କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ଉପ୍ତବୀଜସ୍ଯ ଯଥା କ୍ଷେତ୍ରୀ ପ୍ରଭୁଂଜତି । ଫଲମେଵ ମହାରାଜ ତଥା ଦାତା ଭୁନକ୍ତି ଚ
ଯେପରି ଖେତମାଳି ବିଆଁ ବୋପିଥିବା ଖେତର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏହିପରି, ମହାରାଜା, ଦାନଦାତା ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ ନିତ୍ଯଂ ଚ ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପିତରୋ ଦେଵାଃ କ୍ଷେତ୍ରରୂପା ନ ସଂଶଯଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ—ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଖେତର ରୂପ ଅଟୁଟ।
ମାନଵାନାଂ ମହାରାଜ ଵାପିତାଃ ପ୍ରଦଦଂତି ଚ । ଫଲମେଵଂ ନ ସଂଦେହୋ ଯାଦୃଶଂ ତାଦୃଶଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମହାରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସିଞ୍ଚିତ ଖେତ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ, ସେହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ।
କଟୁକାଦ୍ଧି ନ ଜାଯେତ ରାଜନ୍ମଧୁର ଏଵ ଚ । ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ମଧୁରାଖ୍ଯାଚ୍ଚ ନ ଜାଯେତ୍କଟୁକଃ ପୁନଃ
ରାଜା, ତିକ୍ତ ଜିନିଷରୁ କେବେ ମିଠା ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି, ମିଠା ଭାବିଥିବା ଜିନିଷରୁ ତିକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
ଯାଦୃଶଂ ଵପତେ ବୀଜଂ ତାଦୃଶଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ନ ଵାପଯତି ଯଃ କ୍ଷେତ୍ରଂ ନ ସ ଭୁଂଜତି ତତ୍ଫଲମ୍
ଯେପରି ବିଆଁ ବୋପାଯାଏ, ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ; ଯିଏ ଖେତରେ ବିଆଁ ବୋପେନାହିଁ, ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରେନାହିଁ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଃ କ୍ଷେତ୍ରରୂପିଣଃ । ଦର୍ଶଯଂତି ଫଲଂ ରାଜନ୍ଦତ୍ତସ୍ଯାପି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିପରି, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଖେତର ରୂପ ହୋଇ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଦେଖାନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯାଦୃଶଂ ହି କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯୈଵ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ତାଦୃଶଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଵୈ ରାଜନ୍ନନ୍ଯଥା ତନ୍ନ ଜାଯତେ
ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେହିପରି ତୁମେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନାହିଁ।
ନ ପୁରା ଦେଵଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ କଦାଚନ । ମିଷ୍ଟାନ୍ନପାନମେଵାପି ଦତ୍ତଂ ସୁମନସା ତଦା
ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମନରୁ ଖୁସି ହୋଇ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାନ ଦେଇନଥିଲ।
ସୁଭୋଜ୍ଯୈର୍ଭୋଜନୈର୍ମୃଷ୍ଟୈର୍ମଧୁରୈଶ୍ଚୋଷ୍ଯପେଯକୈଃ । ସୁଭକ୍ଷ୍ଯୈରାତ୍ମନା ଭୁକ୍ତଂ କସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ନ ଚ ତ୍ଵଯା
ଭଲ ଭଲ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଓ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପାନ ତୁମେ ନିଜେ ଖାଇଛ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଇନଥିଲ।
ସ୍ଵଶରୀରଂ ତ୍ଵଯା ପୁଷ୍ଟମନ୍ନୈରମୃତସନ୍ନିଭୈଃ । ଯସ୍ମାତ୍କୃତଂ ମହାରାଜ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଵର୍ତତେ
ମହାରାଜା, ତୁମେ ନିଜ ଦେହକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୁଷ୍ଟ କରିଛ; ଏହିକାରଣରୁ ଏବେ ତୁମେ ଭୁଖା ହେଉଛ।
କର୍ମୈଵ କାରଣଂ ରାଜନ୍ନରାଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯ୍ଵୋର୍ମହାଭାଗ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ରାଜା, କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସୁଖ ଦୁଃଖର କାରଣ; ମହାଭାଗ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ତୁମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ପୂର୍ଵେପି ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ପୁନଃ ପ୍ରଯାତା ଭୂର୍ଲୋକଂ କର୍ମଣଃ କ୍ଷଯକାଲତଃ
ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ମାନବ ଲୋକକୁ ଫେରିଆସିଥିଲେ।
ନଲୋ ଭଗୀରଥଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । କର୍ମଣୈଵ ହି ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ରାଜନ୍ସ୍ଵକାଲତଃ
ନଳ, ଭଗୀରଥ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—ରାଜା, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଦିଷ୍ଟଂ ହି ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମ ତେନ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଲଭେତ୍ । ତଦୁଲ୍ଲଂଘଯିତୁଂ ରାଜନ୍କଃ ସମର୍ଥୋପି ହୀଶ୍ଵରଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ରାଜା, ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଅଥ ତସ୍ମାନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯାପି ତେଽଭଵତ୍ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାସଂଭଵୋ ଵେଗସ୍ତତୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ହି କର୍ମ ତେ
ସେହିପାଇଁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଭୁଖ ଓ ତିଆସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳ।
ଯଦି ତେ କ୍ଷୁତ୍ପ୍ରତୀକାରୋ ହ୍ଯଭୀଷ୍ଟୋ ନୃପସତ୍ତମ । ତଦ୍ଗତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ କାଯଂ ସ୍ଵମାନଂଦାରଣ୍ଯସଂସ୍ଥିତମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଭୁଖର ଉପାୟ ଚାହୁଁଛ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିବା ନିଜ ଦେହକୁ ଯାଇ ଭୋଗ କର।
ତଵ ଚେଯଂ ମହାରାଜ୍ଞୀ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାତୀଵ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସୁବାହୁରୁଵାଚ- କିଯତ୍କାଲମିଦଂ କର୍ମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ତୁମର ଏହି ମହାରାଣୀ ଖୁବ ଭୁଖରେ ଶୋଷିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ସୁବାହୁ କହିଲେ — ମୋର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡିବ ?
ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗାନୁଗ୍ରହୋ ଦୃଶ୍ଯତେ କଦା । କସ୍ଯ ଦାନେନ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ
ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ — କେବେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ? କେଉଁ ଦାନ ଦେଇ, କେଉଁ ଜିନିଷର ଦାନ କରି, ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ତତ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ଅନ୍ନଦାନାନ୍ମହାସୌଖ୍ଯମୁଦକସ୍ଯ ମହାମତେ
ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଯଦି ଏବେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ । ବାମଦେବ କହିଲେ — ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏବଂ ପାଣି ଦାନ କଲେ—
ଭୁଂଜଂତି ମର୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵୈ ପୀଡ୍ଯଂତେ ନୈଵ ପାତକୈଃ । ଯଦା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭଵେଦପି ହି ମାନଵୈଃ
ମଣିଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପାପ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—
ମୃତ୍ଯୁକାଲେପି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦାନଂ ସର୍ଵେ ଦଦଂତି ଚ । ଆଦାଵେଵ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମନ୍ନଂ ଚୋଦକସଂଯୁତମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି । ଆରମ୍ଭରୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସୁଚ୍ଛତ୍ରୋପାନହୌ ଦଦ୍ଯାଜ୍ଜଲପାତ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ଭୂମିଂ ସୁକାଂଚନଂ ଧେନୁମଷ୍ଟୌ ଦାନାନି ଯୋଽର୍ପଯେତ୍
ଶୁଭ୍ର ଛାତ୍ର, ଚମକଦାର ପାଣି ପାତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଚଟାଇ ଓ ଉତ୍ତମ ପାଦୁକା ଦେବା ଉଚିତ । ଯିଏ ଭୂମି, ସୁନା, ଓ ଗାଈ ମିଳି ଆଠଟି ଦାନ ଦିଏ—
ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ କ୍ଷୁଧାତୃଷ୍ଣାଦିସଂଭଵଃ । କ୍ଷୁଧା ନ ବାଧତେ ରାଜନ୍ନନ୍ନଦାନାତ୍ସ ତୃପ୍ତିମାନ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଭୁଖ, ତିର୍ଷ୍ଣା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ । ରାଜା, ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ଭୁଖ ବ୍ୟଥା ଦେଉନାହିଁ ।
ତୃଷ୍ଣା ତୀଵ୍ରା ନହି ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ପାଦୁକାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ଚ୍ଛତ୍ରଦାନେନ ଭୂପତେ
ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣା ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ତୃପ୍ତ ରହେ । ପାଦୁକା ଓ ଛତା ଦାନ କଲେ, ହେ ରାଜା—
ଛାଯାମାପ୍ନୋତି ଦାତା ଵୈ ଵାହନଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଉପାନହପ୍ରଦାନେନ ଅନ୍ଯଦେଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଦାତା ଛାୟା ଓ ଯାନ ପାଉଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା । ପାଦୁକା ଦାନ କଲେ ଆଉ ଏକ ଉପକାର ମିଳେ, ମୁଁ କହିବି ।
ଭୂମିଦାନାନ୍ମହାଭାଗ ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଗୋଦାନେନ ମହାରାଜ ରସୈଃ ପୁଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍ସଦା
ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ହେ ମହାରାଜା, ସେ ସଦା ରସରେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ସର୍ଵାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜାନଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଵସେନ୍ନରଃ । ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ଵୈ ଦାତା ଗୋଦାନେନ ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ମଣିଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ । ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଦାତା ତୃପ୍ତ ହୁଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ନୀରୁଜଃ ସୁଖସଂପନ୍ନଃ ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତୁ ଧନାନ୍ଵିତଃ । କାଂଚନେନ ସୁଵର୍ଣସ୍ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଧନୀ ହୁଏ । ସୁନା ଦାନ କଲେ, ସେ ସୁନା ପରି ଚମକେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚ ରୂପଵାଂସ୍ତ୍ଯାଗୀ ରତ୍ନଭୋକ୍ତା ଭଵେନ୍ନରଃ । ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତିଲଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ମଣିଷ ଧନୀ, ରୂପବାନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ରତ୍ନ ଭୋଗ କରୁଥିବା ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵଭୋଗପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ । ଏଵଂ ଦାନଵିଶେଷେଣ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ସମସ୍ତ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଏଭଳି ବିଶେଷ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ସୁଖ ମିଳେ ।