ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଚରିତ୍ରଂ ଶ୍ରେଯଦାଯକମ୍ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାପି ଚ ଵୃତ୍ତାଂତଂ କୁଂଜଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିବି— ମହାତ୍ମା କୁଞ୍ଜଳ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଘଟଣା।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କୁଂଜଲଶ୍ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଚତୁର୍ଥଂ ପୁତ୍ରମେଵ ଚ । ସମାହୂଯ ମୁଦାଯୁକ୍ତ ଉଵାଚୈନଂ କପିଂଜଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଞ୍ଜଳ ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ କପିଞ୍ଜଳଙ୍କୁ ଡାକି, ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ନୁ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟମପୂର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ । ଭୋଜନାର୍ଥଂ ତୁ ଯାସି ତ୍ଵମିତଃ କସ୍ମିନ୍ସୁତୋତ୍ତମ
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କଣ ନୂତନ କିଛି ଦେଖିଛ? ଖାଦ୍ୟ ନିମିତ୍ତରେ ତୁମେ କେଉଁଠିଯାଉଛ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ?
ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟଂ ସୁପୁଣ୍ଯଦମ୍ । କପିଂଜଲ ଉଵାଚ- ଯଚ୍ଚ ତାତ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ତୁମେ କିଛି ଦେଖିଛ ଯାହା ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ତେବେ ଏହିଠାରେ କହ। କପିଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହିବି, ବାପା।
ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ କେନ କସ୍ମାନ୍ନୈଵ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ତଦିହୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାମଧୁନା ପିତଃ
ମୁଁ କଣ ଦେଖିନାହିଁ, କିମ୍ବା କାହା ପାଖରୁ ଶୁଣିନାହିଁ, କିଏ ଏହିଥିରେ ଶୁଣିନାହିଁ— ଏହି ସବୁ କଥା ଏଠି ଏବେ କହିବି, ବାପା, ଶୁଣ।
ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । କୈଲାସଃ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧଵଲଶ୍ଚଂଦ୍ର ସନ୍ନିଭଃ
ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମାଆ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣ। କୈଳାଶ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାଁଦ ପରି ଧଳା ଓ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନାନାଧାତୁସମାକୀର୍ଣୋ ନାନାଵୃକ୍ଷୋପଶୋଭିତଃ । ଗଂଗାଜଲୈଃ ଶୁଭୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କ୍ଷାଲିତଃ ସର୍ଵତଃ ପିତଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ରହିଛି, ବହୁ ପ୍ରକାର ଗଛ ରହିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇଯାଉଛି, ବାପା।
ନଦୀନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଯସ୍ମାତ୍ତାତ ପ୍ରସୂତାନି ଜଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନଦୀ ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବାପା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ତଡାଗାନି ସହସ୍ରାଣି ସୋଦକାନି ମହାଗିରୌ । ନଦ୍ଯଃ ସଂତି ଵିଶାଲିନ୍ଯୋ ହଂସସାରସସେଵିତାଃ
ସେ ମହାପର୍ବତରେ ହଜାର ହଜାର ଜଳଭରା ପୋଖରୀ ଅଛି, ଓ ବିଶାଳ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚରିଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମିଞ୍ଛିଖରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ପୁଣ୍ଯଦାଃ ପାପନାଶନାଃ । ଵନାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯେଵ ପୁଷ୍ପିତାନି ଫଲାନି ଚ
ସେଠି ଶିଖର ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି ଓ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ନାନାଵୃକ୍ଷୋପଯୁକ୍ତାନି ହରିତାନି ଶୁଭାନି ଚ । କିନ୍ନରାଣାଂ ଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମାକୁଲଃ
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଢାକା, ସବୁଜ ଓ ଶୁଭ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, କିନ୍ନର ଦଳ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।
ଗଂଧର୍ଵଚାରଣୈଃ ସିଦ୍ଧୈର୍ଦେଵଵୃଂଦୈଃ ସୁଶୋଭିତଃ । ଦିଵ୍ଯଵୃକ୍ଷଵନୋପେତୋ ଦିଵ୍ଯଭାଵୈଃ ସମାକୁଲଃ
ସେଠି ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ଦିଵ୍ଯଗଂଧୈଃ ସୁଶୋଭାଢ୍ଯୈର୍ନାନାରତ୍ନସମନ୍ଵିତଃ । ଶିଲାଭିଃ ସ୍ଫଟିକସ୍ଯାପି ଶୁକ୍ଲାଭିସ୍ତୁ ସୁଶୋଭନଃ
ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ରହିଥିବା, ଏହି ପର୍ବତ ଧଳା ସ୍ଫଟିକ ପଥରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଛି।
ସୂର୍ଯତେଜୋମଯୋ ରାଜଂସ୍ତେଜୋଭିସ୍ତୁ ସମାକୁଲଃ । ଚଂଦନୈଶ୍ଚାରୁଗଂଧୈଶ୍ଚ ବକୁଲୈର୍ନୀଲପୁଷ୍ପକୈଃ
ହେ ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ଏହି ପର୍ବତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ବକୁଳ ଓ ନୀଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।
ନାନାପୁଷ୍ପମଯୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମଲଂକୃତଃ । ପକ୍ଷିଣାଂ ସୁନିନାଦୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ମଧୁରାଯତେ
ସମସ୍ତଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ରହିଛି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକରେ ସେଠା ମଧୁରତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
ଷଟ୍ପଦାନାଂ ନିନାଦୈଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷୌଘୈର୍ମଧୁରାଯତେ । ରୁତୈଶ୍ଚ କୋକିଲାନାଂ ତୁ ଶୋଭତେ ସ ଵନୋ ଗିରିଃ
ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଏବଂ ଗଛମାନଙ୍କର ଦଳିରେ ସେଠା ମଧୁରତା ଭରିଯାଇଛି, କୋଇଳୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ସେ ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଗଣକୋଟିସମାକୀର୍ଣଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ଶିଵମଂଦିରମ୍ । ଅଂଶୁଭିର୍ଧଵଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯରାଶିଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହା ଧଳା ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ।
ସିଂହୈଶ୍ଚ ଗର୍ଜମାନୈଶ୍ଚ ସୈରିଭୈଃ କୁଂଜରୈସ୍ତତଃ । ଦିଗ୍ଗଜାନାଂ ସୁଘୋଷୈଶ୍ଚ ଶବ୍ଦିତଂ ଚ ସମଂତତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଂହମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ହାତୀମାନଙ୍କର ଡାକ, ବନ୍ଦର ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୁଞ୍ଜନରେ ସେଠା ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି।
ନାନାମୃଗୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଶାଖାମୃଗଗଣାକୁଲମ୍ । ମଯୂରକେକାଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୁହାସୁ ଚ ଵିନାଦିତମ୍
ସେଠା ବିଭିନ୍ନ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ବନ୍ଦରମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁହାମାନେ ମୟୂରମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କୁହୁକିରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି।
କଂଦରୈର୍ଲେପନୈଃ କୂଟୈଃ ସାନୁଭିଶ୍ଚ ଵିରାଜିତମ୍ । ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତମୋଷଧୀଭିର୍ଵିରାଜିତମ୍
ଖାଳ, ଢାଳ, ଶିଖର ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ସେଠା ଅତି ଶୋଭା ପାଇଛି, ବିଭିନ୍ନ ଝରଣା ଏବଂ ଔଷଧି ଗଛରେ ଅଲଙ୍କୃତ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଧାମ ସମାକୁଲମ୍ । ସେଵିତଂ ପୁଣ୍ଯଲୋକୈଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯରାଶିଂ ମହାଗିରିମ୍
ସେ ମହାପାହାଡ଼ ଦିବ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମିକମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର।
ପୁଲିଂଦଭିଲ୍ଲକୋଲୈଶ୍ଚ ସେଵିତଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍ । ଵିକଟୈଃ ଶିଖରୈଃ କୋଟୈରଦ୍ରିରାଜଃ ପ୍ରକାଶତେ
ପୁଲିଂଦ, ଭିଲ୍ଲ, କୋଳମାନେ ସେ ପର୍ବତକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଅସମ ଶିଖର ଓ ଚୂଡ଼ାରେ ପର୍ବତରାଜ ଚମକୁଛି।
ଅନ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କୌତୁକୈର୍ମଂଗଲୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଗଂଗୋଦକପ୍ରଵାହୈଶ୍ଚ ମହାଶବ୍ଦଂ ପ୍ରସୁସ୍ରୁଵେ
ଅନେକ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜିନିଷ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଝରଣାର ଗର୍ଜନରେ ସେଠା ମହାଶବ୍ଦ ହେଉଛି।
ଶଂକରସ୍ଯ ଗୃହଂ ତତ୍ର କୈଲାସଂ ଗତଵାନହମ୍ । ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ କଦା ଶ୍ରୁତମ୍
ସେଠାରେ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗୃହ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଏଠାରେ ମୁଁ ଏମିତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି, ଯାହା କେବେ ଦେଖିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶୁଣିବି ନାହିଁ।
ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ତାତ ସର୍ଵଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ଶିଖରାଦ୍ଗିରିରାଜସ୍ଯ ମେରୋଃ ପୁଣ୍ଯାନ୍ମହୋଦଯାତ୍
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ମୁଁ ମେରୁ ପର୍ବତର ପବିତ୍ର ଶିଖରରୁ ଦେଖିଥିଲି।
ହିମକ୍ଷୀରସୁଵର୍ଣସ୍ତୁ ପ୍ରଵାହଃ ପତତେ ଭୁଵି । ଗଂଗାଯାଶ୍ଚ ମହାଭାଗ ରଂହସା ଘୋଷଭୂଷିତଃ
ହିମ, ଦୁଧ ଓ ସୁନାର ଧାରା ଭୂମିକୁ ବହୁଛି, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଙ୍ଗା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ବେଗରେ ବହୁଛି।
କୈଲାସସ୍ଯ ଶିରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ର ଵିସ୍ତରତାଂ ଗତଃ । ଦଶଯୋଜନମାନେନ ତତ୍ର ଗଂଗା ହ୍ରଦୋ ମହାନ୍
କୈଳାସର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠା ଏହା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠା ଗଙ୍ଗାର ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ମହାତୋଯେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଵିମଲେନ ଵିରାଜତେ । ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାହଂସୈଃ ପ୍ରଶୋଭତେ
ସେ ହ୍ରଦ ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଚମକୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ଏବଂ ବଡ଼ ହଂସମାନେ ଏହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି।
ସାମୋଚ୍ଚାରେଣ ପୁଣ୍ଯେନ ଦିଵ୍ଯେନ ମଧୁରେଣ ଚ । ହଂସାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରକୂଜଂତି ସରସ୍ତେନ ଵିରାଜତେ
ସେଠା, ହଂସମାନେ ଦିବ୍ୟ, ମଧୁର ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଏହାର ଡାକରେ ସେ ହ୍ରଦ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ତସ୍ଯ ତୀରେ ଶିଲାଯାଂ ଵୈ ହିମକନ୍ଯା ମହାମତେ । ଆସୀନା ମୁକ୍ତକେଶାଂତା ରୂପଦ୍ରଵିଣଶାଲିନୀ
ସେ ହ୍ରଦର କୂଳରେ, ଏକ ପାଥର ଉପରେ, ହିମପର୍ବତର କନ୍ୟା ଖୋଲା କେଶରେ, ଅତି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ।