ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ସର୍ଵକ୍ଲେଶଵିନାଶନମ୍ ।। ସର୍ଵଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରଦାତାରଂ ହରେଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରିତମ୍
ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ାଯିଲା।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ତତ୍ସର୍ଵଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରଦାଯକମ୍ ।। ମୋକ୍ଷଦ୍ଵାରଂ ସୁଖୋପେତଂ ଶାଂତିଦଂ ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ବାସୁଦେବ ନାମକ ସେଇ ସ୍ତୋତ୍ର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେଇଥାଏ, ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଥାଏ, ସୁଖ ଆଣେ, ଶାନ୍ତି ଦେଏ ଓ ପୁଷ୍ଟି ବଢ଼ାଏ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାତାରଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ଜ୍ଞାନଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଯତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵିଜ୍ଵଲାଯ ପ୍ରକାଶିତମ୍
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ, ଜ୍ଞାନ ଦେଏ ଓ ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ାଏ; ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ବିଜ୍ଵଳଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ଚାପ୍ରମେଯଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ସୋଽଵଗମ୍ଯ ପିତୁଃ ସର୍ଵଂ ଵିଜ୍ଵଲଃ ପକ୍ଷିଣାଂଵରଃ
ବାସୁଦେବ ନାମକ ସେଇ ସ୍ତୋତ୍ର ଅପରିମିତ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ; ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଜ୍ଵଳ ଏହା ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲେ।
ତତ୍ରଗଂତୁଂପ୍ରଚକ୍ରାମପିତୁଃପୃଷ୍ଟଂତଦାନୃପ ।। ଏଵଂ ଗଂତୁଂ କୃତମତିଂ ଵିଜ୍ଵଲଂ ଜ୍ଞାନପାରଗମ୍
ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରି, ରାଜା ସେଠାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଜ୍ଵଳ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ଉଵାଚ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଉପକାରସମୁଦ୍ଯତମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଞ୍ଜଳ, ଉପକାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ର ତସ୍ଯ ମହଜ୍ଜାନେ ପାତକଂ ଭୂପତେଃ ଶୃଣୁ ।। ଯତୋ ଗତ୍ଵା ପଠ ସ୍ଵତ୍ଵଂ ସୁବାହୋଶ୍ଚୋପଶୃଣ୍ଵତଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: ପୁଅ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ମହାପାପ କଥା ଶୁଣ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ତୁମେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼, ଏବଂ ସୁବାହୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବ।
ଯଥାଯଥା ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ସ୍ତୋତ୍ରମୁତ୍ତମଂ ତଥା ତଥା ଜ୍ଞାନମଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନ ସଂଶଯୋ ଵୈ ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଶିଵଂ ମଯୋକ୍ତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ କୃପାରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ମିଳିବ, ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି।
ଆମଂତ୍ର୍ଯ ସ ଗୁରୁଂ ପଶ୍ଚାଦୁଡ୍ଡୀଯ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।। ଆନଂଦକାନନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଜ୍ଵଲସ୍ତଦା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ନେଇ, ଦ୍ରୁତ ଗତିର ବିଜ୍ଵଳ ସେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ସମାଲୋକ୍ଯ ସ ରାଜାନଂ ଵିମାନେନାଗତଂ ପୁନଃ
ଗଛର ଛାୟାରେ ବସି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଏବଂ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିଲେ।
ଏଷ୍ଯତ୍ଯସୌ କଦା ରାଜା ସୁବାହୁଃ ପ୍ରିଯଯା ସହ ।। ପାତକାନ୍ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଵୈ କଦା
ସୁବାହୁ ରାଜା କେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ? ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେବେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି?
