ଵିମାନେନାଗତୋ ଯୋସୌ ସ୍ତ୍ରିଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଯସ୍ତୁ ସ କସ୍ତୁ କମଲେକ୍ଷଣଃ
ଏଉଁ ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧରି ଏକ ମହିଳା ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଆସିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କିଏ, କମଳ ଚକ୍ଷୁ ଅପନେ?
କା ଚ ନାରୀ ମହାଭାଗ ମହାମାଂସଂ ପ୍ରଭକ୍ଷତି । ସ କଶ୍ଚାପ୍ଯାଗତସ୍ତାତ ସା ଚୈଵାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଭକ୍ଷତି
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଯିଏ ବଡ଼ ମାଂସ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେ କିଏ? ଏବଂ ଯିଏ ଆସିଥିଲେ, ବାପା, ସେ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଆସି ଖାଉଛନ୍ତି, ସେ କିଏ?
ପ୍ରହସେତେ ତଦା ତେ ଦ୍ଵେ ସ୍ତ୍ରିଯୌ ତାତ ଵଦସ୍ଵ ନଃ । ଊଚତୁସ୍ତୌ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଦେହିଦେହୀତି ଵା ପୁନଃ
ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ମହିଳା ହସିଲେ, ବାପା, ଆମକୁ କହ; ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ମୋତେ ଦେହ ଦିଅ!'
ତେଦ୍ଵେତ୍ଵଂ ମେ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଭୀଷଣକେ ସ୍ତ୍ରିଯୌ । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ତାତ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ
ମହାଭୟଙ୍କର ଦୁଇ ମହିଳା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ, ବାପା; ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ତୁମେ ଦୂର କର, ଶୁଭ୍ରତା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ଵିରରାମ ସ ଚାଂଡଜଃ । ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତୃତୀଯେନ ଵିଜ୍ଵଲେନାତ୍ମଜେନ ସଃ
ଏଭଳି କହି, ମହାରାଜ, ଚାଣ୍ଡଜର ପୁତ୍ର ବିରତ ହେଲେ; ତୃତୀୟ ପୁତ୍ର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ରୂପରେ ପଚାରିଥିଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାପି ଶୃଣ୍ଵତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କଥା କହିଦେଲେ, ଚ୍ୟବନ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ତ୍ରିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥରେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କଥାରେ ବେନଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନର ତିରିନବତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ସୁତ । ଯସ୍ମାତ୍ତୌ ତାଦୃଶୌ ଜାତୌ ସ୍ଵମାଂସପରିଭକ୍ଷକୌ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାରଣ କହିବି, ପୁତ୍ର; କିଏଁକି ସେ ଦୁଇଜଣେ ଏଭଳି ହେଲେ, ନିଜ ମାଂସ ଖାଇଥିବା।
ସର୍ଵତ୍ର କାରଣଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭଂ ନ ସଂଶଯଃ । ପୁଣ୍ଯେନ କର୍ମଣା ପୁତ୍ର ନରଃ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁଂଜତି
ସବୁଠି କାରଣ କର୍ମ, ଭଲ କି ମନ୍ଦ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ପୁତ୍ର, ଲୋକ ଶୁଖ ପାଉଛି।
ଦୁଷ୍କୃତଂ ଭୁଂଜତେ ଚାତ୍ର ପାପଯୁକ୍ତେନ କର୍ମଣା । ସୂକ୍ଷ୍ମଵର୍ତ୍ମଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନେନ ଚକ୍ଷୁଷା
ଏଠାରେ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର।
ସ୍ଥୂଲଧର୍ମଂ ପ୍ରଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସୁଵିଚାର୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସମାରଭେନ୍ନରଃ କର୍ମ ମନସା ନିପୁଣେନ ଚ
ମୋଟାମାଟି ଧର୍ମକୁ ବାରମ୍ବାର ଭାବି ଦେଖି, ଏକ ନିପୁଣ ମନେ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ସମୂର୍ତିକାରକଃ ଶିଲ୍ପୀ ରସମାଵର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଯଥା । ଅଗ୍ନେଶ୍ଚ ତେଜସା ପୁତ୍ର ଜ୍ଵାଲାଭିଶ୍ଚ ସମଂତତଃ
ଯେପରି ଏକ ଶିଳ୍ପୀ ଆକୃତି ତିଆରି କରିବାବେଳେ ଅଗ୍ନିର ତାପ ଓ ଆଲୋକରେ ସାରକଥାକୁ ଚାଲିଯାଏ, ଏହିପରି ହେଉଛି।
ଦ୍ରଵୀଭୂତୋ ଭଵେଦ୍ଧାତୁର୍ଵହ୍ନିନା ତାପିତଃ ଶନୈଃ । ଯାଦୃଶଂ ଵତ୍ସ ଭକ୍ଷ୍ଯଂତୁ ରସପକ୍ଵଂ ନିଷେଚ୍ଯତେ
ଅଗ୍ନିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାପିଲେ ଧାତୁ ଗଳିଯାଏ, ଏହିପରି, ପୁଆ, ଖାଦ୍ୟ ରସରେ ପାକି ଖାଇଯାଏ।
ତାଦୃଶଂ ଜାଯତେ ଵତ୍ସ ରୂପଂ ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯାଦୃଶଂ କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ତାଦୃଶଂ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ
ଏପରି ଆକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପୁଆ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି କାମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ଉପଭୋଗ ହୁଏ।
କର୍ମ ଏଵ ପ୍ରଧାନଂ ଯଦ୍ଵର୍ଷାରୂପେଣ ଵର୍ତ୍ତତେ । କ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ଯାଦୃଶଂ ବୀଜଂ ଵପତେ କୃଷିକାରକଃ
କାମ ହିଁ ପ୍ରଧାନ, ଯାହା ଫଳର ଆକାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ଚାଷୀ ଜମିରେ ଯେଉଁ ବିଆ ପତାଏ, ସେପରି।
ତାଦୃଶଂ ଭୁଂଜତେ ତାତ ଫଲମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯାଦୃଶଂ କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ତାଦୃଶଂ ପରିଭୁଜ୍ଯତେ
ଏପରି ଫଳ, ପୁଆ, ସେ ଉପଭୋଗ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି କାମ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ।
ଵିନାଶହେତୁଃ କର୍ମାସ୍ଯ ସର୍ଵେ କର୍ମଵଶା ଵଯମ୍ । କର୍ମ ଦାଯାଦକା ଲୋକେ କର୍ମ ସଂବଂଧିବାଂଧଵାଃ
କାମ ତାଙ୍କର ନାଶର କାରଣ; ଆମେ ସମସ୍ତେ କାମର ଅଧୀନ। ଏହି ଜଗତରେ କାମ ହିଁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, କାମ ହିଁ ନିଜ ଜଣାପରିବା।
କର୍ମାଣି ଚୋଦଯଂତୀହ ପୁରୁଷଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଵାପି ଯଥାରୂପଂ ନିଷିଚ୍ଯତେ
ଏଠାରେ କାମ ମଣିଷକୁ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ; ଯେପରି ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିକୁ ଯେଉଁ ଆକୃତିରେ ଢାଳାଯାଏ।
ତଥା ନିଷିଚ୍ଯତେ ଜଂତୁଃ ପୂର୍ଵକର୍ମଵଶାନୁଗଃ । ପଂଚୈତାନୀହ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯୈଵ ଦେହିନଃ
ସେପରି, ପୂର୍ବ କାମର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଆକୃତି ନେଇଥାଏ। ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଦେହୀ ପାଖରେ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେଖାଯାଏ।
ଆଯୁଃ କର୍ମ ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାନି ଧନମେଵ ଚ । ଯଥା ମୃତ୍ପିଂଡକଂ କର୍ତ୍ତା କୁରୁତେ ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି
ଆୟୁଷ୍ୟ, କାମ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି; ଯେପରି କୁମ୍ଭାର ମାଟିର ଗୋଲାକୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଆକୃତି ଦେଉଛି।
ତଥା କର୍ମକୃତଂ ଚୈଵ କର୍ତ୍ତାରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ଦେଵତ୍ଵମଥ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପଶୁତ୍ଵଂ ପକ୍ଷିତାଂ ତଥା
ସେପରି, କାମରେ ଯାହା ତିଆରି ହୁଏ, କର୍ତ୍ତା ସେହି ଫଳ ପାଏ: ଦେବତା, ମଣିଷ, ପଶୁ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ହେବା।
ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ଵା ଯାତି ଜଂତୁଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ସ ଏଵ ତୁ ତଥା ଭୁଂକ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ଵିହିତମାତ୍ମନଃ
କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ଗଛ ହେବା—ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କାମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ସବୁ ଦେହ ପାଏ; ଏବଂ ସେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଆତ୍ମନା ଵିହିତଂ ଦୁଃଖମାତ୍ମନା ଵିହିତଂ ସୁଖମ୍ । ଗର୍ଭଶଯ୍ଯାମୁପାଦାଯ ଭୁଂଜତେ ପୂର୍ଵଦେହିକମ୍
ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ନିଜ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଗର୍ଭଶଯ୍ୟା ଧରି, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କାମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
ପୂର୍ଵଦେହକୃତଂ କର୍ମ ନ କଶ୍ଚିତ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ବଲେନ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଵାପି ସମର୍ଥଃ କର୍ତୁମନ୍ଯଥା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, କେହି ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ଦେହର କାମକୁ ବଦଳାଇପାରେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵକୃତାନ୍ଯେଵ ଭୁଂଜଂତି ଦୁଃଖାନି ଚ ସୁଖାନି ଚ । ହେତୁତଃ କାରଣୈର୍ଵାପି ସୋହଂ କାରେଣ ବାଧ୍ଯତେ
ମଣିଷ ନିଜେ କରିଥିବା ସୁଖ ଦୁଃଖ ଉପଭୋଗ କରେ; କାରଣ କିମ୍ବା ଉପାୟ ଯେଉଁ ହେଉ, ନିଜ କାମରେ ବାନ୍ଧି ରହିଯାଏ।
ଯଥା ଧେନୁସହସ୍ରେଷୁ ଵତ୍ସୋ ଵିଂଦତି ମାତରମ୍ । ତଦ୍ଵଚ୍ଛୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛତି
ଯେପରି ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ବଉଁଛି ନିଜ ମାଆକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ସେପରି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଉପଭୋଗାଦୃତେ ଯସ୍ଯ ନାଶ ଏଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ପ୍ରାକ୍ତନଂ ବଂଧନଂ କର୍ମ କୋନ୍ଯଥାକର୍ତୁମର୍ହତି
ଉପଭୋଗ ଛାଡ଼ି ତାହାର ନାଶ ନାହିଁ; ପୂର୍ବ କାମର ବନ୍ଧନ କିଏ ଅନ୍ୟପରି କରିପାରିବ?
ସୁଶୀଘ୍ରମନୁଧାଵଂତଂ ଵିଧାନମନୁଧାଵତି । ଶୋଭତେ ସଂନିପାତେନ ଯଥାକର୍ମ ପୁରାକୃତମ୍
ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ଯିଏ ଚାଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରେ; ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କାମ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।
ଉପତିଷ୍ଠତି ତିଷ୍ଠଂତଂ ଗଚ୍ଛଂ ତମନୁଗଚ୍ଛତି । କରୋତି କୁର୍ଵତଃ କର୍ମଚ୍ଛାଯେଵାନୁ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଦଢ଼ି ରହନ୍ତି, କର୍ମ ସେଉଁଠି ରହେ; ଯେଉଁଠି ଚାଲନ୍ତି, କର୍ମ ସେଉଁଠି ଚାଲିଯାଏ; ଯେଉଁଠି କାମ କରନ୍ତି, କର୍ମ ସେଉଁଠି କାମ କରେ। କର୍ମ ସଦା ଛାୟା ପରି ସାଙ୍ଗରେ ରହେ।
ଯଥା ଛାଯାତପୌ ନିତ୍ଯଂ ସୁସଂବଦ୍ଧୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ଉପସର୍ଗା ହି ଵିଷଯା ଉପସର୍ଗା ଜରାଦଯଃ
ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଧୂପ ସବୁବେଳେ ଏକାଠି ରହିଥାଏ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭଳି ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଲାଗି ରହିଥାଏ।