ମୃତ୍ଯୁକାଲେପି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦାନଂ ସର୍ଵେ ଦଦଂତି ଚ । ଆଦାଵେଵ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମନ୍ନଂ ଚୋଦକସଂଯୁତମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି । ଆରମ୍ଭରୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସୁଚ୍ଛତ୍ରୋପାନହୌ ଦଦ୍ଯାଜ୍ଜଲପାତ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ଭୂମିଂ ସୁକାଂଚନଂ ଧେନୁମଷ୍ଟୌ ଦାନାନି ଯୋଽର୍ପଯେତ୍
ଶୁଭ୍ର ଛାତ୍ର, ଚମକଦାର ପାଣି ପାତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଚଟାଇ ଓ ଉତ୍ତମ ପାଦୁକା ଦେବା ଉଚିତ । ଯିଏ ଭୂମି, ସୁନା, ଓ ଗାଈ ମିଳି ଆଠଟି ଦାନ ଦିଏ—
ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ କ୍ଷୁଧାତୃଷ୍ଣାଦିସଂଭଵଃ । କ୍ଷୁଧା ନ ବାଧତେ ରାଜନ୍ନନ୍ନଦାନାତ୍ସ ତୃପ୍ତିମାନ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଭୁଖ, ତିର୍ଷ୍ଣା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ । ରାଜା, ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ଭୁଖ ବ୍ୟଥା ଦେଉନାହିଁ ।
ତୃଷ୍ଣା ତୀଵ୍ରା ନହି ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ପାଦୁକାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ଚ୍ଛତ୍ରଦାନେନ ଭୂପତେ
ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣା ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ତୃପ୍ତ ରହେ । ପାଦୁକା ଓ ଛତା ଦାନ କଲେ, ହେ ରାଜା—
ଛାଯାମାପ୍ନୋତି ଦାତା ଵୈ ଵାହନଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଉପାନହପ୍ରଦାନେନ ଅନ୍ଯଦେଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଦାତା ଛାୟା ଓ ଯାନ ପାଉଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା । ପାଦୁକା ଦାନ କଲେ ଆଉ ଏକ ଉପକାର ମିଳେ, ମୁଁ କହିବି ।
ଭୂମିଦାନାନ୍ମହାଭାଗ ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଗୋଦାନେନ ମହାରାଜ ରସୈଃ ପୁଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍ସଦା
ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ହେ ମହାରାଜା, ସେ ସଦା ରସରେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ସର୍ଵାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜାନଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଵସେନ୍ନରଃ । ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ଵୈ ଦାତା ଗୋଦାନେନ ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ମଣିଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ । ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଦାତା ତୃପ୍ତ ହୁଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ନୀରୁଜଃ ସୁଖସଂପନ୍ନଃ ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତୁ ଧନାନ୍ଵିତଃ । କାଂଚନେନ ସୁଵର୍ଣସ୍ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଧନୀ ହୁଏ । ସୁନା ଦାନ କଲେ, ସେ ସୁନା ପରି ଚମକେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚ ରୂପଵାଂସ୍ତ୍ଯାଗୀ ରତ୍ନଭୋକ୍ତା ଭଵେନ୍ନରଃ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତିଲଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ମଣିଷ ଧନୀ, ରୂପବାନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ରତ୍ନ ଭୋଗ କରୁଥିବା ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵଭୋଗପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ । ଏଵଂ ଦାନଵିଶେଷେଣ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ସମସ୍ତ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଏଭଳି ବିଶେଷ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ସୁଖ ମିଳେ ।
ଗୋଦାନଂ ଭୂମିଦାନଂ ତୁ ଅନ୍ନୋଦକେ ଚ ଵୈ ତ୍ଵଯା । ଜୀଵମାନେନ ରାଜେଂଦ୍ର ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ
ଗାଈ ଦାନ, ଭୂମି ଦାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଦାନ — ଏହା ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୀବନକାଳରେ ଦେଇନଥିଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ।
ମୃତ୍ଯୁକାଲେପି ନୋ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତତ୍ତେ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜାତଂ କର୍ମଵଶାନୁଗମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଭୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି । ଏହି କାରଣ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା କର୍ମର ଫଳରେ ହେଉଛି ।
ଯାଦୃଶଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ତାଦୃଶଂ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ । ସୁବାହୁରୁଵାଚ- କଥଂ କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଶାଂତିଂ ମେ ପ୍ରଯାତି ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେପରି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ । ସୁବାହୁ ପଚାରିଲେ — କିପରି ମୋର ଭୁଖ ଶାନ୍ତି ହେବ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ଅନଯା ଶୋଷିତଃ କାଯୋ ହ୍ଯତୀଵ ପରିଦୂଯତେ । କ୍ଷୁଧାଂ ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵଦସ୍ଵ ନୌଃ
ଏହି ଭୁଖରେ ମୋ ଦେହ ଶୁଖି ଯାଇ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେଉଛି । ଭୁଖ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।
କର୍ମଣଶ୍ଚାସ୍ଯଘୋରସ୍ଯ ଯଥା ଶାଂତିର୍ଭଵେନ୍ମମ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଚୈଵାସ୍ତି ଋତେଭୋଗାନ୍ନୃପୋତ୍ତମ
ମୋ ଏହି ଭୟଙ୍କର କର୍ମରୁ କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରିବ? ବାମଦେବ କହିଲେ— ରାଜା, ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ବାହାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାପମୋଚନ ନାହିଁ।
କର୍ମଣୋସ୍ଯ ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ଭଵାନ୍ସ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରଭୋକ୍ଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ତେ ପତିତଃ କାଯଃ ପ୍ରିଯାଯାଶ୍ଚୈଵ ଭୂପତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ନିଜେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନରେ ଏହି କର୍ମର ସମସ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ଶରୀର ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରିୟା ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ହି ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯମିତଶ୍ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଉଭାଭ୍ଯାମପି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କାଯମକ୍ଷଯମେଵ ତତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟା ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦୁହେଁ ନିଜ-ନିଜ ଅକ୍ଷୟ ଶରୀରର ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।
ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ରାଜନ୍ନ ସଂଦେହସ୍ତ୍ଵଯା ଵୈ ପ୍ରିଯଯା ସହ । ରାଜୋଵାଚ- କିଯତ୍କାଲଂ ପ୍ରଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯୈଵଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟା ନିଜ-ନିଜ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜା ପଚାରିଲେ— ମୁଁ ଏହିପରି କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହା ଭୋଗ କରିବି?
