କର୍ମୈଵ କାରଣଂ ରାଜନ୍ନରାଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯ୍ଵୋର୍ମହାଭାଗ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ରାଜା, କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସୁଖ ଦୁଃଖର କାରଣ; ମହାଭାଗ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ତୁମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ପୂର୍ଵେପି ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ପୁନଃ ପ୍ରଯାତା ଭୂର୍ଲୋକଂ କର୍ମଣଃ କ୍ଷଯକାଲତଃ
ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ମାନବ ଲୋକକୁ ଫେରିଆସିଥିଲେ।
ନଲୋ ଭଗୀରଥଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । କର୍ମଣୈଵ ହି ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ରାଜନ୍ସ୍ଵକାଲତଃ
ନଳ, ଭଗୀରଥ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—ରାଜା, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଦିଷ୍ଟଂ ହି ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମ ତେନ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଲଭେତ୍ । ତଦୁଲ୍ଲଂଘଯିତୁଂ ରାଜନ୍କଃ ସମର୍ଥୋପି ହୀଶ୍ଵରଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ରାଜା, ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଅଥ ତସ୍ମାନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯାପି ତେଽଭଵତ୍ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାସଂଭଵୋ ଵେଗସ୍ତତୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ହି କର୍ମ ତେ
ସେହିପାଇଁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଭୁଖ ଓ ତିଆସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳ।
ଯଦି ତେ କ୍ଷୁତ୍ପ୍ରତୀକାରୋ ହ୍ଯଭୀଷ୍ଟୋ ନୃପସତ୍ତମ । ତଦ୍ଗତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ କାଯଂ ସ୍ଵମାନଂଦାରଣ୍ଯସଂସ୍ଥିତମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଭୁଖର ଉପାୟ ଚାହୁଁଛ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିବା ନିଜ ଦେହକୁ ଯାଇ ଭୋଗ କର।
ତଵ ଚେଯଂ ମହାରାଜ୍ଞୀ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାତୀଵ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସୁବାହୁରୁଵାଚ- କିଯତ୍କାଲମିଦଂ କର୍ମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ତୁମର ଏହି ମହାରାଣୀ ଖୁବ ଭୁଖରେ ଶୋଷିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ସୁବାହୁ କହିଲେ — ମୋର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡିବ ?
ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗାନୁଗ୍ରହୋ ଦୃଶ୍ଯତେ କଦା । କସ୍ଯ ଦାନେନ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ
ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ — କେବେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ? କେଉଁ ଦାନ ଦେଇ, କେଉଁ ଜିନିଷର ଦାନ କରି, ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ତତ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ଅନ୍ନଦାନାନ୍ମହାସୌଖ୍ଯମୁଦକସ୍ଯ ମହାମତେ
ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଯଦି ଏବେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ । ବାମଦେବ କହିଲେ — ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏବଂ ପାଣି ଦାନ କଲେ—
ଭୁଂଜଂତି ମର୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵୈ ପୀଡ୍ଯଂତେ ନୈଵ ପାତକୈଃ । ଯଦା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭଵେଦପି ହି ମାନଵୈଃ
ମଣିଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପାପ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—
ମୃତ୍ଯୁକାଲେପି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦାନଂ ସର୍ଵେ ଦଦଂତି ଚ । ଆଦାଵେଵ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମନ୍ନଂ ଚୋଦକସଂଯୁତମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି । ଆରମ୍ଭରୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସୁଚ୍ଛତ୍ରୋପାନହୌ ଦଦ୍ଯାଜ୍ଜଲପାତ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ଭୂମିଂ ସୁକାଂଚନଂ ଧେନୁମଷ୍ଟୌ ଦାନାନି ଯୋଽର୍ପଯେତ୍
ଶୁଭ୍ର ଛାତ୍ର, ଚମକଦାର ପାଣି ପାତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଚଟାଇ ଓ ଉତ୍ତମ ପାଦୁକା ଦେବା ଉଚିତ । ଯିଏ ଭୂମି, ସୁନା, ଓ ଗାଈ ମିଳି ଆଠଟି ଦାନ ଦିଏ—
ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ କ୍ଷୁଧାତୃଷ୍ଣାଦିସଂଭଵଃ । କ୍ଷୁଧା ନ ବାଧତେ ରାଜନ୍ନନ୍ନଦାନାତ୍ସ ତୃପ୍ତିମାନ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଭୁଖ, ତିର୍ଷ୍ଣା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ । ରାଜା, ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ଭୁଖ ବ୍ୟଥା ଦେଉନାହିଁ ।
ତୃଷ୍ଣା ତୀଵ୍ରା ନହି ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ପାଦୁକାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ଚ୍ଛତ୍ରଦାନେନ ଭୂପତେ
ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣା ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ତୃପ୍ତ ରହେ । ପାଦୁକା ଓ ଛତା ଦାନ କଲେ, ହେ ରାଜା—
ଛାଯାମାପ୍ନୋତି ଦାତା ଵୈ ଵାହନଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଉପାନହପ୍ରଦାନେନ ଅନ୍ଯଦେଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଦାତା ଛାୟା ଓ ଯାନ ପାଉଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା । ପାଦୁକା ଦାନ କଲେ ଆଉ ଏକ ଉପକାର ମିଳେ, ମୁଁ କହିବି ।
ଭୂମିଦାନାନ୍ମହାଭାଗ ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଗୋଦାନେନ ମହାରାଜ ରସୈଃ ପୁଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍ସଦା
ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ହେ ମହାରାଜା, ସେ ସଦା ରସରେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ସର୍ଵାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜାନଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଵସେନ୍ନରଃ । ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ଵୈ ଦାତା ଗୋଦାନେନ ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ମଣିଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ । ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଦାତା ତୃପ୍ତ ହୁଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ନୀରୁଜଃ ସୁଖସଂପନ୍ନଃ ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତୁ ଧନାନ୍ଵିତଃ । କାଂଚନେନ ସୁଵର୍ଣସ୍ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଧନୀ ହୁଏ । ସୁନା ଦାନ କଲେ, ସେ ସୁନା ପରି ଚମକେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚ ରୂପଵାଂସ୍ତ୍ଯାଗୀ ରତ୍ନଭୋକ୍ତା ଭଵେନ୍ନରଃ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତିଲଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ମଣିଷ ଧନୀ, ରୂପବାନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ରତ୍ନ ଭୋଗ କରୁଥିବା ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵଭୋଗପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ । ଏଵଂ ଦାନଵିଶେଷେଣ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ସମସ୍ତ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଏଭଳି ବିଶେଷ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ସୁଖ ମିଳେ ।
ଗୋଦାନଂ ଭୂମିଦାନଂ ତୁ ଅନ୍ନୋଦକେ ଚ ଵୈ ତ୍ଵଯା । ଜୀଵମାନେନ ରାଜେଂଦ୍ର ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ
ଗାଈ ଦାନ, ଭୂମି ଦାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଦାନ — ଏହା ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୀବନକାଳରେ ଦେଇନଥିଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ।
ମୃତ୍ଯୁକାଲେପି ନୋ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତତ୍ତେ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜାତଂ କର୍ମଵଶାନୁଗମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଭୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି । ଏହି କାରଣ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା କର୍ମର ଫଳରେ ହେଉଛି ।
ଯାଦୃଶଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ତାଦୃଶଂ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ । ସୁବାହୁରୁଵାଚ- କଥଂ କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଶାଂତିଂ ମେ ପ୍ରଯାତି ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେପରି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ । ସୁବାହୁ ପଚାରିଲେ — କିପରି ମୋର ଭୁଖ ଶାନ୍ତି ହେବ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ଅନଯା ଶୋଷିତଃ କାଯୋ ହ୍ଯତୀଵ ପରିଦୂଯତେ । କ୍ଷୁଧାଂ ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵଦସ୍ଵ ନୌଃ
ଏହି ଭୁଖରେ ମୋ ଦେହ ଶୁଖି ଯାଇ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେଉଛି । ଭୁଖ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।
କର୍ମଣଶ୍ଚାସ୍ଯଘୋରସ୍ଯ ଯଥା ଶାଂତିର୍ଭଵେନ୍ମମ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଚୈଵାସ୍ତି ଋତେଭୋଗାନ୍ନୃପୋତ୍ତମ
ମୋ ଏହି ଭୟଙ୍କର କର୍ମରୁ କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରିବ? ବାମଦେବ କହିଲେ— ରାଜା, ଏହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ବାହାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାପମୋଚନ ନାହିଁ।
କର୍ମଣୋସ୍ଯ ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ଭଵାନ୍ସ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରଭୋକ୍ଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ତେ ପତିତଃ କାଯଃ ପ୍ରିଯାଯାଶ୍ଚୈଵ ଭୂପତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ନିଜେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନରେ ଏହି କର୍ମର ସମସ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ଶରୀର ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରିୟା ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ହି ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯମିତଶ୍ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଉଭାଭ୍ଯାମପି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କାଯମକ୍ଷଯମେଵ ତତ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟା ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦୁହେଁ ନିଜ-ନିଜ ଅକ୍ଷୟ ଶରୀରର ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।
ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ରାଜନ୍ନ ସଂଦେହସ୍ତ୍ଵଯା ଵୈ ପ୍ରିଯଯା ସହ । ରାଜୋଵାଚ- କିଯତ୍କାଲଂ ପ୍ରଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯୈଵଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟା ନିଜ-ନିଜ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜା ପଚାରିଲେ— ମୁଁ ଏହିପରି କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହା ଭୋଗ କରିବି?
ତଦାଦିଶ ମହାଭାଗ ପ୍ରମାଣଂ ତଦ୍ଵଚୋ ମମ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ଵାସୁଦେଵ ମହାସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହାର ସମୟ କେତେ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମ କଥାକୁ ମାନିବି। ବାମଦେବ କହିଲେ— ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହାସ୍ତୋତ୍ର ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ଯଦା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସେ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦା ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍ପ୍ରଭୁଂକ୍ଷ୍ଵହି
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏବେ ଯାଅ, ରାଜା, ଏବଂ ଭୋଗ କର।