ସ୍ଥିତଃ ସରିତ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯୋପପଶ୍ଯତଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତେଷାଂ ଵୃତ୍ତଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସୁନ୍ଦର ନଦୀକୂଳରେ ବସି, ଚ୍ୟବନ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଏହିପରି ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାମ ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ମହାରାଜ ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଵେନ ଉଵାଚ- ଅମୃତଂ ଶଂଖପାତ୍ରେଣ ପାନାର୍ଥଂ ମମ ଚାର୍ପିତମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି? ବେନ କହିଲେ: ଶଂଖ ପାତ୍ରରେ ରଖିଥିବା ଅମୃତ ମୋତେ ପାନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍କସ୍ଯ ନ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାତୁଂ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଭୂତଲେ । ଉତ୍ତମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ପାନାନାମିହ ସର୍ଵଦା
ତେଣୁ, ଏ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଏହା ପାନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରିବେ ନାହିଁ? ସର୍ବଦା ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଜ୍ଞାନ ପାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଵଯୈଵଂ କଥ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାନେ ତୃପ୍ତିର୍ନ ଜାଯତେ । ଶ୍ରୋତୁଂ ହି ଦେଵଦେଵେଶ ମମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ତୁମେ ଏପରି କହୁଛ, ମୋର ଶୁଣିବା ଆଗ୍ରହ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ; ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅବିରତ ବଢ଼ୁଛି।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦାନ୍ମେ କୁଂଜଲସ୍ଯାପି ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ମହାତ୍ମନା କିମୁକ୍ତଂ ଚ ଚତୁର୍ଥଂ ତନଯଂ ପ୍ରତି
ମୋତେ ଦୟାକରି କୁଞ୍ଜଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସେଇ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅଙ୍କୁ କଣ କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା କହ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ସୁଵିସ୍ତରାଦେଵ କୃପଯା କଥଯସ୍ଵ ମେ । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଚରିତ୍ରଂ କୁଂଜଲସ୍ଯ ଚ
ସତ୍ୟ କଥା ସବୁ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ କୁଞ୍ଜଳଙ୍କ ଚରିତ୍ର କହିବି।
ବହୁଶ୍ରେଯଃ ସମାଯୁକ୍ତଂ ଚରିତ୍ରଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍
ଚ୍ୟବନଙ୍କର ଅନେକ ଗୁଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥା ଓ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟରେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଦେଵଦେଵୋ ହୃଷୀକେଶସ୍ତ୍ଵଂଗପୁତ୍ରଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ସମାଚଷ୍ଟ ମହାଶ୍ରେଯ ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଦେବମାନ୍ୟ ହୃଷୀକେଶ ତ୍ୱଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଚରିତ୍ରଂ ଶ୍ରେଯଦାଯକମ୍ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାପି ଚ ଵୃତ୍ତାଂତଂ କୁଂଜଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିବି— ମହାତ୍ମା କୁଞ୍ଜଳ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଘଟଣା।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କୁଂଜଲଶ୍ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଚତୁର୍ଥଂ ପୁତ୍ରମେଵ ଚ । ସମାହୂଯ ମୁଦାଯୁକ୍ତ ଉଵାଚୈନଂ କପିଂଜଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଞ୍ଜଳ ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ କପିଞ୍ଜଳଙ୍କୁ ଡାକି, ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ନୁ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟମପୂର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ । ଭୋଜନାର୍ଥଂ ତୁ ଯାସି ତ୍ଵମିତଃ କସ୍ମିନ୍ସୁତୋତ୍ତମ
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କଣ ନୂତନ କିଛି ଦେଖିଛ? ଖାଦ୍ୟ ନିମିତ୍ତରେ ତୁମେ କେଉଁଠିଯାଉଛ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ?
ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟଂ ସୁପୁଣ୍ଯଦମ୍ । କପିଂଜଲ ଉଵାଚ- ଯଚ୍ଚ ତାତ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟମପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ତୁମେ କିଛି ଦେଖିଛ ଯାହା ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ତେବେ ଏହିଠାରେ କହ। କପିଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହିବି, ବାପା।
ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ କେନ କସ୍ମାନ୍ନୈଵ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ତଦିହୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାମଧୁନା ପିତଃ
ମୁଁ କଣ ଦେଖିନାହିଁ, କିମ୍ବା କାହା ପାଖରୁ ଶୁଣିନାହିଁ, କିଏ ଏହିଥିରେ ଶୁଣିନାହିଁ— ଏହି ସବୁ କଥା ଏଠି ଏବେ କହିବି, ବାପା, ଶୁଣ।
ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । କୈଲାସଃ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧଵଲଶ୍ଚଂଦ୍ର ସନ୍ନିଭଃ
ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମାଆ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣ। କୈଳାଶ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାଁଦ ପରି ଧଳା ଓ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନାନାଧାତୁସମାକୀର୍ଣୋ ନାନାଵୃକ୍ଷୋପଶୋଭିତଃ । ଗଂଗାଜଲୈଃ ଶୁଭୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କ୍ଷାଲିତଃ ସର୍ଵତଃ ପିତଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ରହିଛି, ବହୁ ପ୍ରକାର ଗଛ ରହିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇଯାଉଛି, ବାପା।
ନଦୀନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଯସ୍ମାତ୍ତାତ ପ୍ରସୂତାନି ଜଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନଦୀ ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବାପା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ତଡାଗାନି ସହସ୍ରାଣି ସୋଦକାନି ମହାଗିରୌ । ନଦ୍ଯଃ ସଂତି ଵିଶାଲିନ୍ଯୋ ହଂସସାରସସେଵିତାଃ
ସେ ମହାପର୍ବତରେ ହଜାର ହଜାର ଜଳଭରା ପୋଖରୀ ଅଛି, ଓ ବିଶାଳ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚରିଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମିଞ୍ଛିଖରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ପୁଣ୍ଯଦାଃ ପାପନାଶନାଃ । ଵନାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯେଵ ପୁଷ୍ପିତାନି ଫଲାନି ଚ
ସେଠି ଶିଖର ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି ଓ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ନାନାଵୃକ୍ଷୋପଯୁକ୍ତାନି ହରିତାନି ଶୁଭାନି ଚ । କିନ୍ନରାଣାଂ ଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମାକୁଲଃ
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଢାକା, ସବୁଜ ଓ ଶୁଭ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, କିନ୍ନର ଦଳ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।
ଗଂଧର୍ଵଚାରଣୈଃ ସିଦ୍ଧୈର୍ଦେଵଵୃଂଦୈଃ ସୁଶୋଭିତଃ । ଦିଵ୍ଯଵୃକ୍ଷଵନୋପେତୋ ଦିଵ୍ଯଭାଵୈଃ ସମାକୁଲଃ
ସେଠି ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ଦିଵ୍ଯଗଂଧୈଃ ସୁଶୋଭାଢ୍ଯୈର୍ନାନାରତ୍ନସମନ୍ଵିତଃ । ଶିଲାଭିଃ ସ୍ଫଟିକସ୍ଯାପି ଶୁକ୍ଲାଭିସ୍ତୁ ସୁଶୋଭନଃ
ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ରହିଥିବା, ଏହି ପର୍ବତ ଧଳା ସ୍ଫଟିକ ପଥରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଛି।
ସୂର୍ଯତେଜୋମଯୋ ରାଜଂସ୍ତେଜୋଭିସ୍ତୁ ସମାକୁଲଃ । ଚଂଦନୈଶ୍ଚାରୁଗଂଧୈଶ୍ଚ ବକୁଲୈର୍ନୀଲପୁଷ୍ପକୈଃ
ହେ ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ଏହି ପର୍ବତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ବକୁଳ ଓ ନୀଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।
ନାନାପୁଷ୍ପମଯୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମଲଂକୃତଃ । ପକ୍ଷିଣାଂ ସୁନିନାଦୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ମଧୁରାଯତେ
ସମସ୍ତଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ରହିଛି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକରେ ସେଠା ମଧୁରତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
ଷଟ୍ପଦାନାଂ ନିନାଦୈଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷୌଘୈର୍ମଧୁରାଯତେ । ରୁତୈଶ୍ଚ କୋକିଲାନାଂ ତୁ ଶୋଭତେ ସ ଵନୋ ଗିରିଃ
ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଏବଂ ଗଛମାନଙ୍କର ଦଳିରେ ସେଠା ମଧୁରତା ଭରିଯାଇଛି, କୋଇଳୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ସେ ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଗଣକୋଟିସମାକୀର୍ଣଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ଶିଵମଂଦିରମ୍ । ଅଂଶୁଭିର୍ଧଵଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯରାଶିଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହା ଧଳା ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ।
ସିଂହୈଶ୍ଚ ଗର୍ଜମାନୈଶ୍ଚ ସୈରିଭୈଃ କୁଂଜରୈସ୍ତତଃ । ଦିଗ୍ଗଜାନାଂ ସୁଘୋଷୈଶ୍ଚ ଶବ୍ଦିତଂ ଚ ସମଂତତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଂହମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ହାତୀମାନଙ୍କର ଡାକ, ବନ୍ଦର ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୁଞ୍ଜନରେ ସେଠା ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି।
ନାନାମୃଗୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଶାଖାମୃଗଗଣାକୁଲମ୍ । ମଯୂରକେକାଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୁହାସୁ ଚ ଵିନାଦିତମ୍
ସେଠା ବିଭିନ୍ନ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ବନ୍ଦରମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁହାମାନେ ମୟୂରମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କୁହୁକିରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି।
କଂଦରୈର୍ଲେପନୈଃ କୂଟୈଃ ସାନୁଭିଶ୍ଚ ଵିରାଜିତମ୍ । ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତମୋଷଧୀଭିର୍ଵିରାଜିତମ୍
ଖାଳ, ଢାଳ, ଶିଖର ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ସେଠା ଅତି ଶୋଭା ପାଇଛି, ବିଭିନ୍ନ ଝରଣା ଏବଂ ଔଷଧି ଗଛରେ ଅଲଙ୍କୃତ।