ତସ୍ମାନ୍ମାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କାମଂ ଚାପି ଦୁରାତ୍ମତାମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥାଭାଵଵିମର୍ଶେନ ତତ୍ଵବୁଧ୍ଯା ସ୍ଥିରା ଭଵ
ସେଥିପାଇଁ, ଅଭିମାନ ଓ କାମନା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବା ଭାବନାରେ ଦୃଢ଼ ହେବା।
ଅହମେତଚ୍ଛରୀରଂ ଵୈ ଖଙ୍ଗଧାରଵ୍ରତେନ ଚ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵରାରୋହେ କିଂ ଚିରଂଜୀଵନେନ ମେ
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦରକାର?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖଙ୍ଗମାକୃଷ୍ଯ ଯାଵଦ୍ଭିନତ୍ତି କଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଆଗତାଶ୍ଚ ଗଣାସ୍ତାଵଦ୍ବହଵଃ ଶିଵନୋଦିତାଃ
ଏପରି କହି, ସେ ତଳୱାର ଉଠାଇ ନିଜକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯେଉଁବେଳେ ଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବହୁତ ଗଣ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିମାନାନି ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଆଗତାନି ତଦଂତିକେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଚୈଵ ତାନ୍ଯେଵଂ ଵିମାନାନି ଗଣାଂସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ବହୁତ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯାନ ଆସିଥିଲା; ସେ ସେଠି ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ଯାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଚାହିଁରହିଲେ।
ଉଵାଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁଷ୍କସୋଽପି ଚ ତାନ୍ପ୍ରତି । କସ୍ମାତ୍ସମାଗତା ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରିଣଃ
ପୁଷ୍କସ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ହେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?
ସର୍ଵେ ସ୍ଫଟିକସଂକାଶାଃ ସର୍ଵେ ଚଂଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧଶେଖରାଃ । କପର୍ଦିନଶ୍ଚର୍ମପରୀତଵାସସୋ ଭୁଜଂଗଭୋଗୈଃ କୃତହାରଭୂଷଣାଃ
ସମସ୍ତେ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ମାଥାରେ ଚାନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଜଟା ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଓ ସାପ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତା ରୁଦ୍ରସମାନଵୀର୍ଯା ଯଥାତଥଂ ଭୋ ଵଦତୋଚିତଂ ମମ । ପୁଷ୍କସେନ ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଊଚୁସ୍ତେ ରୁଦ୍ରପାର୍ଷଦାଃ
ସେମାନେ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ପୁଷ୍କସ ପଚାରିଲେ: ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏପରି ପଚାରିବା ପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗଣା ଊଚୁଃ। ପ୍ରେଷିତାସ୍ମୋ ଵଯଂ ଚଂଡ ଶିଵେନ ପରମେଷ୍ଠିନା । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସସ୍ତ୍ରୀକୋ ଯାନମାରୁହ
ଗଣମାନେ କହିଲେ: ଆମେ କ୍ରୋଧୀ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଠାଯାଇଛୁ। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ଜନାନୀ ସହିତ ଏହି ଯାନରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।
ଲିଗାର୍ଚନଂ କୃତଂ ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵଯା ରାତ୍ରୌ ଶିଵସ୍ଯ ଚ । ତେନ କର୍ମଵିପାକେନ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତୁମେ ଯେ ରାତିରେ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିଥିଲ, ସେହି କର୍ମର ଫଳରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଛ।
ତଥୋକ୍ତୋ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । କିଂ ମଯା ସୁକୃତଂ ଚୀର୍ଣଂ ପାପିନା ପୁଷ୍କସେନ ହି
ଏପରି ଭାବେ ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ। ପୁଷ୍କସ ହସି ହସି କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ପାପୀ କେଉଁ ଭଲ କାମ କରିଛି?
ମୃଗଯାରସିକେନୈଵ ମୂଢେନ ଚ ଦୁରାତ୍ମନା । ପାପାଚାରୋହ୍ଯହଂ ନିତ୍ଯଂ କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଶିକାର ପ୍ରେମୀ, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ, ସଦା ପାପ କାମ କରିଛି। ମୁଁ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିପାରିବି?