ତଦାଦିଶ ମହାଭାଗ ପ୍ରମାଣଂ ତଦ୍ଵଚୋ ମମ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ଵାସୁଦେଵ ମହାସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହାର ସମୟ କେତେ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମ କଥାକୁ ମାନିବି। ବାମଦେବ କହିଲେ— ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହାସ୍ତୋତ୍ର ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ଯଦା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସେ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦା ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍ପ୍ରଭୁଂକ୍ଷ୍ଵହି
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ଯାଅ, ରାଜା, ଏବଂ ଭୋଗ କର।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ଭାର୍ଯଯା ସହ ଵୈ ପୁନଃ । ସ୍ଵଶରୀରସ୍ଯ ଵୈ ମାଂସଂ ଭକ୍ଷତେ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ଏପରି ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପୁଣି ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିତ୍ଯମେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତଦ୍ଵତ୍ପୂର୍ଣଂ ଭଵେଦ୍ଵପୁଃ । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଭକ୍ଷତେ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀ ତସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରକ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଭଳି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶରୀର ପୁଣି ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଉଥିଲା; ରାଜା ଓ ରାଣୀ ନିତ୍ୟ ଏହା ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ମୁଁ କୁହୁଛି।
ଯଥାଯଥା ଚ ରାଜା ଚ ଭକ୍ଷତେ ଚ କଲେଵରମ୍ । ହସେତେ ଵୈ ସଦା ନାର୍ଯୌ ତଯୋର୍ଭାଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ନିଜ ଶରୀର ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣୀ ନାରୀ ସଦା ହସୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଏହି ହସିବାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି।
ପ୍ରଜ୍ଞା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାସାଧ୍ଵୀ ଚରିତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ହାସ୍ଯଂ ହି କୁରୁତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାନପାଯିନୀ
ବୁଦ୍ଧି, ମହାସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ଚରିତ୍ର— ଏହି ସବୁକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ଉପହାସ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପ୍ରେର୍ଯମାଣେନ ନ ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ସୁସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଅନ୍ନମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵେ
ବୁଦ୍ଧିର ଉପଦେଶରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା, ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଭାବେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପହାର ହେବାକୁ ଦିଆଯାଇନଥିଲା—
ଏଵଂ ସ ଭକ୍ଷତେ ମାଂସଂ ସ୍ଵସ୍ଯ କାଯସ୍ଯ ନିତ୍ଯଦା । ଯୋଷିଦପ୍ଯାତ୍ମକାଯଂ ଚ ରସୈଶ୍ଚାମୃତସନ୍ନିଭୈଃ
ଏଭଳି ହୋଇ, ସେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶରୀର ଖାଉଥିଲେ, ଯାହାର ରସ ଅମୃତ ସମାନ।
ତତୋ ଵର୍ଷଶତାଂତେ ତୁ ଵାମଦେଵଂ ମହାମୁନିମ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ ଗର୍ହଯାମାସ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରତି ସୁଵ୍ରତ
ପରେ, ଶତବର୍ଷ ପରେ, ବଡ଼ ଋଷି ବାମଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦୋଷାରୋପ କଲେ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ନ ଦତ୍ତଂ ପିତୃଦେଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ କଦା ମଯା । ନ ଦତ୍ତମତିଥିଭ୍ଯୋ ହି ଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ମୁଁ କେବେ ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇନଥିଲି; ଅତିଥି ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ବିଶେଷ କିଛି ଦେଇନଥିଲି।
ଦୀନେଭ୍ଯୋ ହି ନ ଦତ୍ତଂ ଚ କୃପଯା ଚାତୁରାଯ ଚ । ଏଵଂ ସ ଭୁଂକ୍ତେ ସ୍ଵଂ ମାଂସଂ ଗର୍ହଯନ୍ସ୍ଵୀଯ କର୍ମ ଚ
ଦୁଃଖୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କିମ୍ବା ଚତୁରତାରେ କିଛି ଦେଇନଥିଲି; ଏଭଳି ସେ ନିଜ କର୍ମକୁ ଦୋଷାରୋପ କରି ନିଜ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ସ୍ଵମାଂସଂ ଭୁଂଜାନଂ ସୁବାହୁଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ । ହସେତେ ଚ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଦ୍ଵେ ସ୍ତ୍ରିଯୌ
ଏଭଳି, ସୁବାହୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ ନିଜ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେଇ ଦୁଇଜଣୀ ନାରୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହସୁଥିଲେ।