ଭାର୍ଯାଃ ପାତକରୂପାଶ୍ଚ ଭ୍ରମଂତି ପରିତସ୍ତଥା । ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିସୁ ତୀର୍ଥାନି ହଂସରୂପେଣ ବଭ୍ରମୁଃ
ସେମାନଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପାପର ଆକାର ଧରି ସେହିପରି ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏହି ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହଂସ ରୂପେ ଘୁରିଲେ।
ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୁ ମହାରାଜ ମହାତୀର୍ଥୈଃ ସମଂ ପୁନଃ । ମାନସଂ ଚାଗତାସ୍ତେ ଚ ପାତକାକୁଲମାନସାଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନେ ଏହି ମହାତୀର୍ଥମାନେ ସହିତ ପୁନିଥରେ ମାନସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ପାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ର ସ୍ନାତା ମହାରାଜ ନ ଜହାତି ଚ ପାତକଃ । ଲଜ୍ଜଯାଵିଷ୍ଟମନସା ମାନସୋ ହଂସରୂପଧୃକ୍
ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଛାଡ଼ିଯାଏନାହିଁ; ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ମନ ସହିତ ମାନସରେ ହଂସ ରୂପୀ ଜଣେ ରହିଗଲେ।
ସଂଜାତଃ କୃଷ୍ଣକାଯସ୍ତୁ ଯଂ ତ୍ଵଂ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ପୁରା । ରେଵାତୀରଂ ତତୋ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ତରଂ ପାପନାଶନମ୍
ଯିଏ କଳା ଦେହ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲ, ସେ ପରେ ଉତ୍ତର ରେବା ତଟକୁ ଗଲେ, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
କୁବ୍ଜାଯାଃ ସଂଗମେ ତେ ତୁ ସୁରସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ । ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ପାପେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
କୁବ୍ଜା ନଦୀ ସଂଗମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆସନ୍ତି, କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମାତ୍ରେ ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିହାଯ ଵର୍ଣମେଵୈତଂ ସୁକୃତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମିରେ । ଯଂ ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯେତେ ହଂସାଃ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ସେମାନେ ସେଇ ରଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ନିଜ ପୁଣ୍ୟକୁ ପୁନି ଫେରିଲେ; ଯେଉଁଠି ହଂସମାନେ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ଜହସୁସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାତକଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି । ତୋଯାନଲେନ କୁବ୍ଜାଯାଃ ପାତକଂ ଵରମେଵ ଚ
ସେହି ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ପାପ ଯାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ହସିଲେ; କୁବ୍ଜା ନଦୀର ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପାପ ସତ୍ୟରେ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଭସ୍ମାଵଶେଷଂ ସଂଜାତଂ ତଦା ମୃତାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଗୁରୋର୍ହତ୍ଯା ସୁରାପାନାଗମାଗମାଃ
ତାପରେ କେବଳ ଭସ୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, ଏବଂ ସେହି ନାରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ଗୁରୁ ହତ୍ୟା ଓ ମଦ୍ୟପାନ ଭଳି ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଭସ୍ମୀଭୂତାସ୍ତୁ ସଂଜାତା ରେଵାଯାଃ କୁବ୍ଜଯା ହତାଃ । ତାସ୍ତୁ ହତା ମହାଭାଗ ଯା ମୃତାସ୍ତୁ ସରିତ୍ତଟେ
ସେମାନେ ରେବା ନଦୀର କୁବ୍ଜା ସଂଗମରେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲେ; ଯେମାନେ ନଦୀତଟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେମାନେ ଏଭଳି ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ସୁତୀର୍ଥାନାଂ ହଂସରୂପେଣ ତାନି ତୁ । ସାର୍ଦ୍ଧଂ ହଂସଃ ସମାଯାତୋ ଵିଦ୍ଧି ତଂ ତ୍ଵଂ ତୁ ମାନସମ୍
ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥ ହଂସ ରୂପେ, ସେହି ହଂସ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ତୁମେ ଜାଣ, ସେହି ହଂସଟି ହେଉଛି ମାନସ।
ଚତ୍ଵାରଃ କୃଷ୍ଣହଂସାଶ୍ଚ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ । ପ୍ରଯାଗଃ ପୁଷ୍କରଶ୍ଚୈଵ ଅର୍ଘତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଚାରିଟି କଳା ହଂସ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ: ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର ଏବଂ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ।
ଵାରାଣସୀ ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ପାପନାଶନାଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତାନି ଚତ୍ଵାରି ପରିବଭ୍ରମୁଃ
ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ବାରାଣସୀ; ଏହି ଚାରିଟି ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଏହି ଚାରିଟି ତୀର୍ଥ ଘୁରିଥିଲେ।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଦୁଃଖେନ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ମହାମତେ । ନ ଗତଂ ପାତକଂ ଘୋରଂ ତେଷାଂ ତୁ ଭ୍ରମତାଂ ସୁତ
ହେ ମହାମତି, ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୁରୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯାଏନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର।
କୁବ୍ଜାଯାଃ ସଂଗମେ ଶୁଦ୍ଧା ଵିମୁକ୍ତାଃ କିଲ୍ବିଷାତ୍କିଲ । ତୀର୍ଥାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁଣ୍ଯାନାମିହ ସଂମତଃ
କୁବ୍ଜା ନଦୀ ସଂଗମରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଠିକୁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ମନାଯାଏ।
