ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ପ୍ରଚଂଡା ସା ଆଯାଂତୀ କ୍ରୂରଲୋଚନା । ସା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ନଦ୍ଯାଂ ଵୈ ଜଲମଧ୍ଯେ ପପାତ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ଝିଅକୁ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ, ତାଙ୍କର ଝିଅ, ନଦୀର ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଵତ୍ତଯୋକ୍ତଶ୍ଚଂଡାତ୍ମା ଏହି ଶୀଘ୍ରଂ ଚ ଭକ୍ଷଯ । ସମାନୀତଂ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯମାଂସଂ ମଯାଧୁନା
ତାପରେ, ସେଇ ରୁଷ୍ଟମନା ଝିଅ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଖାଅ, ମୁଁ ଏମିତି ମାଛ ଓ ମାଂସ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଛି।'
କୃତଂ କିଂ ମୂଢ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁର୍ମାଂସଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ନାଶିତଂ ଚ ତ୍ଵଯା ମୂଢ କୁଟୁଂବଂ ଲଂଘତେ ତଵ
'ମୂଢ଼, ତୁମେ କଣ କରିଛ? ଗତକାଲି ମୁଁ ଆଣିଥିବା ମାଂସ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ତୁମେ ଖାଇଦେଲ, ମୂଢ଼, ଏବେ ତୁମେ ଘରକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଚଂଡାଯାଶ୍ଚଂଡରୂପଵାନ୍ । ଶିଵରାତ୍ର୍ଯୁପଵାସେନ ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣେନ ଚ
ସେଇ ରୁଷ୍ଟ ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ପୁରୁଷ, ଶିବରାତ୍ରିର ଉପବାସ ଓ ରାତିରେ ଜାଗିଥିବା ଦ୍ୱାରା,
ଶୁଦ୍ଧାଂତଃକରଣୋ ଜାତଃ ସ୍ନାତୁଂ ନଦ୍ଯାଂ ଶୁଚିଵ୍ରତଃ । ଯାଵତ୍ସ୍ନାତି ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତାଵତ୍ଶ୍ଵା ତତ୍ର ଚାଗତଃ
ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ପବିତ୍ରତାର ବ୍ରତ ଧରି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ କୁକୁର ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
ଶୁନା ତଦା ଭକ୍ଷିତଂ ଚ ସର୍ଵଂ ମାଂସଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । ଚଂଡା ପ୍ରକୁପିତା ତଂ ଚ ଶ୍ଵାନଂ ହଂତୁମୁପସ୍ଥିତା
ସେତେବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ସେଇ କୁକୁର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲା। ଚଣ୍ଡା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ କୁକୁରକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ନିଵାରିତା ହି ଚଂଡେନ ଚଂଡା ପ୍ରକୁପିତା ତଦା । ନ ହଂତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଚୈଷ କିମନେନାଶୁଭଂ କୃତମ୍
କିନ୍ତୁ ଚଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡ ରୋକିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ସେତେବେଳେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ଥିଲେ। 'ତୁମେ ଏହାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହିଏ କଣ ଖରାପ କରିଛି?'
ତଯୋକ୍ତଂ ଭକ୍ଷିତଂ ଚାନ୍ନଂ ଅନେନୈଵ ଦୁରାତ୍ମନା । କିଂ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ଷଯିତା ମୂଢ ଭଵିତାଦ୍ଯ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ
ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କୁକୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦେଲା। ଏବେ ତୁମେ ଭୁଖା ହେଲେ କଣ ଖାଇବ?'
ପୁଷ୍କସ ଉଵାଚ। ଯଚ୍ଛୁନା ଭକ୍ଷିତଂ ଚାନ୍ନଂ ତେନାହଂ ପରିତୋଷିତଃ । କିମନେନ ଶରୀରେଣ ନଶ୍ଵରେଣ ଗତାଯୁଷା
ପୁଷ୍କସ କହିଲେ: କୁକୁର ଖାଇଥିବା ଭୋଜନ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଛି। ଏହି ନଷ୍ଟଶୀଳ ଦେହ, ଯାହାର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ତାହାର କଣ ଉପକାର?
