ଗୋଦାନଂ ଭୂମିଦାନଂ ତୁ ଅନ୍ନୋଦକେ ଚ ଵୈ ତ୍ଵଯା । ଜୀଵମାନେନ ରାଜେଂଦ୍ର ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ
ଗାଈ ଦାନ, ଭୂମି ଦାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଦାନ — ଏହା ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୀବନକାଳରେ ଦେଇନଥିଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ।
ମୃତ୍ଯୁକାଲେପି ନୋ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତତ୍ତେ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜାତଂ କର୍ମଵଶାନୁଗମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଭୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି । ଏହି କାରଣ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା କର୍ମର ଫଳରେ ହେଉଛି ।
ଯାଦୃଶଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ତାଦୃଶଂ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ । ସୁବାହୁରୁଵାଚ- କଥଂ କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଶାଂତିଂ ମେ ପ୍ରଯାତି ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେପରି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ । ସୁବାହୁ ପଚାରିଲେ — କିପରି ମୋର ଭୁଖ ଶାନ୍ତି ହେବ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ଅନଯା ଶୋଷିତଃ କାଯୋ ହ୍ଯତୀଵ ପରିଦୂଯତେ । କ୍ଷୁଧାଂ ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵଦସ୍ଵ ନୌଃ
ଏହି ଭୁଖରେ ମୋ ଦେହ ଶୁଖି ଯାଇ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେଉଛି । ଭୁଖ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।
କର୍ମଣଶ୍ଚାସ୍ଯଘୋରସ୍ଯ ଯଥା ଶାଂତିର୍ଭଵେନ୍ମମ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଚୈଵାସ୍ତି ଋତେଭୋଗାନ୍ନୃପୋତ୍ତମ
ମୋ ଏହି ଭୟଙ୍କର କର୍ମରୁ କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରିବ? ବାମଦେବ କହିଲେ— ରାଜା, ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ବାହାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାପମୋଚନ ନାହିଁ।
କର୍ମଣୋସ୍ଯ ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ଭଵାନ୍ସ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରଭୋକ୍ଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ତେ ପତିତଃ କାଯଃ ପ୍ରିଯାଯାଶ୍ଚୈଵ ଭୂପତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ନିଜେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନରେ ଏହି କର୍ମର ସମସ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ଶରୀର ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରିୟା ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ହି ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯମିତଶ୍ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଉଭାଭ୍ଯାମପି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କାଯମକ୍ଷଯମେଵ ତତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟା ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦୁହେଁ ନିଜ-ନିଜ ଅକ୍ଷୟ ଶରୀରର ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।
ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ରାଜନ୍ନ ସଂଦେହସ୍ତ୍ଵଯା ଵୈ ପ୍ରିଯଯା ସହ । ରାଜୋଵାଚ- କିଯତ୍କାଲଂ ପ୍ରଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯୈଵଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟା ନିଜ-ନିଜ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜା ପଚାରିଲେ— ମୁଁ ଏହିପରି କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହା ଭୋଗ କରିବି?
ତଦାଦିଶ ମହାଭାଗ ପ୍ରମାଣଂ ତଦ୍ଵଚୋ ମମ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ଵାସୁଦେଵ ମହାସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହାର ସମୟ କେତେ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମ କଥାକୁ ମାନିବି। ବାମଦେବ କହିଲେ— ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହାସ୍ତୋତ୍ର ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ଯଦା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସେ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦା ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍ପ୍ରଭୁଂକ୍ଷ୍ଵହି
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ଯାଅ, ରାଜା, ଏବଂ ଭୋଗ କର।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ଭାର୍ଯଯା ସହ ଵୈ ପୁନଃ । ସ୍ଵଶରୀରସ୍ଯ ଵୈ ମାଂସଂ ଭକ୍ଷତେ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ଏପରି ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପୁଣି ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିତ୍ଯମେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତଦ୍ଵତ୍ପୂର୍ଣଂ ଭଵେଦ୍ଵପୁଃ । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଭକ୍ଷତେ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀ ତସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରକ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶରୀର ପୁଣି ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଉଥିଲା; ରାଜା ଓ ରାଣୀ ନିତ୍ୟ ଏହା ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ମୁଁ କୁହୁଛି।
ଯଥାଯଥା ଚ ରାଜା ଚ ଭକ୍ଷତେ ଚ କଲେଵରମ୍ । ହସେତେ ଵୈ ସଦା ନାର୍ଯୌ ତଯୋର୍ଭାଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ନିଜ ଶରୀର ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣୀ ନାରୀ ସଦା ହସୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଏହି ହସିବାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି।
ପ୍ରଜ୍ଞା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାସାଧ୍ଵୀ ଚରିତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ହାସ୍ଯଂ ହି କୁରୁତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାନପାଯିନୀ
ବୁଦ୍ଧି, ମହାସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ଚରିତ୍ର— ଏହି ସବୁକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ଉପହାସ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପ୍ରେର୍ଯମାଣେନ ନ ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ସୁସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଅନ୍ନମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵେ
ବୁଦ୍ଧିର ଉପଦେଶରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା, ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଭାବେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପହାର ହେବାକୁ ଦିଆଯାଇନଥିଲା—
ଏଵଂ ସ ଭକ୍ଷତେ ମାଂସଂ ସ୍ଵସ୍ଯ କାଯସ୍ଯ ନିତ୍ଯଦା । ଯୋଷିଦପ୍ଯାତ୍ମକାଯଂ ଚ ରସୈଶ୍ଚାମୃତସନ୍ନିଭୈଃ
ଏଭଳି ହୋଇ, ସେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶରୀର ଖାଉଥିଲେ, ଯାହାର ରସ ଅମୃତ ସମାନ।
ତତୋ ଵର୍ଷଶତାଂତେ ତୁ ଵାମଦେଵଂ ମହାମୁନିମ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ ଗର୍ହଯାମାସ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରତି ସୁଵ୍ରତ
ପରେ, ଶତବର୍ଷ ପରେ, ବଡ଼ ଋଷି ବାମଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦୋଷାରୋପ କଲେ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ନ ଦତ୍ତଂ ପିତୃଦେଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ କଦା ମଯା । ନ ଦତ୍ତମତିଥିଭ୍ଯୋ ହି ଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ମୁଁ କେବେ ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇନଥିଲି; ଅତିଥି ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ବିଶେଷ କିଛି ଦେଇନଥିଲି।
ଦୀନେଭ୍ଯୋ ହି ନ ଦତ୍ତଂ ଚ କୃପଯା ଚାତୁରାଯ ଚ । ଏଵଂ ସ ଭୁଂକ୍ତେ ସ୍ଵଂ ମାଂସଂ ଗର୍ହଯନ୍ସ୍ଵୀଯ କର୍ମ ଚ
ଦୁଃଖୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କିମ୍ବା ଚତୁରତାରେ କିଛି ଦେଇନଥିଲି; ଏଭଳି ସେ ନିଜ କର୍ମକୁ ଦୋଷାରୋପ କରି ନିଜ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ସ୍ଵମାଂସଂ ଭୁଂଜାନଂ ସୁବାହୁଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ । ହସେତେ ଚ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଦ୍ଵେ ସ୍ତ୍ରିଯୌ
ଏଭଳି, ସୁବାହୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ ନିଜ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେଇ ଦୁଇଜଣୀ ନାରୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହସୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକସ୍ଯ ଶୁଭାତ୍ମା ହସତେ ନୃପ । ମମ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ନ ଦତ୍ତଂ ପାପଚେତନ
ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳରୁ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଆତ୍ମା ହସୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା; ହେ ପାପମନା, ମୋ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦିଆଯାଇନଥିଲା।
ପ୍ରଜ୍ଞା ଚ ଵଚନୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ରାଜାନଂ ହସତେ ପୁନଃ । କ୍ଵଗତୋସୌ ମହାମୋହୋ ଯେନ ତ୍ଵଂ ମୋହିତୋ ନୃପ
ବୁଦ୍ଧି ସେଇ କଥା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରୁଥିଲେ: ସେ ମହାମୋହ କେଉଁଠି ଗଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ, ହେ ରାଜା?
ଲୋଭେନ ମୋହଯୁକ୍ତେନ ତମୋଗର୍ତେ ନିପାତ୍ଯତେ । ତତ୍ରାପତିତ୍ଵା ମାମୈଵ ପତିତଂ ଦୁଃଖସଂକଟେ
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମଣିଷ ଅନ୍ଧକାରର ଗହ୍ବରକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ସେଠାରେ ପଡ଼ିଲେ, ନିଜକୁ ଏକା ଅସହାୟ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖେ।
ଦାନମାର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଲୋଭମାର୍ଗଂ ଗତୋ ନୃପ । ଭାର୍ଯଯା ସହ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପିତଃ କ୍ଷୁଧଯା ଭୃଶମ୍
ଦାନର ପଥ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଲୋଭର ରାସ୍ତାକୁ ଧରିଛନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଭୋକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କର।
ଏଵଂ ତଂ ହସତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁବାହୁଂ ପ୍ରିଯଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଏତଦ୍ଧି କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଯୋର୍ହାସସ୍ଯ ପୁତ୍ରକ
ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁବାହୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଦେଖି ହସିଲେ; ପୁଅ, ଏହି ହସର ସମସ୍ତ କାରଣ ଏହିଏ।
ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ଦେହଂ ସ୍ଵଂ ଦୁଃଖିତେ ତଦା । ଊଚତୁର୍ଦେହିଦେହୀତି ଯାଚ୍ଯମାନଃ ସଦୈଵ ହି
ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର 'ଆମକୁ ତୁମ ଦେହ ଦିଅ, ଦେହ ଦିଅ' ବୋଲି ଚାହିଁଥିଲେ।
କ୍ଷୁଧାତୃଷ୍ଣାମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭୀମରୂପେ ଭଯାନକେ । ପଯସା ମିଶ୍ରିତଂ ଭକ୍ଷଂ ଯାଚେତେ ନୃପତୀଶ୍ଵରମ୍
ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣା ରୂପୀ ଦେବତାମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପାଣି ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ବିନତି କରିଥିଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପୃଚ୍ଛିତମ୍ । ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାମତେ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଆଉ କଣ କହିବି? ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କିଛି ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି?
ଵିଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନଂ ତତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଥଯ ମେ ପିତଃ । ଯେନ ମୋକ୍ଷଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ରାଜା ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଜ୍ଵଳ କହିଲେ: ପିତା, ସେଇ ବାସୁଦେବ ନାମକ ସ୍ତୋତ୍ରଟି ମୋତେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ—ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତେ ଶୁଭେ ଵାକ୍ଯେ ଵିଜ୍ଵଲେନ ମହାତ୍ମନା ।। କୁଂଜଲୋ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯମୁଦୈରଯତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଶୁଭ କଥା ବିଜ୍ଵଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯିବା ପରେ, କୁଞ୍ଜଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।