ରାଜା ପ୍ରଯାଗଃ ସଂଜାତ ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରତଃ କିଲ । ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତୁ ତୀର୍ଥାନି ଯାଵଦ୍ରେଵା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ପ୍ରୟାଗ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରେବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନାଂ ଵିନାଶାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । କପିଲାସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯେ ରେଵାଯାଃ ସଂଗମେ ତଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ପାଇଁ, କପିଳା ସଂଗମରେ ଏବଂ ରେବା ନଦୀ ସଂଗମରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ମେଘନାଦସମାଯୋଗେ ତଥା ଚୈଵୋରୁସଂଗମେ । ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାଧନ୍ଯା ରେଵା ସର୍ଵତ୍ରଦୁର୍ଲଭା
ମେଘନାଦ ସଙ୍ଗମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହା ସଙ୍ଗମରେ ରେବା ନଦୀ ବହୁତ ପବିତ୍ର, ବହୁତ ଧନ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ।
ସା ଚ ଓଁକାରେ ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରେ ନର୍ମଦାକୁବ୍ଜସଂଗମେ । ଦୁଃପ୍ରାପ୍ଯା ମାନଵୈ ରେଵା ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ
ଓଂକାର, ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ନର୍ମଦା-କୁବ୍ଜା ସଙ୍ଗମରେ ଏହି ରେବା ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ମହିଷ୍ମତୀରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସହଜରେ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଵିଟଂକାସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯା ଶ୍ରୀକଂଠେ ମଂଗଲେଶ୍ଵରେ । ସର୍ଵତ୍ର ଦୁର୍ଲଭା ରେଵା ସୁରପୁଣ୍ଯସମାକୁଲା
ବିଟଙ୍କା ସଙ୍ଗମ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରରେ ରେବା ନଦୀ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଦେବତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ତୀର୍ଥମାତା ମହାଦେଵୀ ଅଘରାଶିଵିନାଶିନୀ । ଉଭଯୋଃ କୂଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ସୁଖୀ ନରଃ
ତୀର୍ଥମାତା, ମହାଦେବୀ, ପାପ ଓ ଅଶୁଭ ନାଶକ ଏହି ନଦୀ; ଦୁଇ ପାର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ସେଠି ମାନବ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ପାଏ ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ସ୍ନାନେନୈକେନ ମାନଵଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପୃଚ୍ଛିତମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଥର ସ୍ନାନ କଲେ ମାନବ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି ।
ସର୍ଵପାପାପହଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗତିଦଂ ଚାପିଶୃଣ୍ଵତାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତୃତୀଯଂ ପୁତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଓ ମୁକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏପରି କହି ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଦ୍ଵିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରର ବିରାତିରେ ବିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- କିଂ ଵିଜ୍ଵଲ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟମପୂର୍ଵଂ ଭ୍ରମତା ମହୀମ୍ । ଆଶ୍ଚର୍ଯେଣ ସମାଯୁକ୍ତଂ ତନ୍ମେ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ: ବିଜ୍ୱଳ, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାବେଳେ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛ କି? ଯଦି ଦେଖିଛ, ମୋତେ କୁହ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ।
ଇତଃ ପ୍ରଯାସି କଂ ଦେଶମାହାରାର୍ଥଂ ତୁ ସୋଦ୍ଯମୀ । ଯଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଚିତ୍ରଂ ସମାଖ୍ଯାହି ସୁତୋତ୍ତମ
ତୁମେ ଏଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦେଶକୁ ଯାଉଛ? ଯଦି କୌଣସି ଚମତ୍କାର ଦେଖିଛ, ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ମୋତେ କୁହ ।
ଵିଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ଅସ୍ତି ମେରୁଗିରେଃ ପୃଷ୍ଠେ ଆନଂଦଂ ନାମ କାନନମ୍ । ଦିଵ୍ଯଵୃକ୍ଷୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂଫ ଲପୁଷ୍ପମଯୈଃ ସଦା
ବିଜ୍ୱଳ କହିଲେ: ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ନାମକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଦିବ୍ୟ ଗଛ, ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଦେଵଵୃଂଦୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ମୁନିସିଦ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସୁରୂପାଭିର୍ଗଂଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୋରଗୈଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଶୁଭ୍ର ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଥାନ୍ତି ।
ଵାପୀକୂପତଡାଗୈଶ୍ଚ ନଦୀପ୍ରସ୍ରଵଣୈସ୍ତଥା । ଆନଂଦକାନନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଭାଵୈଃ ପ୍ରଭାସତେ
ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ଝିଲିକି ଓ ନଦୀର ଉତ୍ସ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦବନ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ଚମକୁଛି ।
ଵିମାନୈଃ କୋଟିସଂଖ୍ଯାଭିର୍ହଂସକୁଂଦେଂଦୁସନ୍ନିଭୈଃ । ଗୀତକୋଲାହଲୈଃ ରମ୍ଯୈର୍ମେଘଧ୍ଵନିନିନାଦିତମ୍
କୋଟି କୋଟି ମହଲ, ହଂସ, କୁମୁଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା, ମଧୁର ଗୀତ ଓ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର ହେଇଛି ।
ଷଟ୍ପଦାନାଂ ନିନାଦେନ ସର୍ଵତ୍ର ମଧୁରାଯତେ । ଚଂଦନୈଶ୍ଚୂତଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଚଂପକୈଃ ପୁଷ୍ପିତୈର୍ଵୃତମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରୁଛି, ଚନ୍ଦନ, ଆମ୍ବ ଓ ଫୁଲିଥିବା ଚମ୍ପକ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ।