମୁତ୍ସୁକୋ ଦେଵୋ ନନ୍ଦନଂ ଵନମେଵ ତୁ
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ କହି, ସେ ଦେବତା, ତାଙ୍କ ସହ ବହୁ ଗଣମାନେ ସହିତ, ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ସର୍ଵଗଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଦିଵ୍ଯପୃଷ୍ଠମାଭରଣୈର୍ଯୁତମ୍। ଘଂଟାମାଲାଭିସଂଯୁକ୍ତଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନମ୍
ସେ ଅରଣ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ୍ର, ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଗଢ଼ି, ଅନେକ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଘଣ୍ଟାମାଳା ଓ କିଙ୍କିଣି ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
ଚାମରୈଃ ପଟ୍ଟସୂତ୍ରୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାମାଲାସୁଶୋଭିତମ୍। ହଂସଚଂଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶଂ ଵୃଷଭଂ ଚାରୁଲକ୍ଷଣମ୍
ଚାମର, ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ର, ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୃଷ ଉପରେ।
ସମାରୂଢୋ ମହାଦେଵୋ ଗଣକୋଟିସମାଵୃତଃ। ନନ୍ଦିଭୃଙ୍ଗିମହାକାଲସ୍କନ୍ଦଚଣ୍ଡମନୋହରାଃ
ଏହି ବୃଷ ଉପରେ ମହାଦେବ ବସି, ନନ୍ଦି, ଭୃଙ୍ଗି, ମହାକାଳ, ସ୍କନ୍ଦ, ଚଣ୍ଡ, ମନୋହର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଣମାନେ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଗଣେଶଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୋ ମଣୀଶ୍ଵରଃ । ଅତିବଲଃସୁବଲୋ ନାମ ମେଘନାଦୋ ଘଟାଵହଃ
ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣେଶ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ମଣୀଶ୍ୱର, ଅତିବଳ, ସୁବଳ, ମେଘନାଦ, ଘଟାବହ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି।
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣଶ୍ଚ କାଲିନ୍ଦଃ ପୁଲିନ୍ଦୋ ଵୀରବାହୁକଃ। କେଶରୀ କିଂକରୋ ନାମ ଚଣ୍ଡହାସଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ, କାଳିନ୍ଦ, ପୁଲିନ୍ଦ, ବୀରବାହୁକ, କେଶରୀ, କିଙ୍କର ନାମକ, ଚଣ୍ଡହାସ ଓ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସନକାଦ୍ଯାସ୍ତପୋବଲାଃ। ଗଣୈଶ୍ଚ କୋଟିସଂଖ୍ଯାତୈଃ ସଶିଵଃ ପରିଵାରିତଃ
ସନକ ଆଦି ତପୋବଳୀ, ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଗଣ, କୋଟିକୋଟି ଗଣମାନେ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ନନ୍ଦନଂ ଵନମେଵାପି ସେଵିତଂ ଦେଵକିନ୍ନରୈଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦେଵୋ ଗଣୈର୍ଦେଵ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେବନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ଓ ଦେବୀ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଦେଵେଶୋ ଗିରିଜାଯୈ ସୁଶୋଭନମ୍ । ନାନାପାଦପସମ୍ପନ୍ନଂ ବହୁପୁଷ୍ପସମାକୁଲମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଅନେକ ପୁଷ୍ପ ଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯଂ ରମ୍ଭାଵନାକୀର୍ଣଂ ପୁଷ୍ପଵଦ୍ଭିସ୍ତୁ ଚମ୍ପକୈଃ । ମଲ୍ଲିକାଭିଃ ସୁପୁଷ୍ପାଭିର୍ମାଲତୀଜାଲସଂକୁଲମ୍
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ରମ୍ଭା ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା ଚମ୍ପା, ଗୁଲାବ ଓ ମାଳତୀ ଲତାର ଘନ ଝୁପିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନିତ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପିତଶାଖାଭିଃ ପାଟଲାନାଂ ଵନୋତ୍ତମୈଃ। ରାଜମାନଂ ମହାଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚଂଦନୈଶ୍ଚାରୁଗଂଧିଭିଃ
ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଫୁଲିଥିବା ପାଟଳ ଗଛ, ମହାନ ବୃକ୍ଷ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା।
ଦେଵଦାରୁଵନୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ତୁଂଗଵୃକ୍ଷୈଃ ସମାକୁଲମ୍। ସରଲୈର୍ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ତଦ୍ଵତ୍ପୂଗୀଫଲଦ୍ରୁମୈଃ
ଦେବଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷମାନେ ସେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେହିପରି ସରଳ, ନାଡ଼ିଆ ଓ ପୁଗିଫଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଖର୍ଜୂରପନସୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ଫଲଭାରାଵନାମିତୈଃ। ପରିମଲୋଦ୍ଗାରସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗୁରୁଵୃକ୍ଷସମାକୁଲମ୍
ଖରଜୁରି ଓ ପନସ ଗଛ, ଫଳର ଓଜନରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଉଥିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷମାନେ ରହିଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିତେଜଃ ସମାଭାସୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣୈଃ ସୁଶୋଭିତମ୍ । ରାଜଵୃକ୍ଷୈଃ କଦଂବୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଶୋଭାନ୍ଵିତଂ ସଦା
ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଗଛ, ରାଜବୃକ୍ଷ ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ଫୁଲର ଶୋଭା ସହିତ ସେଉଁଠି ସଦା ରହିଥିଲା।
ଜଂବୂନିଂବମହାଵୃକ୍ଷୈର୍ମାତୁଲିଗୈଃ ସମାକୁଲମ୍ । ନାରଂଗୈଃ ସିଂଧୁଵାରୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲୈଃ ଶାଲତିଂଦୁକୈଃ
ଜାମୁ, ନିମ୍ବ, ବଡ଼ ଗଛ, ମାତୁଳିଙ୍ଗ, ନାରଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁବାର, ପିଆଳ, ଶାଳ ଓ ଟିଂଡୁକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ଭରିଗଲା।
ଉଦୁଂବରୈଃ କପିତ୍ଥୈଶ୍ଚ ଜଂବୂପାଦପଶୋଭିତମ୍ । ଲକୁଚୈଃ ପୁଷ୍ପସୌଗଂଧୈଃ ସ୍ଫୁଟନାଗୈଃ ସମାକୁଲମ୍
ଉଡୁମ୍ବର ଓ କପିଥ୍ଥ ଗଛ, ଜାମୁ ଗଛର ଶୋଭା, ଲକୁଚ ଗଛ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫୁଲିଥିବା ନାଗ ଗଛ ସହିତ ଉଦ୍ୟାନ ଭରିଥିଲା।
ଚୂତୈଶ୍ଚ ଫଲରାଜାଦ୍ଯୈର୍ନୀଲୈଶ୍ଚୈଵ ଘନୋପମୈଃ । ନୀଲୈଃ ଶାଲଵନୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଜାଲାନାଂ ତୁ ଵନୈସ୍ତତଃ
ଫଳର ରାଜା ଆମ୍ବ ଗଛ, ଘନ ମେଘ ଭଳି ଗାଢ଼ ନୀଳ ଗଛ, ଦିବ୍ୟ ଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ ଲତାର ଘନ ଝୁପି ଥିଲା।
ତମାଲୈସ୍ତୁ ଵିଶାଲୈଶ୍ଚ ସେଵିତଂ ତପନୋପମୈଃ । ଶୋଭିତଂ ନଂଦନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶିଵେନ ପରିଦର୍ଶିତମ୍
ବିଶାଳ ତମାଳ ଗଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଥିଲା, ଏହି ପବିତ୍ର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଶିବ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।
ଶୋଭିତଂ ଚ ଦ୍ରୁମୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନୀଲଵନୋପମୈଃ । ସର୍ଵକାମଫଲୋପେତୈଃ କଲ୍ଯାଣଫଲଦାଯକୈଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ନୀଳ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ।