ତସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକସ୍ଯ ଶୁଭାତ୍ମା ହସତେ ନୃପ । ମମ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ନ ଦତ୍ତଂ ପାପଚେତନ
ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳରୁ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଆତ୍ମା ହସୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା; ହେ ପାପମନା, ମୋ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦିଆଯାଇନଥିଲା।
ପ୍ରଜ୍ଞା ଚ ଵଚନୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ରାଜାନଂ ହସତେ ପୁନଃ । କ୍ଵଗତୋସୌ ମହାମୋହୋ ଯେନ ତ୍ଵଂ ମୋହିତୋ ନୃପ
ବୁଦ୍ଧି ସେଇ କଥା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରୁଥିଲେ: ସେ ମହାମୋହ କେଉଁଠି ଗଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ, ହେ ରାଜା?
ଲୋଭେନ ମୋହଯୁକ୍ତେନ ତମୋଗର୍ତେ ନିପାତ୍ଯତେ । ତତ୍ରାପତିତ୍ଵା ମାମୈଵ ପତିତଂ ଦୁଃଖସଂକଟେ
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମଣିଷ ଅନ୍ଧକାରର ଗହ୍ବରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ସେଠାରେ ପଡ଼ିଲେ, ନିଜକୁ ଏକା ଅସହାୟ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖେ।
ଦାନମାର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଲୋଭମାର୍ଗଂ ଗତୋ ନୃପ । ଭାର୍ଯଯା ସହ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପିତଃ କ୍ଷୁଧଯା ଭୃଶମ୍
ଦାନର ପଥ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଲୋଭର ରାସ୍ତାକୁ ଧରିଛନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଭୋକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କର।
ଏଵଂ ତଂ ହସତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁବାହୁଂ ପ୍ରିଯଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଏତଦ୍ଧି କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଯୋର୍ହାସସ୍ଯ ପୁତ୍ରକ
ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁବାହୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଦେଖି ହସିଲେ; ପୁଅ, ଏହି ହସର ସମସ୍ତ କାରଣ ଏହିଏ।
ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ଦେହଂ ସ୍ଵଂ ଦୁଃଖିତେ ତଦା । ଊଚତୁର୍ଦେହିଦେହୀତି ଯାଚ୍ଯମାନଃ ସଦୈଵ ହି
ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର 'ଆମକୁ ତୁମ ଦେହ ଦିଅ, ଦେହ ଦିଅ' ବୋଲି ଚାହିଁଥିଲେ।
କ୍ଷୁଧାତୃଷ୍ଣାମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭୀମରୂପେ ଭଯାନକେ । ପଯସା ମିଶ୍ରିତଂ ଭକ୍ଷଂ ଯାଚେତେ ନୃପତୀଶ୍ଵରମ୍
ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣା ରୂପୀ ଦେବତାମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପାଣି ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ବିନତି କରିଥିଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପୃଚ୍ଛିତମ୍ । ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାମତେ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଆଉ କଣ କହିବି? ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କିଛି ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି?
ଵିଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ତତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଥଯ ମେ ପିତଃ । ଯେନ ମୋକ୍ଷଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ରାଜା ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଜ୍ଵଳ କହିଲେ: ପିତା, ସେଇ ବାସୁଦେବ ନାମକ ସ୍ତୋତ୍ରଟି ମୋତେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ—ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତେ ଶୁଭେ ଵାକ୍ଯେ ଵିଜ୍ଵଲେନ ମହାତ୍ମନା ।। କୁଂଜଲୋ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯମୁଦୈରଯତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଶୁଭ କଥା ବିଜ୍ଵଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯିବା ପରେ, କୁଞ୍ଜଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ସର୍ଵକ୍ଲେଶଵିନାଶନମ୍ ।। ସର୍ଵଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରଦାତାରଂ ହରେଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରିତମ୍
ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ାଯିଲା।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ତତ୍ସର୍ଵଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରଦାଯକମ୍ ।। ମୋକ୍ଷଦ୍ଵାରଂ ସୁଖୋପେତଂ ଶାଂତିଦଂ ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ବାସୁଦେବ ନାମକ ସେଇ ସ୍ତୋତ୍ର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେଇଥାଏ, ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଥାଏ, ସୁଖ ଆଣେ, ଶାନ୍ତି ଦେଏ ଓ ପୁଷ୍ଟି ବଢ଼ାଏ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାତାରଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ଜ୍ଞାନଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଯତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵିଜ୍ଵଲାଯ ପ୍ରକାଶିତମ୍
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ, ଜ୍ଞାନ ଦେଏ ଓ ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ାଏ; ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ବିଜ୍ଵଳଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ଚାପ୍ରମେଯଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ସୋଽଵଗମ୍ଯ ପିତୁଃ ସର୍ଵଂ ଵିଜ୍ଵଲଃ ପକ୍ଷିଣାଂଵରଃ
ବାସୁଦେବ ନାମକ ସେଇ ସ୍ତୋତ୍ର ଅପରିମିତ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ; ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଜ୍ଵଳ ଏହା ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲେ।
ତତ୍ରଗଂତୁଂପ୍ରଚକ୍ରାମପିତୁଃପୃଷ୍ଟଂତଦାନୃପ ।। ଏଵଂ ଗଂତୁଂ କୃତମତିଂ ଵିଜ୍ଵଲଂ ଜ୍ଞାନପାରଗମ୍
ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରି, ରାଜା ସେଠାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଜ୍ଵଳ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ଉଵାଚ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଉପକାରସମୁଦ୍ଯତମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଞ୍ଜଳ, ଉପକାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ର ତସ୍ଯ ମହଜ୍ଜାନେ ପାତକଂ ଭୂପତେଃ ଶୃଣୁ ।। ଯତୋ ଗତ୍ଵା ପଠ ସ୍ଵତ୍ଵଂ ସୁବାହୋଶ୍ଚୋପଶୃଣ୍ଵତଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: ପୁଅ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ମହାପାପ କଥା ଶୁଣ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ତୁମେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼, ଏବଂ ସୁବାହୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବ।
ଯଥାଯଥା ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ସ୍ତୋତ୍ରମୁତ୍ତମଂ ତଥା ତଥା ଜ୍ଞାନମଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନ ସଂଶଯୋ ଵୈ ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଶିଵଂ ମଯୋକ୍ତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ କୃପାରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ମିଳିବ, ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି।
ଆମଂତ୍ର୍ଯ ସ ଗୁରୁଂ ପଶ୍ଚାଦୁଡ୍ଡୀଯ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।। ଆନଂଦକାନନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଜ୍ଵଲସ୍ତଦା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ନେଇ, ଦ୍ରୁତ ଗତିର ବିଜ୍ଵଳ ସେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ସମାଲୋକ୍ଯ ସ ରାଜାନଂ ଵିମାନେନାଗତଂ ପୁନଃ
ଗଛର ଛାୟାରେ ବସି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଏବଂ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିଲେ।
ଏଷ୍ଯତ୍ଯସୌ କଦା ରାଜା ସୁବାହୁଃ ପ୍ରିଯଯା ସହ ।। ପାତକାନ୍ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଵୈ କଦା
ସୁବାହୁ ରାଜା କେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ? ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେବେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି?
ତାଵଦ୍ଵିମାନଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କିଂକିଣୀଜାଲମଂଡିତଃ ।। ଘଂଟାରଵସମାକୀର୍ଣୋ ଵୀଣାଵେଣୁସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ଗହଣା ରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱର ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଆକାଶ ରଥ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
ଗଂଧର୍ଵସ୍ଵରସଂଘୁଷ୍ଟଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମନ୍ଵିତଃ ।। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ତୁ ଅନ୍ନୋଦକଵିଵର୍ଜିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ନଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଯାନେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜା ସୁବାହୁଃ ପ୍ରିଯଯା ସହ ।। ସମୁତ୍ତୀର୍ଣୋ ଵିମାନାତ୍ସ ସୁତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ସେହି ରଥରେ ସୁବାହୁ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ବସିଥିଲେ; ରଥରୁ ଉତରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତୁ ଯାଵତ୍କୃଂତତି ତଚ୍ଛଵମ୍ ।। ତାଵଦ୍ଧି ଵିଜ୍ଵଲେନାପି ସମାହ୍ଵାନଂ କୃତଂ ତଦା
ତିକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେ ଶବକୁ କାଟିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକୃତି ଡାକିଲେ।
ଭୋ ଭୋଃ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଦେଵୋପମ ଭଵାନିଦମ୍ ।। କରୋତି ନିର୍ଘୃଣଂ କର୍ମ ନୃଶଂସୈର୍ନ ଚ ଶକ୍ଯତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ସମାନ, ଆପଣ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ଏପରି କୁକର୍ମ କୁ କୁକର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ତୁଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ କୋଽଯଂ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯଃ ।। ଦୁଷ୍କୃତଂ ସାହସଂ କର୍ମ ନିଂଦ୍ଯଂ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଣ ନୀତିର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ? ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଓ ଅତିସାହସିକ କାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ନିନ୍ଦିତ।
ଵେଦାଚାରଵିହୀନଂ ତୁ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧଵାନି ହ ।। ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ଯଥା ତଥା
ବେଦ ଆଚାର ଛାଡ଼ି ଏପରି କାମ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ କଲେ? ଏହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ଯେପରି ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଵଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହାରାଜଃ ସ୍ଵପ୍ରିଯାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ମହାତ୍ମା ବିଜ୍ୱଳଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରିଯେ ଵର୍ଷଶତଂ ଭୁକ୍ତଂ ମଯେଦଂ ପାପକର୍ମଣା ।। କଦା ନ ଭାଷିତଂ କେନ ଯଥାଯଂ ପରିଭାଷତେ
ପ୍ରିୟେ, ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶତବର୍ଷ ଧରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଥା କେହି କହିନଥିଲେ, ଯେପରି ଏଠି ଏହିଜଣ କହୁଛନ୍ତି।