ଚତ୍ଵାରଃ କୃଷ୍ଣହଂସାଶ୍ଚ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ । ପ୍ରଯାଗଃ ପୁଷ୍କରଶ୍ଚୈଵ ଅର୍ଘତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଚାରିଟି କଳା ହଂସ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ: ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର ଏବଂ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ।
ଵାରାଣସୀ ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ପାପନାଶନାଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତାନି ଚତ୍ଵାରି ପରିବଭ୍ରମୁଃ
ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ବାରାଣସୀ; ଏହି ଚାରିଟି ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଏହି ଚାରିଟି ତୀର୍ଥ ଘୁରିଥିଲେ।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଦୁଃଖେନ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ମହାମତେ । ନ ଗତଂ ପାତକଂ ଘୋରଂ ତେଷାଂ ତୁ ଭ୍ରମତାଂ ସୁତ
ହେ ମହାମତି, ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୁରୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯାଏନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର।
କୁବ୍ଜାଯାଃ ସଂଗମେ ଶୁଦ୍ଧା ଵିମୁକ୍ତାଃ କିଲ୍ବିଷାତ୍କିଲ । ତୀର୍ଥାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁଣ୍ଯାନାମିହ ସଂମତଃ
କୁବ୍ଜା ନଦୀ ସଂଗମରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଠିକୁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ମନାଯାଏ।
ରାଜା ପ୍ରଯାଗଃ ସଂଜାତ ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରତଃ କିଲ । ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତୁ ତୀର୍ଥାନି ଯାଵଦ୍ରେଵା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ପ୍ରୟାଗ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରେବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନାଂ ଵିନାଶାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । କପିଲାସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯେ ରେଵାଯାଃ ସଂଗମେ ତଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ପାଇଁ, କପିଳା ସଂଗମରେ ଏବଂ ରେବା ନଦୀ ସଂଗମରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ମେଘନାଦସମାଯୋଗେ ତଥା ଚୈଵୋରୁସଂଗମେ । ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାଧନ୍ଯା ରେଵା ସର୍ଵତ୍ରଦୁର୍ଲଭା
ମେଘନାଦ ସଙ୍ଗମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହା ସଙ୍ଗମରେ ରେବା ନଦୀ ବହୁତ ପବିତ୍ର, ବହୁତ ଧନ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ।
ସା ଚ ଓଁକାରେ ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରେ ନର୍ମଦାକୁବ୍ଜସଂଗମେ । ଦୁଃପ୍ରାପ୍ଯା ମାନଵୈ ରେଵା ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ
ଓଂକାର, ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ନର୍ମଦା-କୁବ୍ଜା ସଙ୍ଗମରେ ଏହି ରେବା ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ମହିଷ୍ମତୀରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସହଜରେ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଵିଟଂକାସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯା ଶ୍ରୀକଂଠେ ମଂଗଲେଶ୍ଵରେ । ସର୍ଵତ୍ର ଦୁର୍ଲଭା ରେଵା ସୁରପୁଣ୍ଯସମାକୁଲା
ବିଟଙ୍କା ସଙ୍ଗମ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରରେ ରେବା ନଦୀ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଦେବତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ତୀର୍ଥମାତା ମହାଦେଵୀ ଅଘରାଶିଵିନାଶିନୀ । ଉଭଯୋଃ କୂଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ସୁଖୀ ନରଃ
ତୀର୍ଥମାତା, ମହାଦେବୀ, ପାପ ଓ ଅଶୁଭ ନାଶକ ଏହି ନଦୀ; ଦୁଇ ପାର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ସେଠି ମାନବ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ପାଏ ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ସ୍ନାନେନୈକେନ ମାନଵଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପୃଚ୍ଛିତମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଥର ସ୍ନାନ କଲେ ମାନବ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି ।
ସର୍ଵପାପାପହଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗତିଦଂ ଚାପିଶୃଣ୍ଵତାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତୃତୀଯଂ ପୁତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଓ ମୁକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏପରି କହି ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଦ୍ଵିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରର ବିରାତିରେ ବିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- କିଂ ଵିଜ୍ଵଲ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟମପୂର୍ଵଂ ଭ୍ରମତା ମହୀମ୍ । ଆଶ୍ଚର୍ଯେଣ ସମାଯୁକ୍ତଂ ତନ୍ମେ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: ବିଜ୍ୱଳ, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାବେଳେ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛ କି? ଯଦି ଦେଖିଛ, ମୋତେ କୁହ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ।
ଇତଃ ପ୍ରଯାସି କଂ ଦେଶମାହାରାର୍ଥଂ ତୁ ସୋଦ୍ଯମୀ । ଯଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଚିତ୍ରଂ ସମାଖ୍ଯାହି ସୁତୋତ୍ତମ