ଯେ ପୁଷ୍ଯଂତି ଶରୀରଂ ଵୈ ସର୍ଵଭାଵେନ ଭାମିନି । ମୂଢାସ୍ତେ ପାପିନୋ ଜ୍ଞେଯା ଲୋକଦ୍ଵଯ ବହିଷ୍କୃତାଃ
ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ଦେହକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ପାପୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ, ଦୁଇ ଜଗତରୁ ବାହାର ହୋଇଯିବେ।
ତସ୍ମାନ୍ମାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କାମଂ ଚାପି ଦୁରାତ୍ମତାମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥାଭାଵଵିମର୍ଶେନ ତତ୍ଵବୁଧ୍ଯା ସ୍ଥିରା ଭଵ
ସେଥିପାଇଁ, ଅଭିମାନ ଓ କାମନା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବା ଭାବନାରେ ଦୃଢ଼ ହେବା।
ଅହମେତଚ୍ଛରୀରଂ ଵୈ ଖଙ୍ଗଧାରଵ୍ରତେନ ଚ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵରାରୋହେ କିଂ ଚିରଂଜୀଵନେନ ମେ
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦରକାର?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖଙ୍ଗମାକୃଷ୍ଯ ଯାଵଦ୍ଭିନତ୍ତି କଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଆଗତାଶ୍ଚ ଗଣାସ୍ତାଵଦ୍ବହଵଃ ଶିଵନୋଦିତାଃ
ଏପରି କହି, ସେ ତଳୱାର ଉଠାଇ ନିଜକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯେଉଁବେଳେ ଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବହୁତ ଗଣ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିମାନାନି ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଆଗତାନି ତଦଂତିକେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଚୈଵ ତାନ୍ଯେଵଂ ଵିମାନାନି ଗଣାଂସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ବହୁତ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯାନ ଆସିଥିଲା; ସେ ସେଠି ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ଯାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଚାହିଁରହିଲେ।
ଉଵାଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁଷ୍କସୋଽପି ଚ ତାନ୍ପ୍ରତି । କସ୍ମାତ୍ସମାଗତା ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରିଣଃ
ପୁଷ୍କସ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ହେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?
ସର୍ଵେ ସ୍ଫଟିକସଂକାଶାଃ ସର୍ଵେ ଚଂଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧଶେଖରାଃ । କପର୍ଦିନଶ୍ଚର୍ମପରୀତଵାସସୋ ଭୁଜଂଗଭୋଗୈଃ କୃତହାରଭୂଷଣାଃ
ସମସ୍ତେ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ମାଥାରେ ଚାନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଜଟା ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଓ ସାପ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତା ରୁଦ୍ରସମାନଵୀର୍ଯା ଯଥାତଥଂ ଭୋ ଵଦତୋଚିତଂ ମମ । ପୁଷ୍କସେନ ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଊଚୁସ୍ତେ ରୁଦ୍ରପାର୍ଷଦାଃ
ସେମାନେ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ପୁଷ୍କସ ପଚାରିଲେ: ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏପରି ପଚାରିବା ପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗଣା ଊଚୁଃ। ପ୍ରେଷିତାସ୍ମୋ ଵଯଂ ଚଂଡ ଶିଵେନ ପରମେଷ୍ଠିନା । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସସ୍ତ୍ରୀକୋ ଯାନମାରୁହ
ଗଣମାନେ କହିଲେ: ଆମେ କ୍ରୋଧୀ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଠାଯାଇଛୁ। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ଜନାନୀ ସହିତ ଏହି ଯାନରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।
ଲିଗାର୍ଚନଂ କୃତଂ ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵଯା ରାତ୍ରୌ ଶିଵସ୍ଯ ଚ । ତେନ କର୍ମଵିପାକେନ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତୁମେ ଯେ ରାତିରେ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିଥିଲ, ସେହି କର୍ମର ଫଳରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଛ।
ତଥୋକ୍ତୋ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଉଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । କିଂ ମଯା ସୁକୃତଂ ଚୀର୍ଣଂ ପାପିନା ପୁଷ୍କସେନ ହି
ଏପରି ଭାବେ ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ। ପୁଷ୍କସ ହସି ହସି କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ପାପୀ କେଉଁ ଭଲ କାମ କରିଛି?
ମୃଗଯାରସିକେନୈଵ ମୂଢେନ ଚ ଦୁରାତ୍ମନା । ପାପାଚାରୋହ୍ଯହଂ ନିତ୍ଯଂ କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଶିକାର ପ୍ରେମୀ, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ, ସଦା ପାପ କାମ କରିଛି। ମୁଁ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିପାରିବି?
କଥଂ ଲିଗାର୍ଚନଂ ଚାଦ୍ଯା କୃତମସ୍ତି ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ । ପରଂ କୌତୁକମାପନ୍ନଃ ପୃଚ୍ଛାମି କୃପଯା ଵଦ
ଆଜି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କିପରି ହେଲା? ଦୟାକରି କହ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ତେଣୁ ପଚାରୁଛି।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ। ଦେଵଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଯୋ ଗଂଗାଧରସଂଜ୍ଞକଃ । ପରିତୁଷ୍ଟୋଽଦ୍ଯ ତେ ଚଂଡ ସଭାର୍ଯସ୍ଯ ଉମାପତିଃ
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ: ଦେବମାନ୍ୟ ମହାଦେବ, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାଧର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ଜନାନୀ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାସଂଗିକଂ ତ୍ଵଯା ଚାଦ୍ଯ କୃତମର୍ଚନମେଵ ଚ । କୋଲଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣେନ ବିଲ୍ଵପତ୍ରାଣି ଚୈଵ ହି
ଆଜି ତୁମେ କୋଳ ଗଛ ଓ ବିଲ୍ୱ ପତ୍ର ଦେଖିବା ସମୟରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ପୂଜା କରିଥିଲ।
ଛେଦିତାନି ତ୍ଵଯା ଚଂଡ ପତିତାନି ତଦୈଵ ହି । ଲିଂଗସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ତାନି ତେନ ତ୍ଵଂ ସୁକୃତୀ ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ କଟିଥିବା ଏହି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତୁରନ୍ତ ତଳେ ପଡ଼ିଲା ଓ ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡରେ ଲାଗିଗଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍।
ତଵୈଵଂ ଜାଗରୋ ଜାତୋ ମହାଵୃକ୍ଷୋପରି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତେନୈଵ ଜାଗରେଣୈଵ ତୁତୋଷ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ତୁମର ଜାଗରଣ ଏହି ବଡ଼ ଗଛ ଉପରେ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ଜାଗରଣରେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ଛଲେନୈଵ ମହାଭାଗ କୋଲସଂଦର୍ଶନେନ ହି । ଶିଵରାତ୍ରିଦିନଂ ଵ୍ଯାଧ ପ୍ରସଂଗେନାପ୍ଯୁପୋଷିତମ୍
ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶିବରାତ୍ରିରେ କୋଳାଫଳ ଦେଖାଇବାର ଅଭିନୟ କରି, ଏକ ଶିକାରୀ ଅଜାନିରେ ଉପବାସ କରିଥିଲେ।
ତେନୋପଵାସେନ ଚ ଜାଗରେଣତୁଷ୍ଟୋ ହ୍ଯସୌ ଦେଵଵରୋ ମହାତ୍ମା । ତଵ ପ୍ରସାଦାଯ ମହାନୁଭାଵୋ ଦଦାତି ସର୍ଵାନ୍ଵରଦୋ ଵରାଂଶ୍ଚ
ସେ ଉପବାସ ଓ ଜାଗି ରହିବା ଦ୍ୱାରା, ମହାତ୍ମା ଦେବତା ଖୁସି ହେଲେ; ତୁମ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୟାଳୁ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଭଲ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ପୁଷ୍କସୋଽପି ଵିମାନାଗ୍ର୍ଯମାରୁରୋହ ଚ ପଶ୍ଯତାମ୍
ସେ ସମୟରେ ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ ଜଣାଇବା ପରେ, ପୁଷ୍କସା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗଣାନାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମପି । ତଦା ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଭେରୀତୂର୍ଯାଣ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଡୁମ୍ଡୁମି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୁରୀ, ବାଦ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା।