ଅମୃତାଜ୍ଜଜ୍ଞିରେ ସର୍ଵା ଓଷଧ୍ଯଃ ପୁଷ୍ଟିହେତଵଃ । ଅନ୍ନମେଵ ସୁସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଔଷଧଵ୍ଯଂଜନାନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ପୋଷକ ଔଷଧୀ, ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ, ଔଷଧ ଓ ତରକାରି ସହିତ।
ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପେଭ୍ଯ ଇତି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦୀଯତେ । ପିତୃଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପେଭ୍ଯୋ ହସ୍ତେ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହି
‘ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପ ଦେବତାଙ୍କୁ’ ବୋଲି ଭାବି, ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପ ଭାବି, ଏହି ଅନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅତିଥିଭ୍ଯସ୍ତତୋ ଦତ୍ଵା ପରିଜନଂ ପ୍ରଭୋଜଯେତ୍ । ସ୍ଵଯଂ ତୁ ଭୁଂଜତେ ପଶ୍ଚାତ୍ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍
ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଦେଇ, ପରେ ପରିଜନମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଅ; ତା’ପରେ ନିଜେ ଏହି ଅମୃତ ସମାନ ଅନ୍ନ ଖାଅ।
ପ୍ରେତ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ନ ଚୈଵାସ୍ତି ତସ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ତୁ ଭୂପତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପିତରୋ ଦେଵାଃ କ୍ଷତ୍ରରୂପାଶ୍ଚ ଭୂପତେ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ହେ ଭୂପତି, କେବଳ ସୁଖ ମିଳେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ହେ ଭୂପତି,
ଯଥା ହି କର୍ଷକଃ କଶ୍ଚିତ୍ସୁକୃଷିଂ କୁରୁତେ ସଦା । ତଦ୍ଵନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ କୃଷିଂ କୁର୍ଯାତ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ଵିପ୍ରାସ୍ଯକେ ନୃପ
ଯେପରି ଏକ ଚାଷୀ ସଦା ଭଲ ଜମିରେ ଚାଷ କରେ, ସେପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜମିରେ ଚାଷ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ସ୍ଵଭାଵଲାଂଗଲେନାପି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଭେଦଯେତ୍ । ଵୃଷଭୌ ତୁ ମତୌ ନିତ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚୈଵ ତପସ୍ତଥା
ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ହାଳ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜମି ଚାଷ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଇଟି ବୃଷ ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧି ଓ ତପସ୍ୟା।
ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାନୁଭାଵୀଶଃ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ତୁ ପ୍ରତୋଦକଃ । ଵିପ୍ରନାମ୍ନି ମହାକ୍ଷେତ୍ରେ ନମସ୍କାରୈର୍ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅନୁଭବ ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଚାଳନା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମକ ମହାଜମିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଜ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଫୋଟଯେତ୍କଲ୍ମଷଂ ନିତ୍ଯଂ କୃଷିକୋ ହି ଯଥା ନୃପ । କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ଉଦ୍ଯମେ ଯୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁକାମଃ ପ୍ରସାଦଯେତ୍
ଯେପରି ଚାଷୀ ସଦା ଜମିର ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ, ସେପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା; ଜମିରେ ଲାଗି ଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର କୃପା ପାଏ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯୈଃ ଶୁଭୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚାପି ପ୍ରସାଦଯେତ୍ । ପର୍ଵତୀର୍ଥାପ୍ତିକାଲଶ୍ଚ ଘନରୂପୋଭିଵର୍ଷଣେ
ଏହିପରି, ଭଲ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଉଚିତ୍। ପାହାଡ଼ ଖେତରେ ବିଆଁ ବୋପା ସମୟ ଆସିଲେ, ମେଘ ଆସି ବର୍ଷା କରେ,
ଵପ୍ତୁକାମୋ ଭଵେତ୍କ୍ଷେତ୍ରୀ ତତଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରଵାପଯେତ୍ । ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂପପ୍ରସନ୍ନାଯ ଵିପ୍ରାଯ ପରିଦୀଯତେ
ଖେତମାଳି ବିଆଁ ବୋପିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ସେ ଖେତକୁ ପାଣି ଦେଇ ସିଞ୍ଚନ କରେ। ଏହିପରି, ରାଜା, ଖୁସି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ।
କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ଉପ୍ତବୀଜସ୍ଯ ଯଥା କ୍ଷେତ୍ରୀ ପ୍ରଭୁଂଜତି । ଫଲମେଵ ମହାରାଜ ତଥା ଦାତା ଭୁନକ୍ତି ଚ
ଯେପରି ଖେତମାଳି ବିଆଁ ବୋପିଥିବା ଖେତର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏହିପରି, ମହାରାଜା, ଦାନଦାତା ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ ନିତ୍ଯଂ ଚ ତୃପ୍ତୋ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପିତରୋ ଦେଵାଃ କ୍ଷେତ୍ରରୂପା ନ ସଂଶଯଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ—ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଖେତର ରୂପ ଅଟୁଟ।
ମାନଵାନାଂ ମହାରାଜ ଵାପିତାଃ ପ୍ରଦଦଂତି ଚ । ଫଲମେଵଂ ନ ସଂଦେହୋ ଯାଦୃଶଂ ତାଦୃଶଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମହାରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସିଞ୍ଚିତ ଖେତ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ, ସେହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ।
କଟୁକାଦ୍ଧି ନ ଜାଯେତ ରାଜନ୍ମଧୁର ଏଵ ଚ । ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ମଧୁରାଖ୍ଯାଚ୍ଚ ନ ଜାଯେତ୍କଟୁକଃ ପୁନଃ
ରାଜା, ତିକ୍ତ ଜିନିଷରୁ କେବେ ମିଠା ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି, ମିଠା ଭାବିଥିବା ଜିନିଷରୁ ତିକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
ଯାଦୃଶଂ ଵପତେ ବୀଜଂ ତାଦୃଶଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ନ ଵାପଯତି ଯଃ କ୍ଷେତ୍ରଂ ନ ସ ଭୁଂଜତି ତତ୍ଫଲମ୍
ଯେପରି ବିଆଁ ବୋପାଯାଏ, ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ; ଯିଏ ଖେତରେ ବିଆଁ ବୋପେନାହିଁ, ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରେନାହିଁ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଃ କ୍ଷେତ୍ରରୂପିଣଃ । ଦର୍ଶଯଂତି ଫଲଂ ରାଜନ୍ଦତ୍ତସ୍ଯାପି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିପରି, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଖେତର ରୂପ ହୋଇ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଦେଖାନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯାଦୃଶଂ ହି କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯୈଵ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ତାଦୃଶଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଵୈ ରାଜନ୍ନନ୍ଯଥା ତନ୍ନ ଜାଯତେ
ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେହିପରି ତୁମେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନାହିଁ।
ନ ପୁରା ଦେଵଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ କଦାଚନ । ମିଷ୍ଟାନ୍ନପାନମେଵାପି ଦତ୍ତଂ ସୁମନସା ତଦା
ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମନରୁ ଖୁସି ହୋଇ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାନ ଦେଇନଥିଲ।
ସୁଭୋଜ୍ଯୈର୍ଭୋଜନୈର୍ମୃଷ୍ଟୈର୍ମଧୁରୈଶ୍ଚୋଷ୍ଯପେଯକୈଃ । ସୁଭକ୍ଷ୍ଯୈରାତ୍ମନା ଭୁକ୍ତଂ କସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ନ ଚ ତ୍ଵଯା
ଭଲ ଭଲ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଓ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପାନ ତୁମେ ନିଜେ ଖାଇଛ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଇନଥିଲ।
ସ୍ଵଶରୀରଂ ତ୍ଵଯା ପୁଷ୍ଟମନ୍ନୈରମୃତସନ୍ନିଭୈଃ । ଯସ୍ମାତ୍କୃତଂ ମହାରାଜ ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଵର୍ତତେ
ମହାରାଜା, ତୁମେ ନିଜ ଦେହକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୁଷ୍ଟ କରିଛ; ଏହିକାରଣରୁ ଏବେ ତୁମେ ଭୁଖା ହେଉଛ।
କର୍ମୈଵ କାରଣଂ ରାଜନ୍ନରାଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯ୍ଵୋର୍ମହାଭାଗ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ରାଜା, କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସୁଖ ଦୁଃଖର କାରଣ; ମହାଭାଗ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ତୁମେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ପୂର୍ଵେପି ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ପୁନଃ ପ୍ରଯାତା ଭୂର୍ଲୋକଂ କର୍ମଣଃ କ୍ଷଯକାଲତଃ
ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ମାନବ ଲୋକକୁ ଫେରିଆସିଥିଲେ।
ନଲୋ ଭଗୀରଥଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । କର୍ମଣୈଵ ହି ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ରାଜନ୍ସ୍ଵକାଲତଃ
ନଳ, ଭଗୀରଥ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—ରାଜା, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଦିଷ୍ଟଂ ହି ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମ ତେନ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଲଭେତ୍ । ତଦୁଲ୍ଲଂଘଯିତୁଂ ରାଜନ୍କଃ ସମର୍ଥୋପି ହୀଶ୍ଵରଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ରାଜା, ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଅଥ ତସ୍ମାନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯାପି ତେଽଭଵତ୍ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାସଂଭଵୋ ଵେଗସ୍ତତୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ହି କର୍ମ ତେ
ସେହିପାଇଁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଭୁଖ ଓ ତିଆସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳ।
ଯଦି ତେ କ୍ଷୁତ୍ପ୍ରତୀକାରୋ ହ୍ଯଭୀଷ୍ଟୋ ନୃପସତ୍ତମ । ତଦ୍ଗତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ କାଯଂ ସ୍ଵମାନଂଦାରଣ୍ଯସଂସ୍ଥିତମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଭୁଖର ଉପାୟ ଚାହୁଁଛ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିବା ନିଜ ଦେହକୁ ଯାଇ ଭୋଗ କର।
ତଵ ଚେଯଂ ମହାରାଜ୍ଞୀ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାତୀଵ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସୁବାହୁରୁଵାଚ- କିଯତ୍କାଲମିଦଂ କର୍ମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଯା ସହ
ତୁମର ଏହି ମହାରାଣୀ ଖୁବ ଭୁଖରେ ଶୋଷିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ସୁବାହୁ କହିଲେ — ମୋର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡିବ ?
ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗାନୁଗ୍ରହୋ ଦୃଶ୍ଯତେ କଦା । କସ୍ଯ ଦାନେନ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ
ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ — କେବେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ? କେଉଁ ଦାନ ଦେଇ, କେଉଁ ଜିନିଷର ଦାନ କରି, ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ?
ତତ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵାମଦେଵ ଉଵାଚ- ଅନ୍ନଦାନାନ୍ମହାସୌଖ୍ଯମୁଦକସ୍ଯ ମହାମତେ
ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଯଦି ଏବେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ । ବାମଦେବ କହିଲେ — ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏବଂ ପାଣି ଦାନ କଲେ—
ଭୁଂଜଂତି ମର୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵୈ ପୀଡ୍ଯଂତେ ନୈଵ ପାତକୈଃ । ଯଦା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭଵେଦପି ହି ମାନଵୈଃ
ମଣିଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପାପ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—