ତୁମେ ଏଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦେଶକୁ ଯାଉଛ? ଯଦି କୌଣସି ଚମତ୍କାର ଦେଖିଛ, ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ମୋତେ କୁହ ।
ଵିଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ଅସ୍ତି ମେରୁଗିରେଃ ପୃଷ୍ଠେ ଆନଂଦଂ ନାମ କାନନମ୍ । ଦିଵ୍ଯଵୃକ୍ଷୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂଫ ଲପୁଷ୍ପମଯୈଃ ସଦା
ବିଜ୍ୱଳ କହିଲେ: ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ନାମକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଦିବ୍ୟ ଗଛ, ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଦେଵଵୃଂଦୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ମୁନିସିଦ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସୁରୂପାଭିର୍ଗଂଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୋରଗୈଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଶୁଭ୍ର ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଥାନ୍ତି ।
ଵାପୀକୂପତଡାଗୈଶ୍ଚ ନଦୀପ୍ରସ୍ରଵଣୈସ୍ତଥା । ଆନଂଦକାନନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଭାଵୈଃ ପ୍ରଭାସତେ
ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ଝିଲିକି ଓ ନଦୀର ଉତ୍ସ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦବନ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ଚମକୁଛି ।
ଵିମାନୈଃ କୋଟିସଂଖ୍ଯାଭିର୍ହଂସକୁଂଦେଂଦୁସନ୍ନିଭୈଃ । ଗୀତକୋଲାହଲୈଃ ରମ୍ଯୈର୍ମେଘଧ୍ଵନିନିନାଦିତମ୍
କୋଟି କୋଟି ମହଲ, ହଂସ, କୁମୁଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା, ମଧୁର ଗୀତ ଓ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର ହେଇଛି ।
ଷଟ୍ପଦାନାଂ ନିନାଦେନ ସର୍ଵତ୍ର ମଧୁରାଯତେ । ଚଂଦନୈଶ୍ଚୂତଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଚଂପକୈଃ ପୁଷ୍ପିତୈର୍ଵୃତମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରୁଛି, ଚନ୍ଦନ, ଆମ୍ବ ଓ ଫୁଲିଥିବା ଚମ୍ପକ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ।
ନାନାଵୃକ୍ଷୈଃ ପ୍ରଭାତ୍ଯେଵମାନଂଦଵନମୁତ୍ତମମ୍ । ନାନାପକ୍ଷିନିନାଦେନ ବହୁକୋଲାହଲାନ୍ଵିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦବନ ଚମକୁଛି, ଅନେକ କୋଳାହଳ ରହିଛି ।
ଏଵମାନଂଦନଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତତ୍ର ସୁଶୋଭନମ୍ । ଵିମଲଂ ଚ ସରସ୍ତାତ ଶୋଭତେ ସାଗରୋପମମ୍
ଏଭଳି ସୁନ୍ଦର ଆନନ୍ଦବନ ଓ ଏକ ଶୁଭ୍ର ସରୋବର ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି, ବାପା, ସେଟି ସାଗର ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ସଂପୂର୍ଣଂ ପୁଣ୍ଯତୋଯେନ ପଦ୍ମସୌଗଂଧିକୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଜଲଜୈସ୍ତୁ ସମାକୀର୍ଣଂ ହଂସକାରଂଡଵାନ୍ଵିତମ୍
ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଶାଳୁକ ଫୁଲ, ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ, ହଂସ ଓ କାଦମ୍ବ ରହିଛି ।
ଏଵମାସୀତ୍ସରସ୍ତସ୍ଯ ସୁମଧ୍ଯେ କାନନସ୍ଯ ହି । ଦେଵଗଂଧର୍ଵସଂବାଧୈର୍ମୁନିଵୃଂଦୈରଲଂକୃତମ୍
ଏଭଳି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସରୋବର ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି ।
କିଂନରୋରଗଗଂଧର୍ଵୈଶ୍ଚାରଣୈଶ୍ଚ ସୁଶୋଭତେ । ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଵକ୍ତୁଂ ତାତ ନ ଶକ୍ଯତେ
ସେଠାରେ କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ରହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଲି, ତାହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ବାପା, ଏହା କହିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵିମାନେନାପି ଦିଵ୍ଯେନ କଲଶୈରୁପଶୋଭତେ । ଛତ୍ରଦଂଡପତାକାଭୀରାଜମାନେନ ସତ୍ତମ
ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଠା ଘଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଛତା, ଦଣ୍ଡ ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛି, ମହାନ।
ସର୍ଵଭୋଗାଵିଲେନାପି ଗୀଯମାନେଥ କିନ୍ନରୈଃ । ଗଂଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଶୋଭମାନୋଥ ସୁଵ୍ରତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଏଠାରେ ମିଶିଛି, କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠିର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହାସିଦ୍ଧଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିଭିଃ । ରୂପେଣାପ୍ରତିମୋ ଲୋକେ ନ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତାଦୃଶଃ କ୍ଵଚିତ୍
ମହାସିଦ୍ଧ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତାହାର ରୂପ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏପରି ଦେଖିବାକୁ କେଉଁଠି ମିଳେନି।
ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗୋ ଦିଵ୍ଯମାଲାଵିଶୋଭିତଃ । ମହାରତ୍ନକୃତାମାଲା ଯସ୍ଯୋରସି ଵିରାଜତେ
ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ବଡ଼ ମଣିର ମାଳା ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଚମକୁଛି।
ତତ୍ସମୀପେ ସ୍ଥିତା ଚୈକା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟା ଵରାନନା । ହେମହାରୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାନାଂ ଵଲଯୈଃ କଂକଣୈର୍ଯୁତା
ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ସେ ସୁନା ଓ ମୁକ୍ତାର ବଳୟ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।