ତାଵଦ୍ଵିମାନଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କିଂକିଣୀଜାଲମଂଡିତଃ ।। ଘଂଟାରଵସମାକୀର୍ଣୋ ଵୀଣାଵେଣୁସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ଗହଣା ରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱର ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଆକାଶ ରଥ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
ଗଂଧର୍ଵସ୍ଵରସଂଘୁଷ୍ଟଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମନ୍ଵିତଃ ।। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ତୁ ଅନ୍ନୋଦକଵିଵର୍ଜିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ନଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଯାନେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜା ସୁବାହୁଃ ପ୍ରିଯଯା ସହ ।। ସମୁତ୍ତୀର୍ଣୋ ଵିମାନାତ୍ସ ସୁତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ସେହି ରଥରେ ସୁବାହୁ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ବସିଥିଲେ; ରଥରୁ ଉତରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତୁ ଯାଵତ୍କୃଂତତି ତଚ୍ଛଵମ୍ ।। ତାଵଦ୍ଧି ଵିଜ୍ଵଲେନାପି ସମାହ୍ଵାନଂ କୃତଂ ତଦା
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେ ଶବକୁ କାଟିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକୃତି ଡାକିଲେ।
ଭୋ ଭୋଃ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଦେଵୋପମ ଭଵାନିଦମ୍ ।। କରୋତି ନିର୍ଘୃଣଂ କର୍ମ ନୃଶଂସୈର୍ନ ଚ ଶକ୍ଯତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ସମାନ, ଆପଣ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ଏପରି କୁକର୍ମ କୁ କୁକର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ତୁଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ କୋଽଯଂ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯଃ ।। ଦୁଷ୍କୃତଂ ସାହସଂ କର୍ମ ନିଂଦ୍ଯଂ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଣ ନୀତିର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ? ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଓ ଅତିସାହସିକ କାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ନିନ୍ଦିତ।
ଵେଦାଚାରଵିହୀନଂ ତୁ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧଵାନି ହ ।। ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ଯଥା ତଥା
ବେଦ ଆଚାର ଛାଡ଼ି ଏପରି କାମ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ କଲେ? ଏହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ଯେପରି ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଵଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହାରାଜଃ ସ୍ଵପ୍ରିଯାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ମହାତ୍ମା ବିଜ୍ୱଳଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରିଯେ ଵର୍ଷଶତଂ ଭୁକ୍ତଂ ମଯେଦଂ ପାପକର୍ମଣା ।। କଦା ନ ଭାଷିତଂ କେନ ଯଥାଯଂ ପରିଭାଷତେ
ପ୍ରିୟେ, ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶତବର୍ଷ ଧରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଥା କେହି କହିନଥିଲେ, ଯେପରି ଏଠି ଏହିଜଣ କହୁଛନ୍ତି।
ମମୈଵଂ ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ଯ କ୍ଷୁଧଯା ହୃଦଯଂ ପ୍ରିଯେ ।। ନିର୍ଗତଂ ଚୋତ୍ସୁକଂ କାଂତେ ଶାଂତିଶ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରିୟେ, ଭୋକରେ ମୋ ହୃଦୟ ଯେପରି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ମୋ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିଛି।
ଯାଵଦସ୍ଯ ଶ୍ରୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୁଃଖସ୍ଯ ଶାଂତିଦମ୍ ।। ତାଵଚ୍ଚିତ୍ତେ ସମାହ୍ଲାଦୋ ଵର୍ତତେ ଚାରୁହାସିନି
ଏହି ଦୁଃଖ ସମାପ୍ତିର କଥା ଶୁଣିବା ସହିତ, ମୋ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ।
କୋଯଂ ଦେଵୋ ନୁ ଗଂଧର୍ଵଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ମୁନୀନାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ମୁନିନା ପୁରା
ଏହିଜଣ କିଏ? ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ? ପୁରୁଣା ସନ୍ତଙ୍କ କଥା ବାସ୍ତବରେ ସତ୍ୟ ହେବ କି?
ଏଵମାଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯସ୍ଯାନଂତରଂ ପ୍ରିଯା ।। ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଭାର୍ଯା ପତିପରାଯଣା
ଏପରି ପ୍ରିୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପତିପରାୟଣା ଭାର୍ଯ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ଇଦମାଶ୍ଚର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। ଯଥା ତେ ଵର୍ତତେ କାଂତ ମମ ଚିତ୍ତେ ତଥା ପୁନଃ
ନାଥ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ଯେପରି ତୁମ ମନରେ ଅଛି, ପୁନି ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଅନୁଭୂତି।
ପକ୍ଷିରୂପଧରଃ କୋଽଯଂ ପୃଚ୍ଛତେ ହିତକାରିଵତ୍ ।। ଏଵମାଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଯାଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ କିଏ, ଯିଏ ଆମକୁ ଉପକାରୀ ଭାବେ ପଚାରୁଛନ୍ତି? ଏପରି ପ୍ରିୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋଭୂତ୍ଵା ପକ୍ଷିଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ସୁବାହୁରୁଵାଚ- ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପକ୍ଷିରୂପଧରଃ ପ୍ରଭୋ
ହାତ ଯୋଡ଼ି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ କହିଲେ: ସୁବାହୁ କହିଲେ, "ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ପକ୍ଷୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ।"
ଶିରସା ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତଵ ପାଦାଂବୁଜଦ୍ଵଯମ୍ ।। ନମସ୍କରୋମ୍ଯହଂ ପୁଣ୍ଯମସ୍ତୁ ନସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଆପଣଙ୍କର ଦୁଇଟି ପଦପଦ୍ମକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଛି। ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବୁ।
ଭଵାନ୍କଃ ପକ୍ଷିରୂପେଣ ପୁଣ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରଭାଷତେ ।। ଯାଦୃଶଂ କ୍ରିଯତେକର୍ମ ପୂର୍ଵଦେହେନ ସତ୍ତମ
ଭବାଙ୍କ, ତୁମେ ପକ୍ଷୀ ରୂପରେ ପୁଣ୍ୟର କଥା କହୁଛ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେପରି ଜେଉଁ କର୍ମ କରାଯାଇଥାଏ, ସେହି ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ।
ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵାପି ତଦିହୈଵ ପ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ ।। ଅଥ ତେନାତ୍ମକଂ ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଚ ନିଵେଦିତମ୍
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ, ଏଠି ଏଠି ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ପରି ଆତ୍ମାର ଆଚରଣ ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଏ।