ଦିଵ୍ଯରୂପସୁସଂପନ୍ନା ସଗୁଣା ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣା । ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷା ଚ ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଵିରାଜତେ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଏହି କୂଳରେ ଅତି ଚମକୁଥିଲେ।
ନ ଜାନେ ଗିରିରାଜସ୍ଯ ତନଯା ଵା ମହୋଦଧେଃ । ନୋ ଵାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପତ୍ନୀ ସା ଵା ସ୍ଵାହା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଜାଣେନି, ସେ ପର୍ବତରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, କିମ୍ବା ମହାସାଗରର ଝିଅ, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, କିମ୍ବା ସେ ସ୍ୱାହା ନିଜେ।
ଇଂଦ୍ରାଣୀ ଵା ମହାଭାଗା ରୋହିଣୀ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଈଦୃଶୀ ରୂପସଂପତ୍ତିର୍ଯୁଵତୀନାଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ରୋହିଣୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଏପରି ଯୌବନର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁବତୀ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।
ଅନ୍ଯାସାଂ ଚ ସୁଦିଵ୍ଯାନାଂ ନାରୀଣାଂ ତାତ ସର୍ଵଥା । ଯାଦୃଶଂ ରୂପସଂଭାଵଂ ଗୁଣଶୀଲଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଓ ପ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଚରିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତାହା ସାଧାରଣ ନୁହେଁ।
ଅପ୍ସରସାଂ କଦା ନାସ୍ତି ତାଦୃଶଂ ରୂପଲକ୍ଷଣମ୍ । ଯାଦୃଶଂ ତୁ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ତଦଂଗଂ ଵିଶ୍ଵମୋହନମ୍
ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ରୂପ ଓ ଲକ୍ଷଣ କେବେ ନାହାନ୍ତି; ଯେଉଁ ରୂପକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ସେ ଶରୀର ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
ଶିଲାପଦେ ସମାସୀନା ଦୁଃଖେନାପି ସମାକୁଲା । ରୁଦତେ ସୁସ୍ଵରୈର୍ବାଲା ଅନେକୈଃ ସ୍ଵଜନୈର୍ଵିନା
ଏକ ପଥର ଉପରେ ବସି, ଦୁଃଖରେ ଅତି ବେଦନାଭୋଗ କରୁଥିବା ଏହି ଝିଅ, ନିଜ ଆପନମାନେ ଛାଡ଼ି ଏକା, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଛି।
ଅଶ୍ରୂଣି ମୁଂଚମାନା ସା ମୁକ୍ତାଭାନି ବହୂନି ଚ । ନିର୍ମଲାନି ସରସ୍ଯତ୍ର ପତଂତ୍ଯେଵ ମହାମତେ
ସେ ଝିଅ ଅନେକ ନିର୍ମଳ ଓ ମୁକ୍ତା ଭଳି ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ୁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ସରୋବରରେ ପଡ଼ୁଛି, ହେ ମହାମତି।
ବିଂଦଵୋ ମୌକ୍ତିକାଭାସ୍ତେ ନିପତଂତି ମହୋଦକେ । ତେଭ୍ଯୋ ଭଵଂତି ପଦ୍ମାନି ହୃଦ୍ଯାନି ସୁରଭୀଣି ତୁ
ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତା ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହି ମହାଜଳରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ସେଠାରୁ ମନୋହର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।
ପଦ୍ମାନି ଜଜ୍ଞିରେ ତେଭ୍ଯୋ ନେତ୍ରାଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ମହାମତେ । ଗଂଗାଂଭସି ତରଂତ୍ଯେଵ ଅସଂଖ୍ଯାତାନି ତାନି ତୁ
ହେ ମହାମତି, ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଠାରୁ ପଦ୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟା ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଭସୁଛନ୍ତି।
ପତିତାନି ସୁହୃଦ୍ଯାନି ରଂହସା ଯାନି ତାନି ତୁ । ଗଂଗାପ୍ରଵାହମଧ୍ଯେ ତୁ ହଂସଵୃଂଦୈଃ ସୁସେଵିତେ
ସେ ମନୋହର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଗଙ୍ଗାର ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଭସୁଛି, ହଂସମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ତାହାକୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଭାଗୀରଥ୍ଯାଃ ପ୍ରଵାହସ୍ତୁ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଦ୍ଵିନିର୍ଗତଃ । କୈଲାସଶିଖରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରତ୍ନାଖ୍ଯଂ ଚାରୁକଂଦରମ୍
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଏହି ଧାରା ସେଠାରୁ ବେରି ଆସି, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ରତ୍ନ ନାମକ ମନୋହର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଵର୍ତତେ ତୋଯପୂର୍ଣସ୍ତୁ ଯୋଜନଦ୍ଵଯଵିସ୍ତୃତଃ । ହଂସଵୃଂଦସମାକୀର୍ଣୋ ଜଲପକ୍ଷି ସମାକୁଲଃ
ସେଠାରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ହ୍ରଦ ବହୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ଓ ଅନେକ ଜଳପକ୍ଷୀ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
ନାନାଵର୍ଣଵିଶେଷାଣି ସଂତି ପଦ୍ମାନି ତତ୍ର ଚ । ପ୍ରଵାହେ ନିର୍ମଲେ ତାତ ମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତେ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଓ ବିଶେଷ ପଦ୍ମ ମିଳେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେହି ନିର୍ମଳ ଧାରାରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଅଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ଯାନି ଜାତାନି ପ୍ରଭାତେ କମଲାନି ତୁ । ଗଂଗୋଦକପ୍ଲୁତାନ୍ଯେଵ ସୌରଭାଣି ମହାଂତି ଚ
ସେ ଅଶ୍ରୁଠାରୁ ପ୍ରଭାତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇ ହୋଇ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ବଡ଼ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରତରଂତି ପ୍ରଵାହେ ତୁ ନିର୍ମଲେ ଜଲପୂରିତେ । ମଧ୍ଯେ ମଧ୍ଯେ ସୁହଂସୈଶ୍ଚ ଜଲପକ୍ଷିନିନାଦିତେ
ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମଳ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରାରେ ଭସୁଛି, ମଧ୍ୟମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ସ୍ୱରର ହଂସ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ସାଙ୍ଗ ଦେଉଛନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ରତ୍ନାଖ୍ଯେ ତୁ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ରତ୍ନେଶ୍ଵରମହେଶ୍ଵରଃ । ଦେଵଦୈତ୍ଯସୁପୂଜ୍ଯୋପି ତିଷ୍ଠତେ ତାତ ସର୍ଵଦା
ସୂତ କହିଲେ—ସେ ରତ୍ନ ପର୍ବତରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ତାତ କଶ୍ଚିତ୍ପୁଣ୍ଯମଯୋ ମୁନିଃ । ଜଟାଭାରସମାକ୍ରାଂତୋ ନିର୍ଵାସା ଦଂଡଧାରକଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏକ ପୁଣ୍ୟମୟ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘନ ଜଟା ଓ ଶରୀରେ କେବଳ ଏକ ଚିର ଓ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ।
ନିରାଧାରୋ ନିରାହାରସ୍ତପସାତୀଵ ଦୁର୍ବଲଃ । କୃଶାଂଗୋଽପ୍ଯସ୍ଥିସଂଘାତସ୍ତ୍ଵଚାମାତ୍ରେଣ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ସେ ନିର୍ବଳ, ଅନାହାରୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ; ତାଙ୍କର ଦେହ ହାଡ଼ ଓ ଚର୍ମ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତମାତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଂଗାନି ମହାତ୍ମନଃ । ଶୁଷ୍କପତ୍ରାଣି ଭକ୍ଷେତ ଶୀର୍ଣାନି ପତିତାନି ଚ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରରେ କେବଳ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିଲେ; ତିନି ଶୁଷ୍କ ଓ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଉଥିଲେ।
ଶିଵଭକ୍ତିସମାସୀନୋ ଦୁରାଧାରୋ ମହାତପାଃ । ଅଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ଯାନି ଜାତାନି ପଦ୍ମାନି ସୁରଭୀଣି ଚ
ଶିବଭକ୍ତିରେ ବସିଥିବା, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସେ ଅଶ୍ରୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ।
ଗଂଗାତୋଯାତ୍ସମାନୀଯ ଦେଵଦେଵଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ରତ୍ନେଶ୍ଵରଂ ମହାଭାଗୋ ଗୀତନୃତ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଆଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଯତେ ନୃତ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଦ୍ଵାରସ୍ଥସ୍ତ୍ରିପୁରଦ୍ଵିଷଃ । ମଠମାଗତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ରୋଦତେ ସୁସ୍ଵରୈରପି
ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାର ଠାରେ ସେ ଗାଇ ଓ ନାଚେ; ମଠକୁ ଆସି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତାତ ଅପୂର୍ଵଂ ଵଦତାଂଵର । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦାନ୍ମେ ଯଦି ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି କାରଣମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ପ୍ରିୟ; ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମେ କାରଣ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ସା କା ନାରୀ ମହାଭାଗା କସ୍ମାତ୍ତାତ ପ୍ରରୋଦିତି । କସ୍ମାତ୍ସ ଦେଵପୁରୁଷୋ ଦେଵମର୍ଚେନ୍ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଜଣେ ନାରୀ କିଏ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି? ଏବଂ ସେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷ କାହିଁକି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି?
ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ବ୍ରୂହି ସର୍ଵସଂଦେହକାରଣମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁଂଜଲୋପି ସୁତେନ ହି
ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ; ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଜ୍ଞାନୀ କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ।
କପିଂଜଲେନ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛୃଣ୍ଵତୋ ମୁନେଃ
କପିଞ୍ଜଳ ତାପସଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଏକାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଏକଶତ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
କୁଞ୍ଜଲ ଉଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଵତ୍ସ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ମମାଧୁନା। ଉଭଯୋର୍ଦେଵନଂ ଯତ୍ତୁ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ବଟୁ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଉଭୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କାହିଁକି ହେଉଛି, ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ କହିବି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକଦା ତୁ ମହାଦେଵୀ ପାର୍ଵତୀ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା। କ୍ରୀଡମାନା ମହାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକଥର ମହାଦେବୀ ପାର୍ବତୀ, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ମମୋରସି ମହାଦେଵ ଜାତଂ ମହତ୍ସୁ ଦୋହଦମ୍। ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରେ ତ୍ଵଂ କାନନଂ କାନନୋତ୍ତମମ୍
"ମହାଦେବ, ମୋ ମନରେ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋଉ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅ।"