ମମୈଵଂ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ଯ କ୍ଷୁଧଯା ହୃଦଯଂ ପ୍ରିଯେ ।। ନିର୍ଗତଂ ଚୋତ୍ସୁକଂ କାଂତେ ଶାଂତିଶ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରିୟେ, ଭୋକରେ ମୋ ହୃଦୟ ଯେପରି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ମୋ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିଛି।
ଯାଵଦସ୍ଯ ଶ୍ରୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୁଃଖସ୍ଯ ଶାଂତିଦମ୍ ।। ତାଵଚ୍ଚିତ୍ତେ ସମାହ୍ଲାଦୋ ଵର୍ତତେ ଚାରୁହାସିନି
ଏହି ଦୁଃଖ ସମାପ୍ତିର କଥା ଶୁଣିବା ସହିତ, ମୋ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ।
କୋଯଂ ଦେଵୋ ନୁ ଗଂଧର୍ଵଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ମୁନୀନାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ମୁନିନା ପୁରା
ଏହିଜଣ କିଏ? ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ? ପୁରୁଣା ସନ୍ତଙ୍କ କଥା ବାସ୍ତବରେ ସତ୍ୟ ହେବ କି?
ଏଵମାଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯସ୍ଯାନଂତରଂ ପ୍ରିଯା ।। ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଭାର୍ଯା ପତିପରାଯଣା
ଏପରି ପ୍ରିୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପତିପରାୟଣା ଭାର୍ଯ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ଇଦମାଶ୍ଚର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। ଯଥା ତେ ଵର୍ତତେ କାଂତ ମମ ଚିତ୍ତେ ତଥା ପୁନଃ
ନାଥ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ଯେପରି ତୁମ ମନରେ ଅଛି, ପୁନି ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଅନୁଭୂତି।
ପକ୍ଷିରୂପଧରଃ କୋଽଯଂ ପୃଚ୍ଛତେ ହିତକାରିଵତ୍ ।। ଏଵମାଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଯାଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ କିଏ, ଯିଏ ଆମକୁ ଉପକାରୀ ଭାବେ ପଚାରୁଛନ୍ତି? ଏପରି ପ୍ରିୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋଭୂତ୍ଵା ପକ୍ଷିଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ସୁବାହୁରୁଵାଚ- ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପକ୍ଷିରୂପଧରଃ ପ୍ରଭୋ
ହାତ ଯୋଡ଼ି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ କହିଲେ: ସୁବାହୁ କହିଲେ, "ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ପକ୍ଷୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ।"
ଶିରସା ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତଵ ପାଦାଂବୁଜଦ୍ଵଯମ୍ ।। ନମସ୍କରୋମ୍ଯହଂ ପୁଣ୍ଯମସ୍ତୁ ନସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଆପଣଙ୍କର ଦୁଇଟି ପଦପଦ୍ମକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଛି। ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବୁ।
ଭଵାନ୍କଃ ପକ୍ଷିରୂପେଣ ପୁଣ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରଭାଷତେ ।। ଯାଦୃଶଂ କ୍ରିଯତେକର୍ମ ପୂର୍ଵଦେହେନ ସତ୍ତମ
ଭବାଙ୍କ, ତୁମେ ପକ୍ଷୀ ରୂପରେ ପୁଣ୍ୟର କଥା କହୁଛ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେପରି ଜେଉଁ କର୍ମ କରାଯାଇଥାଏ, ସେହି ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ।
ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵାପି ତଦିହୈଵ ପ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ ।। ଅଥ ତେନାତ୍ମକଂ ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଚ ନିଵେଦିତମ୍
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ, ଏଠି ଏଠି ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ପରି ଆତ୍ମାର ଆଚରଣ ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଏ।
ଯଥୋକ୍ତଂ କୁଂଜଲେନାପି ପିତ୍ରା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ତଥା ।। କଥଯସ୍ଵାତ୍ମଵୃତ୍ତାଂତଂ ଭଵାନ୍କୋ ମାଂ ପ୍ରଭାଷତେ
କୁଞ୍ଜଳଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହିପରି ତୁମ ଜୀବନ କଥା କହ, ଭବାଙ୍କ, ତୁମେ ମୋତେ କହୁଛ।
ସୁବାହୁଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପକ୍ଷିଵରସ୍ତଦା ।। ଵିଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ଶୁକଜାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୁଂଜଲୋନାମ ମେ ପିତା
ତାପରେ ସବାହୁଙ୍କୁ ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବିଜ୍ୱଳ କହିଲେ—ମୋର ପିତା କୁଞ୍ଜଳ, ଶୁକ ପକ୍ଷୀର ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାହଂ ଵିଜ୍ଵଲୋ ନାମ ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସୁତେଷ୍ଵହମ୍ ।। ନାହଂ ଦେଵୋ ନ ଗଂଧର୍ଵୋ ନ ଚ ସିଦ୍ଧୋ ମହାଭୁଜ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ପୁଅ ବିଜ୍ୱଳ। ମୁଁ ନ ଦେବ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ମହାସିଦ୍ଧ, ହେ ମହାବାହୁ।
ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି କର୍ମ ଚୈଵଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। କିଯତ୍କାଲଂ ମହତ୍କର୍ମ ସାହସାକାରସଂଯୁତମ୍
ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଦେଖୁଛି, କେତେ ଭୟଙ୍କର କର୍ମ ହୁଏ। କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କାମ, ସାହସ ଭରା କାମ ହୁଏ।
କରିଷ୍ଯସି ମହାରାଜ ତନ୍ମେ କଥଯ ସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ସୁବାହୁରୁଵାଚ- ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ଯତ୍ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ
ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ କାମ କରିବେ, ମହାରାଜ, ଏହା ଏବେ ମୋତେ କହ। ସବାହୁ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କହିଥିଲେ,
ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଦା ଭଦ୍ର ଗତିଂ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ତଦା ।। ପୁଣ୍ଯାତ୍ମନା ଭାଷିତଂ ଵୈ ମୁନିନା ସଂଯତାତ୍ମନା
ମୁଁ ଶୁଣିବି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେତେବେଳେ ମୋର ନିଜ ପଥ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିବି। ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ମୁନି ଯେପରି କହିଥିଲେ।
ତଦାହଂ ପାତକାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ ।। ଵିଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ତଵାର୍ଥେ ପୃଚ୍ଛିତସ୍ତାତସ୍ତେନ ମେ କଥିତଂ ଚ ଯତ୍
ତେବେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଜ୍ୱଳ କହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲି।
ତତ୍ତେଦ୍ଯାହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ଶୃଣୁ ସତ୍ତମ
ସେଇ କଥା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି, ଏହା ସଦା ରହିବ। ଶୁଣ, ହେ ଉତ୍ତମ।
ଓଁଅସ୍ଯ ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵାଭିଧାନସ୍ଯ ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯ ନାରଦଋଷିରନୁଷ୍ଟୁପ୍ଛଂଦଃ । ଓଁକାରୋଦେଵତା ସର୍ଵପାତକନାଶନାର୍ଥେ ଚତୁର୍ଵର୍ଗସାଧନାର୍ଥେ ଚ ଜପେ ଵିନିଯୋଗଃ । ଓଁନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଇତି ମଂତ୍ରଃ । ପାଵନଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦଜ୍ଞଂ ଵେଦମଂଦିରମ୍ ।। ଵିଦ୍ଯାଧାରଂ ଭଵାଧାରଂ ପ୍ରଣଵଂ ଵୈ ନମାମ୍ଯହମ୍
ଓଁ—ଏହି ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ ନାମକ ସ୍ତୋତ୍ରର ଋଷି ନାରଦ, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍। ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଓଁ। ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଜପ। ମନ୍ତ୍ର—'ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ'। ମୁଁ ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ମନ୍ଦିର, ଜ୍ଞାନ ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଭବନ୍ତୁର ଆଧାର, ପ୍ରଣବକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ନିରାଵାସଂ ନିରାକାରଂ ସୁପ୍ରକାଶଂ ମହୋଦଯମ୍ ।। ନିର୍ଗୁଣଂ ଗୁଣସଂବଦ୍ଧଂ ନମାମି ପ୍ରଣଵଂ ପରମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରଣବ ନିରାବାସ, ନିରାକାର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମହାମହିମା ଥିବା, ଗୁଣ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ଗୁଣ ସହିତ ଅଛି, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ମହାକାଂତଂ ମହୋତ୍ସାହଂ ମହାମୋହଵିନାଶନମ୍ ।। ଆଚିନ୍ଵଂତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁଣାତୀତଂ ନମାମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରଣବ ମହାସୁନ୍ଦର, ମହାଉତ୍ସାହୀ, ମହାମୋହ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସେହି ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଭାତି ସର୍ଵତ୍ର ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତାନାଂ ଭୂତିଵର୍ଦ୍ଧନଃ। । ଅଭଯଂ ଭିକ୍ଷୁସଂବଦ୍ଧଂ ନମାମି ପ୍ରଣଵଂ ଶିଵମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ଭୟହୀନତା ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖନ୍ତି, ସେହି ଶିବ ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଗାଯତ୍ରୀସାମ ଗାଯଂତଂ ଗୀତଂ ଗୀତପ୍ରିଯଂ ଶୁଭମ୍ ।। ଗଂଧର୍ଵଗୀତଭୋକ୍ତାରଂ ପ୍ରଣଵଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍
ଯିଏ ଗାୟତ୍ରୀ, ସାମ ଗାନ କରନ୍ତି, ଗୀତ ଓ ଗୀତପ୍ରିୟ, ଶୁଭ, ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଗୀତ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଵିଚାରଂ ଵେଦରୂପଂ ତଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍ ।। ଯୋନିଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଓଁକାରଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍
ଯିଏ ବିଚାର ଓ ବେଦ ରୂପୀ, ଯଜ୍ଞରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୂଳ ଯେଉଁ ଓଁକାର, ସେହି ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ତାରକଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନୌରୂପେଣ ଵିରାଜିତମ୍ ।। ସଂସାରାର୍ଣଵମଗ୍ନାନାଂ ନମାମି ପ୍ରଣଵଂ ହରିମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା, ନୌକା ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବାମାନେ ପାଇଁ ହରି ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵସତେ ଏକରୂପେଣ ନୈକଧା ।। ଧାମକୈଵଲ୍ଯରୂପେଣ ନମାମି ପ୍ରଣଵଂ ଶିଵମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏକ ରୂପେ ବସିଥିବା, ତଥା ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ମୁକ୍ତିର ଧାମ ଯେଉଁ ପ୍ରଣବ, ଶିବ ପ୍ରଣବକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଗୁଣନାଯକମ୍ ।। ଵର୍ଜିତଂ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଭାଵୈର୍ଵେଦସ୍ଥାନଂ ନମାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସେହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପବିତ୍ର, ଗୁଣ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ଗୁଣର ମୂଳ, ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ବେଦର ଆଧାର ସ୍ଥାନକୁ ଶିର ନମାଏ।
ଦେଵଦୈତ୍ଯଵିଯୋଗୈଶ୍ଚ ଵର୍ଜିତଂ ତୁଷ୍ଟିଭିଃ ସଦା ।। ଦୈଵୈଶ୍ଚ ଯୋଗିଭିର୍ଧ୍ଯେଯଂ ତମୋଂକାରଂ ନମାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସେହି ଓଁକାରକୁ ଶିର ନମାଏ, ଯାହା ସଦା ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ବିୟୋଗରୁ ଦୂର, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଵ୍ଯାପକଂ ଵିଶ୍ଵଵେତ୍ତାରଂ ଵିଜ୍ଞାନଂ ପରମଂ ଶୁଭମ୍ ।। ଶିଵଂ ଶିଵଗୁଣଂ ଶାଂତଂ ଵଂଦେ ପ୍ରଣଵମୀଶ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ପ୍ରଣବର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶିର ନମାଏ, ଯିଏ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶିବଙ୍କ ଗୁଣର ଧାରକ।
ଯସ୍ଯ ମାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁରାସୁରାଃ। । ନ ଵିଂଦଂତି ପରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ମୋକ୍ଷଦ୍ଵାରଂ ନମାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସେହି ପବିତ୍ର, ପରମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାରକୁ ଶିର ନମାଏ, ଯାହାଙ୍କ ମାୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପରମତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି।