ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଜାଂବଵତତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ପଂଚାଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ୟ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଜାମ୍ବବତତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ' ନାମକ ଏକଶତି ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଗୁପ୍ତଂ ତୀର୍ଥଂ ପରମପାଵନମ୍ । ଖଙ୍ଗଧାରମିତି ଖ୍ଯାତଂ କଲୌ ଗୁପ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଗୁପ୍ତ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା 'ଖଡ଼ଗଧାର' ନାମରେ ପରିଚିତ, କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଗୁପ୍ତ ରହିବ।
ଯତ୍ର ପ୍ରସଂଗତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଵାପୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଯତ୍ର ସାଭ୍ରମତୀ ପୁଣ୍ଯା କଶ୍ଯପାନୁଗତା ସତୀ । ରୁଦ୍ରେଣ ହି ଜଟାଜୂଟେ ଧୃତା ପାତାଲଗାମିନଃ
ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଜଟାରେ ଧରାଯାଇ, ପାତାଳକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଖଙ୍ଗଧାରେତି ଵୈ ନାମ୍ନା ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାତାଃ ପାପିନୋଽପି ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏଠାରେ 'ଖଡ଼ଗଧାର' ନାମରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ଥିତି ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ, ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । କିରାତେନ କୃତଂ ଯଚ୍ଚ ଵ୍ରତଂ ପରମଦୁଷ୍କରମ୍
ଏଠାରେ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯାହାକି ଏକ କିରାତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। କିଂ ନାମ ଵୈ କିରାତୋଽଭୂତ୍କିଂ ତେନ ଵ୍ରତମାହିତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯଥାତଥ୍ଯେନ କଥ୍ଯତାମ୍
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: କିରାତଙ୍କ ନାମ କଣ ଥିଲା, ସେ କେଉଁ ବ୍ରତ ନେଇଥିଲେ? ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ନହ୍ଯନ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଲୋକେ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଵଦତାଂ ଵରଃ । ତସ୍ମାତ୍କଥଯ ଭୋ ଦେଵ ସର୍ଵଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ହିତମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି କଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ଦେବ, ଶୁଣିବାକୁ ଉପଯୋଗୀ ସମସ୍ତ କଥା କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଆସୀତ୍ପୁରା ମହାରୌଦ୍ରଶ୍ଚଂଡୋ ନାମ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । କ୍ରୂରଃ ଶଠୋ ନୈଷ୍କୃତିକୋ ଭୂତାନାଂ ଚ ଭଯାଵହଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଚଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୁର, ଚତୁର, ଦୟାହୀନ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ।
ଜାଲେନ ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଘାତଯତ୍ଯନିଶଂ ତତଃ । ଭଲ୍ଲୈର୍ମୃଗାନ୍ଶ୍ଵାପଦାଂଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣସାରାନ୍ସଶଲ୍ଲକାନ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଜାଲରେ ମାଛ ଧରି ସଦା ମାରୁଥିଲେ; ତୀର ଦ୍ୱାରା ହରିଣ, ବନ୍ୟପଶୁ, କଳାମୃଗ ଓ ଶିଙ୍ଗଧାରୀ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରୁଥିଲେ।
ଖଗାନ୍ନାନାଵିଧାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଧ୍ଵା କାଂଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରପାତଯେତ୍ । ପକ୍ଷିଣୋ ଘାତଯନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବର୍ହିଣଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବିଶେଷ କରି ମୟୂରମାନେ ଅଧିକ ଭାବେ ନିଶାନା ହେଉଥିଲେ।
ଲୁବ୍ଧକୋ ହି ମହାପାପୋ ଦୁଷ୍ଟୋ ଦୁଷ୍ଟଜନପ୍ରିଯଃ । ଭାର୍ଯା ତଥାଵିଧା ତସ୍ଯ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଚ ମହାମଯା
ଏହି ଶିକାରୀ ବଡ଼ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ଚତୁର ଏବଂ ଚଳାକ।
ଏଵଂ ଵିହରତସ୍ତସ୍ଯ ବହୁକାଲୋ ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ଏକଦା ନିଶି ପାପୀଯାନ୍ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷୋପରି ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଘୁରିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା। ଏକ ଦିନ ରାତିରେ, ସେ ଅଧିକ ପାପୀ ଲୋକ ଶ୍ରୀଗଛ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
କୋଲଂ ହଂତୁଂ ଧନୁଃପାଣିଃ ଶରଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ କାର୍ମୁକେ । ଏଵଂ ନିଶା ଗତା ତସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ନିମିଷସ୍ଯ ହି । ମାଘମାସେ ସିତାଯାଂ ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ନଗାତ୍ମଜେ
କୋଳାକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଧନୁଷ ଧରି, ସେ ତାରେ ତୀର ଲଗାଇଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତି ସେ ଜାଗିରହିଲେ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ।
ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷପତ୍ରାଣି ବହୂନି ତତ୍ର ସଂଚ୍ଛେଦଯାମାସ ରୁଷାନ୍ଵିତୋଽପି । ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷମୂଲେ ପରିଵର୍ତ୍ତମାନଂ ଲିଗଂ ଚ ତସ୍ଯୋପରିତାନି ପେତୁଃ
ସେଠାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଅନେକ ଶ୍ରୀଗଛର ପତ୍ର କାଟିଦେଲେ। ସେହି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୀଗଛ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଚାଲିଫିରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷପର୍ଣାନି ଚ ଦୈଵଯୋଗାତ୍ଜାତଂ ଚ ସର୍ଵଂ ଶିଵପୂଜନଂ ତତ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେଇ ଶ୍ରୀଗଛର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ହେଇଗଲା।
ଗଂଡୂଷକାରିଣା ତେନ ସ୍ନପନଂ ଚ ମହତ୍କୃତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନିନା ଚ ତେନୈଵ ପୁଷ୍କସେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ମୁଁହରେ ପାଣି ରଖି, ସେ ଏକ ବଡ଼ ସ୍ନାନ କଲେ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଷ୍କସ ଏହିପରି କାମ କଲେ।
ମାଘମାସେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵିଧୂଦଯେ । ପୁଷ୍କସୋ ହି ଦୁରାଚାରୋ ନିଷ୍ପନ୍ନୋ ଗତକଲ୍ମଷଃ
ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଷ୍କସ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ପ୍ରଚଂଡା ଚ ଆଗତା ତସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ନିରାଶା ଚ ନିରାହାରା ଯତ୍ରାସୌ ପୁଷ୍କସଃ ସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ଝିଅ ସେଠାକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ସେ ନିରାଶ ଏବଂ ଭୁଖା ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍କସ ରହୁଥିଲେ।
ନ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶୂକରସ୍ତେନ ମୃଗୋଽପି ମହିଷୋଽପି ଵା । ଅଶନାର୍ଥଂ ଚ ତସ୍ଯୈଵ ଅନ୍ନମାଦାଯ ଭାମିନୀ
ସେ କୌଣସି ଶୁଅ, ହରିଣ କିମ୍ବା ମହିଷ ଧରିପାରିଲେନି। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ଝିଅ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିଦେଲେ।
ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ପ୍ରଚଂଡା ସା ଆଯାଂତୀ କ୍ରୂରଲୋଚନା । ସା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ନଦ୍ଯାଂ ଵୈ ଜଲମଧ୍ଯେ ପପାତ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ଝିଅକୁ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ, ତାଙ୍କର ଝିଅ, ନଦୀର ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଵତ୍ତଯୋକ୍ତଶ୍ଚଂଡାତ୍ମା ଏହି ଶୀଘ୍ରଂ ଚ ଭକ୍ଷଯ । ସମାନୀତଂ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯମାଂସଂ ମଯାଧୁନା
ତାପରେ, ସେଇ ରୁଷ୍ଟମନା ଝିଅ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଖାଅ, ମୁଁ ଏମିତି ମାଛ ଓ ମାଂସ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଛି।'
କୃତଂ କିଂ ମୂଢ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁର୍ମାଂସଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ନାଶିତଂ ଚ ତ୍ଵଯା ମୂଢ କୁଟୁଂବଂ ଲଂଘତେ ତଵ
'ମୂଢ଼, ତୁମେ କଣ କରିଛ? ଗତକାଲି ମୁଁ ଆଣିଥିବା ମାଂସ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ତୁମେ ଖାଇଦେଲ, ମୂଢ଼, ଏବେ ତୁମେ ଘରକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଚଂଡାଯାଶ୍ଚଂଡରୂପଵାନ୍ । ଶିଵରାତ୍ର୍ଯୁପଵାସେନ ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣେନ ଚ
ସେଇ ରୁଷ୍ଟ ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ପୁରୁଷ, ଶିବରାତ୍ରିର ଉପବାସ ଓ ରାତିରେ ଜାଗିଥିବା ଦ୍ୱାରା,
ଶୁଦ୍ଧାଂତଃକରଣୋ ଜାତଃ ସ୍ନାତୁଂ ନଦ୍ଯାଂ ଶୁଚିଵ୍ରତଃ । ଯାଵତ୍ସ୍ନାତି ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତାଵତ୍ଶ୍ଵା ତତ୍ର ଚାଗତଃ
ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ପବିତ୍ରତାର ବ୍ରତ ଧରି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ କୁକୁର ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
ଶୁନା ତଦା ଭକ୍ଷିତଂ ଚ ସର୍ଵଂ ମାଂସଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । ଚଂଡା ପ୍ରକୁପିତା ତଂ ଚ ଶ୍ଵାନଂ ହଂତୁମୁପସ୍ଥିତା
ସେତେବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ସେଇ କୁକୁର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲା। ଚଣ୍ଡା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ କୁକୁରକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ନିଵାରିତା ହି ଚଂଡେନ ଚଂଡା ପ୍ରକୁପିତା ତଦା । ନ ହଂତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଚୈଷ କିମନେନାଶୁଭଂ କୃତମ୍
କିନ୍ତୁ ଚଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡ ରୋକିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ସେତେବେଳେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ଥିଲେ। 'ତୁମେ ଏହାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହିଏ କଣ ଖରାପ କରିଛି?'
ତଯୋକ୍ତଂ ଭକ୍ଷିତଂ ଚାନ୍ନଂ ଅନେନୈଵ ଦୁରାତ୍ମନା । କିଂ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ଷଯିତା ମୂଢ ଭଵିତାଦ୍ଯ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ
ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କୁକୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦେଲା। ଏବେ ତୁମେ ଭୁଖା ହେଲେ କଣ ଖାଇବ?'
ପୁଷ୍କସ ଉଵାଚ। ଯଚ୍ଛୁନା ଭକ୍ଷିତଂ ଚାନ୍ନଂ ତେନାହଂ ପରିତୋଷିତଃ । କିମନେନ ଶରୀରେଣ ନଶ୍ଵରେଣ ଗତାଯୁଷା
ପୁଷ୍କସ କହିଲେ: କୁକୁର ଖାଇଥିବା ଭୋଜନ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଛି। ଏହି ନଷ୍ଟଶୀଳ ଦେହ, ଯାହାର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ତାହାର କଣ ଉପକାର?
ଯେ ପୁଷ୍ଯଂତି ଶରୀରଂ ଵୈ ସର୍ଵଭାଵେନ ଭାମିନି । ମୂଢାସ୍ତେ ପାପିନୋ ଜ୍ଞେଯା ଲୋକଦ୍ଵଯ ବହିଷ୍କୃତାଃ
ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ଦେହକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ପାପୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ, ଦୁଇ ଜଗତରୁ ବାହାର ହୋଇଯିବେ।