କଥଂ ଲିଗାର୍ଚନଂ ଚାଦ୍ଯା କୃତମସ୍ତି ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ । ପରଂ କୌତୁକମାପନ୍ନଃ ପୃଚ୍ଛାମି କୃପଯା ଵଦ
ଆଜି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କିପରି ହେଲା? ଦୟାକରି କହ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ତେଣୁ ପଚାରୁଛି।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ। ଦେଵଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଯୋ ଗଂଗାଧରସଂଜ୍ଞକଃ । ପରିତୁଷ୍ଟୋଽଦ୍ଯ ତେ ଚଂଡ ସଭାର୍ଯସ୍ଯ ଉମାପତିଃ
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ: ଦେବମାନ୍ୟ ମହାଦେବ, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାଧର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ଜନାନୀ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାସଂଗିକଂ ତ୍ଵଯା ଚାଦ୍ଯ କୃତମର୍ଚନମେଵ ଚ । କୋଲଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣେନ ବିଲ୍ଵପତ୍ରାଣି ଚୈଵ ହି
ଆଜି ତୁମେ କୋଳ ଗଛ ଓ ବିଲ୍ୱ ପତ୍ର ଦେଖିବା ସମୟରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ପୂଜା କରିଥିଲ।
ଛେଦିତାନି ତ୍ଵଯା ଚଂଡ ପତିତାନି ତଦୈଵ ହି । ଲିଂଗସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ତାନି ତେନ ତ୍ଵଂ ସୁକୃତୀ ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ କଟିଥିବା ଏହି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତୁରନ୍ତ ତଳେ ପଡ଼ିଲା ଓ ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡରେ ଲାଗିଗଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍।
ତଵୈଵଂ ଜାଗରୋ ଜାତୋ ମହାଵୃକ୍ଷୋପରି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତେନୈଵ ଜାଗରେଣୈଵ ତୁତୋଷ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ତୁମର ଜାଗରଣ ଏହି ବଡ଼ ଗଛ ଉପରେ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ଜାଗରଣରେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ଛଲେନୈଵ ମହାଭାଗ କୋଲସଂଦର୍ଶନେନ ହି । ଶିଵରାତ୍ରିଦିନଂ ଵ୍ଯାଧ ପ୍ରସଂଗେନାପ୍ଯୁପୋଷିତମ୍
ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶିବରାତ୍ରିରେ କୋଳାଫଳ ଦେଖାଇବାର ଅଭିନୟ କରି, ଏକ ଶିକାରୀ ଅଜାନିରେ ଉପବାସ କରିଥିଲେ।
ତେନୋପଵାସେନ ଚ ଜାଗରେଣତୁଷ୍ଟୋ ହ୍ଯସୌ ଦେଵଵରୋ ମହାତ୍ମା । ତଵ ପ୍ରସାଦାଯ ମହାନୁଭାଵୋ ଦଦାତି ସର୍ଵାନ୍ଵରଦୋ ଵରାଂଶ୍ଚ
ସେ ଉପବାସ ଓ ଜାଗି ରହିବା ଦ୍ୱାରା, ମହାତ୍ମା ଦେବତା ଖୁସି ହେଲେ; ତୁମ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୟାଳୁ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଭଲ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ପୁଷ୍କସୋଽପି ଵିମାନାଗ୍ର୍ଯମାରୁରୋହ ଚ ପଶ୍ଯତାମ୍
ସେ ସମୟରେ ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ ଜଣାଇବା ପରେ, ପୁଷ୍କସା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗଣାନାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମପି । ତଦା ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଭେରୀତୂର୍ଯାଣ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଡୁମ୍ଡୁମି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୁରୀ, ବାଦ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା।
ଵୀଣାଵେଣୁମୃଦଂଗାନି ଲାସ୍ଯନାଟ୍ଯ ଯୁତାନି ଚ । ଜଗୁର୍ଗଂଧର୍ଵପତଯୋ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ 6.154.
ବୀଣା, ବାଁଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ନାଚ ଓ ନାଟକ ସହିତ ବାଜିଥିଲା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନାଚିଲେ।
ଚାମରୈର୍ଵିଜ୍ଯମାନୋ ହି ଛତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି । ମହୋତ୍ସଵେନ ମହତା ହ୍ଯାନୀତଃ ଶିଵସନ୍ନିଧୌ
ଚାମର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଛତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଉଡ଼ାଯାଇ, ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ନିଆଯାଇଥିଲେ।
ପୁଷ୍କସୋଽପି ତଦା ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଶିଵାର୍ଚନାତ୍ । କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିଵାଯ ପରମାତ୍ମାନେ
ପୁଷ୍କସା ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଶିବପୂଜା କରି ଫଳ ପାଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧିକ ଫଳ ପାନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଫଲଂ ଗଂଧଂ ତାଂବୂଲାକ୍ଷତମେଵ ଚ । ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଲୋକେଽସ୍ମିଂସ୍ତେ ରୁଦ୍ରା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ, ଫଳ, ଗନ୍ଧ, ତାମ୍ବୁଳ, ଅକ୍ଷତ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୁଦ୍ର ହେଇଯାନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଖଙ୍ଗଧାରେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଏତତ୍ତୀର୍ଥଂ କଲୌ ଗୁପ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁରେଶ୍ଵରି
ମହାଦେବ କହିଲେ: ସେ ସମୟରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ 'ଖଙ୍ଗଧାର' ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ରହିବ।
ମାଘମାସେଽଥ ଵୈଶାଖେ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ସ୍ନାନଂ ଯେନ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ନଗନଂଦିନି
ମାଘ, ବୈଶାଖ ଓ ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ନଗନନ୍ଦିନୀ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାମଦେଵଶ୍ଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋଽଥ ଗୌତମଃ । ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଵୈ ସମାଯାଂତି ଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପିନାକିନମ୍
ବଶିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିନାକୀନ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ତ୍ରିଯୁଗେ ଵର୍ତ୍ତତେ ଲିଂଗଂ କଲୌ ନୈଵ ତୁ ପାର୍ଵତି । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଋଷିଣା ଦତ୍ତଶାପୋ ହ୍ଯହଂ ତଦା
ତିନି ଯୁଗରେ ଲିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ନୁହେଁ, ପାର୍ବତୀ; ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲି।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। କଥଂ ଶାପସ୍ତୁ ଋଷିଣା ଦତ୍ତଶ୍ଚୈଵ ସୁରେଶ୍ଵର । ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ଋଷିଙ୍କ ଶାପ କିପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଦେବତା; ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ନିଶ୍ଚିତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଦେଵି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ । ଆଗତଃ ଖଙ୍ଗଧାରେଽସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ଵୈ ପରମାଦ୍ଭୁତେ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଏକ ସମୟରେ, ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ 'ଖଙ୍ଗଧାର' ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ।