ଭାଗୀରଥ୍ଯାଃ ପ୍ରଵାହସ୍ତୁ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଦ୍ଵିନିର୍ଗତଃ । କୈଲାସଶିଖରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରତ୍ନାଖ୍ଯଂ ଚାରୁକଂଦରମ୍
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଏହି ଧାରା ସେଠାରୁ ବେରି ଆସି, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ରତ୍ନ ନାମକ ମନୋହର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଵର୍ତତେ ତୋଯପୂର୍ଣସ୍ତୁ ଯୋଜନଦ୍ଵଯଵିସ୍ତୃତଃ । ହଂସଵୃଂଦସମାକୀର୍ଣୋ ଜଲପକ୍ଷି ସମାକୁଲଃ
ସେଠାରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ହ୍ରଦ ବହୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ଓ ଅନେକ ଜଳପକ୍ଷୀ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
ନାନାଵର୍ଣଵିଶେଷାଣି ସଂତି ପଦ୍ମାନି ତତ୍ର ଚ । ପ୍ରଵାହେ ନିର୍ମଲେ ତାତ ମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତେ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଓ ବିଶେଷ ପଦ୍ମ ମିଳେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେହି ନିର୍ମଳ ଧାରାରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଅଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ଯାନି ଜାତାନି ପ୍ରଭାତେ କମଲାନି ତୁ । ଗଂଗୋଦକପ୍ଲୁତାନ୍ଯେଵ ସୌରଭାଣି ମହାଂତି ଚ
ସେ ଅଶ୍ରୁଠାରୁ ପ୍ରଭାତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇ ହୋଇ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ବଡ଼ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରତରଂତି ପ୍ରଵାହେ ତୁ ନିର୍ମଲେ ଜଲପୂରିତେ । ମଧ୍ଯେ ମଧ୍ଯେ ସୁହଂସୈଶ୍ଚ ଜଲପକ୍ଷିନିନାଦିତେ
ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମଳ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରାରେ ଭସୁଛି, ମଧ୍ୟମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ସ୍ୱରର ହଂସ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ସାଙ୍ଗ ଦେଉଛନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ରତ୍ନାଖ୍ଯେ ତୁ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ରତ୍ନେଶ୍ଵରମହେଶ୍ଵରଃ । ଦେଵଦୈତ୍ଯସୁପୂଜ୍ଯୋପି ତିଷ୍ଠତେ ତାତ ସର୍ଵଦା
ସୂତ କହିଲେ—ସେ ରତ୍ନ ପର୍ବତରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ତାତ କଶ୍ଚିତ୍ପୁଣ୍ଯମଯୋ ମୁନିଃ । ଜଟାଭାରସମାକ୍ରାଂତୋ ନିର୍ଵାସା ଦଂଡଧାରକଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏକ ପୁଣ୍ୟମୟ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘନ ଜଟା ଓ ଶରୀରେ କେବଳ ଏକ ଚିର ଓ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ନିରାଧାରୋ ନିରାହାରସ୍ତପସାତୀଵ ଦୁର୍ବଲଃ । କୃଶାଂଗୋଽପ୍ଯସ୍ଥିସଂଘାତସ୍ତ୍ଵଚାମାତ୍ରେଣ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ସେ ନିର୍ବଳ, ଅନାହାରୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ; ତାଙ୍କର ଦେହ ହାଡ଼ ଓ ଚର୍ମ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତମାତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଂଗାନି ମହାତ୍ମନଃ । ଶୁଷ୍କପତ୍ରାଣି ଭକ୍ଷେତ ଶୀର୍ଣାନି ପତିତାନି ଚ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରରେ କେବଳ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିଲେ; ତିନି ଶୁଷ୍କ ଓ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଉଥିଲେ।
ଶିଵଭକ୍ତିସମାସୀନୋ ଦୁରାଧାରୋ ମହାତପାଃ । ଅଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ଯାନି ଜାତାନି ପଦ୍ମାନି ସୁରଭୀଣି ଚ
ଶିବଭକ୍ତିରେ ବସିଥିବା, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସେ ଅଶ୍ରୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ।
ଗଂଗାତୋଯାତ୍ସମାନୀଯ ଦେଵଦେଵଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ରତ୍ନେଶ୍ଵରଂ ମହାଭାଗୋ ଗୀତନୃତ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଆଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଯତେ ନୃତ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵାରସ୍ଥସ୍ତ୍ରିପୁରଦ୍ଵିଷଃ । ମଠମାଗତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ରୋଦତେ ସୁସ୍ଵରୈରପି
ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାର ଠାରେ ସେ ଗାଇ ଓ ନାଚେ; ମଠକୁ ଆସି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତାତ ଅପୂର୍ଵଂ ଵଦତାଂଵର । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦାନ୍ମେ ଯଦି ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି କାରଣମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ପ୍ରିୟ; ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମେ କାରଣ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ସା କା ନାରୀ ମହାଭାଗା କସ୍ମାତ୍ତାତ ପ୍ରରୋଦିତି । କସ୍ମାତ୍ସ ଦେଵପୁରୁଷୋ ଦେଵମର୍ଚେନ୍ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଜଣେ ନାରୀ କିଏ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି? ଏବଂ ସେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷ କାହିଁକି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ବ୍ରୂହି ସର୍ଵସଂଦେହକାରଣମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁଂଜଲୋପି ସୁତେନ ହି
ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ; ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଜ୍ଞାନୀ କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ।
କପିଂଜଲେନ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛୃଣ୍ଵତୋ ମୁନେଃ
କପିଞ୍ଜଳ ତାପସଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଏକାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଏକଶତ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
କୁଞ୍ଜଲ ଉଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ମମାଧୁନା। ଉଭଯୋର୍ଦେଵନଂ ଯତ୍ତୁ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ବଟୁ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଉଭୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କାହିଁକି ହେଉଛି, ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ କହିବି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକଦା ତୁ ମହାଦେଵୀ ପାର୍ଵତୀ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା। କ୍ରୀଡମାନା ମହାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକଥର ମହାଦେବୀ ପାର୍ବତୀ, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ମମୋରସି ମହାଦେଵ ଜାତଂ ମହତ୍ସୁ ଦୋହଦମ୍। ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରେ ତ୍ଵଂ କାନନଂ କାନନୋତ୍ତମମ୍
"ମହାଦେବ, ମୋ ମନରେ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋଉ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅ।"
ଶ୍ରୀମହାଦେଵଉଵାଚ-★ ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଦେଵି ନନ୍ଦନଂ ଦେଵସଙ୍କୁଲମ୍ । ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ— "ଏମିତି ହେଉ, ମହାଦେବୀ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବମାନେ ଥିବା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜିଥିବା ପବିତ୍ର ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଇବି।"
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାଂ ଦେଵୀଂ ତଯା ସହ ଗଣୈସ୍ତତଃ । ସ ଗନ୍ତୁମୁତ୍ସୁକୋ ଦେଵୋ ନନ୍ଦନଂ ଵନମେଵ ତୁ
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ କହି, ସେ ଦେବତା, ତାଙ୍କ ସହ ବହୁ ଗଣମାନେ ସହିତ, ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ସର୍ଵଗଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଦିଵ୍ଯପୃଷ୍ଠମାଭରଣୈର୍ଯୁତମ୍। ଘଂଟାମାଲାଭିସଂଯୁକ୍ତଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନମ୍
ସେ ଅରଣ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ୍ର, ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଗଢ଼ି, ଅନେକ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଘଣ୍ଟାମାଳା ଓ କିଙ୍କିଣି ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
ଚାମରୈଃ ପଟ୍ଟସୂତ୍ରୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାମାଲାସୁଶୋଭିତମ୍। ହଂସଚଂଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶଂ ଵୃଷଭଂ ଚାରୁଲକ୍ଷଣମ୍
ଚାମର, ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ର, ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୃଷ ଉପରେ।
ସମାରୂଢୋ ମହାଦେଵୋ ଗଣକୋଟିସମାଵୃତଃ। ନନ୍ଦିଭୃଙ୍ଗିମହାକାଲସ୍କନ୍ଦଚଣ୍ଡମନୋହରାଃ
ଏହି ବୃଷ ଉପରେ ମହାଦେବ ବସି, ନନ୍ଦି, ଭୃଙ୍ଗି, ମହାକାଳ, ସ୍କନ୍ଦ, ଚଣ୍ଡ, ମନୋହର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଣମାନେ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଗଣେଶଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୋ ମଣୀଶ୍ଵରଃ । ଅତିବଲଃସୁବଲୋ ନାମ ମେଘନାଦୋ ଘଟାଵହଃ
ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣେଶ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ମଣୀଶ୍ୱର, ଅତିବଳ, ସୁବଳ, ମେଘନାଦ, ଘଟାବହ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି।
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣଶ୍ଚ କାଲିନ୍ଦଃ ପୁଲିନ୍ଦୋ ଵୀରବାହୁକଃ। କେଶରୀ କିଂକରୋ ନାମ ଚଣ୍ଡହାସଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ, କାଳିନ୍ଦ, ପୁଲିନ୍ଦ, ବୀରବାହୁକ, କେଶରୀ, କିଙ୍କର ନାମକ, ଚଣ୍ଡହାସ ଓ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସନକାଦ୍ଯାସ୍ତପୋବଲାଃ। ଗଣୈଶ୍ଚ କୋଟିସଂଖ୍ଯାତୈଃ ସଶିଵଃ ପରିଵାରିତଃ
ସନକ ଆଦି ତପୋବଳୀ, ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଗଣ, କୋଟିକୋଟି ଗଣମାନେ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ନନ୍ଦନଂ ଵନମେଵାପି ସେଵିତଂ ଦେଵକିନ୍ନରୈଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦେଵୋ ଗଣୈର୍ଦେଵ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେବନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ଓ ଦେବୀ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଦେଵେଶୋ ଗିରିଜାଯୈ ସୁଶୋଭନମ୍ । ନାନାପାଦପସମ୍ପନ୍ନଂ ବହୁପୁଷ୍ପସମାକୁଲମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଅନେକ ପୁଷ୍ପ ଥିଲା।