ମହାପାତକନାଶାର୍ଥେ ଚତ୍ଵାରୋମିତଵିକ୍ରମାଃ । ଉପପାତକନାଶାର୍ଥଂ ଚତ୍ଵାରୋମିତଵିକ୍ରମାଃ
'ମହାପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚାରିଟି ବଳଶାଳୀ ତୀର୍ଥ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି; ଛୋଟ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚାରିଟି ଅଳ୍ପଶକ୍ତି ତୀର୍ଥ ରହିଛି।'
ସୃଷ୍ଟା ଧାତ୍ରା ଚ ଦେଵେଂଦ୍ର ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯା ମହାବଲାଃ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ସୁରରାଟ୍ ତତଃ
'ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଳଶାଳୀ ତୀର୍ଥମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି।' ଏହି କଥା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା—
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟସ୍ତେଷାଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚକାର ସଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯେ । ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନୁପାଖ୍ୟାନ ଭିତରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥର ମହିମା ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କର କଥାର ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତସ୍ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଯଦା ପୁରା । ଗୌତମସ୍ଯ ପ୍ରିଯାସଂଗାଦଗମ୍ଯାଗମନଂ ମହତ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ ଏକଥର, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ଗୌତମଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ଅନୁଚିତ ସମ୍ପର୍କ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ।
ସଂଜାତଂ ପାତକଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ । ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ତପସ୍ତେପେ ନିରାଲଂବୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ
ସେହି ପାପ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଲା, ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ହରାଇ, ଏକାକି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତପୋଂତେ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଋଷଯୋ ଯକ୍ଷକିନ୍ନରାଃ । ଦେଵରାଜସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଥମଭିଷେକଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କରିଲେ।
ଦେଶଂ ମାଲଵକଂ ନୀତ୍ଵା ଦେଵରାଜଂ ସୁତୋତ୍ତମ । ଚକ୍ରେ ସ୍ନାନଂ ମହାଭାଗ କୁଂଭୈରୁଦକପୂରିତୈଃ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁତ୍ର, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ମାଳବ ଦେଶକୁ ନେଇଗଲେ ଓ ଜଳଭରା କୁମ୍ଭରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ସ୍ନାପିତୁଂ ପ୍ରଥମଂ ନୀତୋ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଵଯଂ ତତଃ । ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଅର୍ଘତୀର୍ଥେ ତତଃ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମେ, ତାଙ୍କୁ ବାରାଣସୀକୁ ନେଇ ସ୍ନାନ କରାଗଲା, ତାପରେ ପୁଣି ପ୍ରୟାଗର ଅର୍ଘତୀର୍ଥକୁ ନେଇ ଯାଇଲେ, ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ।
ପୁଷ୍କରେଣ ମହାତ୍ମାସୌ ସ୍ନାପିତଃ ସ୍ଵଯମେଵ ହି । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମୁନିଵୃଂଦୈର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ପୁଷ୍କରରେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମୁନିମାନେ ମିଶି ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ନାଗୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ନାଗସର୍ପୈର୍ଗଂଧର୍ଵୈସ୍ତୁ ସକିନ୍ନରୈଃ । ସ୍ନାପିତୋ ଦେଵରାଜସ୍ତୁ ଵେଦମଂତ୍ରୈଃ ସୁସଂସ୍କୃତଃ
ନାଗ, ବୃକ୍ଷ, ନାଗସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମିଶି, ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଭଲଭାବେ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ମୁନିଭିଃ ସର୍ଵପାପଘ୍ନୈସ୍ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଶୁଦ୍ଧେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗେ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ମହାତ୍ମନି
ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ସେ ସମୟରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଗତା ତସ୍ଯ ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ ତଥା । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତତୋ ନଷ୍ଟା ଅଗମ୍ଯାଗମନେନ ଚ
ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନୁଚିତ ସମ୍ପର୍କର ପାପ ଦୂର ହେଲା; ଏଭଳି ଦୁଇଟି ପାପ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଗଲା।
ପାପେନ ତେନ ଘୋରେଣ ସାର୍ଦ୍ଧମିଂଦ୍ରସ୍ଯ ଭୂତଲେ । ସୁପ୍ରସନ୍ନଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୀର୍ଥେଭ୍ଯୋ ହି ଵରଂ ଦଦୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହେଲେ ଓ ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥମାନେକୁ ବର ଦେଲେ।
ଭଵଂତସ୍ତୀର୍ଥରାଜାନୋ ଭଵିଷ୍ଯଥ ନ ସଂଶଯଃ । ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପଵିତ୍ରାଶ୍ଚ ଯସ୍ମାଦହଂ ଵିମୋକ୍ଷିତଃ
"ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋର କୃପାରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି, ସେଠି ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ।"
ସୁଘୋରାତ୍କିଲ୍ବିଷାଦତ୍ର ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଵିମଲୈରହମ୍ । ଏଵଂ ତେଭ୍ଯୋ ଵରଂ ଦତ୍ଵା ମାଲଵାଯ ଵରଂ ଦଦୌ
"ଏଠାରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁଁ ତୁମେ ପବିତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲି; ସେମାନେକୁ ବର ଦେଇ, ଏବେ ମୁଁ ମାଳବକୁ ବର ଦେଲି।"
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ମଲଂ ମେଽଦ୍ଯ ଵିଧୃତଂ ଶ୍ରମଦାଯକମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ଧନଧାନ୍ଯୈରଲଂକୃତଃ
"ତୁମେ ଆଜି ମୋର ମଳ ଓ କ୍ଷୟ ଧରିଥିଲ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅନେକ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେବ।"
ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଦେହୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ସୁଦୁଃକାଲୈର୍ଵିନା ତ୍ଵଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯସି ସୁପୁଣ୍ଯଵାନ୍
"ମୋର କୃପାରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ; ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ସମୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ସଦା ପୁଣ୍ୟବାନ ରହିବ।"
ଏଵଂ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦତ୍ଵା ଦେଵରାଜଃ ପୁରଂଦରଃ । କ୍ଷେତ୍ରାଣି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଦେଶୋ ମାଲଵକସ୍ତଥା
ଏଭଳି ବର ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ପୁରନ୍ଦର ଅଖଣ୍ଡଳ ସହିତ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ମାଳବ ଦେଶକୁ ବର ଦେଇ।
ଆଖଂଡଲେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତେ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମିରେ । ସୂତ ଉଵାଚ- ତଦାପ୍ରଭୃତି ଚତ୍ଵାରଃ ପ୍ରଯାଗଃ ପୁଷ୍କରସ୍ତଥା
ଅଖଣ୍ଡଳ ସହିତ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସୂତ କହିଲେ— ସେଇ ସମୟରୁ ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ବାରାଣସୀ ଓ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ହେଲା।
ଵାରାଣସୀ ଚାର୍ଘତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରାଜତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍
ବାରାଣସୀ ଓ ଅର୍ଘତୀର୍ଥ ସର୍ବାଧିକ ମହିମା ଲାଭ କଲା।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ଅସ୍ତି ପଂଚାଲଦେଶେଷୁ ଵିଦୁରୋ ନାମ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ । ତେନ ମୋହପ୍ରସଂଗେନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିହତଃ ପୁରାଃ
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ବିଦୁର ନାମକ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସେ ମୋହବଶତଃ ଏକଥର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଶିଖାସୂତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ତିଲକେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଭିକ୍ଷାର୍ଥମଟତେସୋଽପି ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋହଂ ସମାଗତଃ
ଯେଉଁଠି ଚୁଡ଼ା ଓ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ନାହିଁ, ତିଳକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କହୁଛନ୍ତି— 'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି।'
ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାଯ ସୁରାପାଯ ଭିକ୍ଷା ଚାନ୍ନଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଗୃହେଷ୍ଵେଵଂ ସମସ୍ତେଷୁ ଭ୍ରମତେ ଯାଚତେ ପୁରା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଓ ମଦପାନ କରୁଥିବାକୁ ଭିକ୍ଷା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ। ସେ ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଘରେ ଘରେ ଘୁରି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଅଟିତ୍ଵୈଵ ସମାଗତଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ନ ତସ୍ଯାପି ପ୍ରଯାତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘୁରି ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏନି।
ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯଦହ୍ଯମାନେନ ଚେତସା । ସଂସ୍ଥିତୋ ଵିଦୁରଃ ପାପୋ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ
ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସି, ମନ ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଥିବା, ସେ ପାପୀ ବିଦୁର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଚଂଦ୍ରଶର୍ମା ତତୋ ଵିପ୍ରୋ ମହାମୋହେନ ପୀଡିତଃ । ନ୍ଯଵସନ୍ମାଗଧେ ଦେଶେ ଗୁରୁଘାତକରଶ୍ଚ ସଃ
ତାପରେ ବଡ଼ ମୋହରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା ମାଗଧ ଦେଶରେ ରହିଲେ, ଯିଏ ଗୁରୁ ହନ୍ତା ଥିଲେ।
ସ୍ଵଜନୈର୍ବଂଧୁଵର୍ଗୈଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ସ ହି ତତ୍ର ସମାଯାତୋ ଯତ୍ରାସୌ ଵିଦୁରଃ ସ୍ଥିତଃ
ନିଜ ଲୋକ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ଯ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ବିଦୁର ବସିଥିଲେ।
ଶିଖାସୂତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ଵିପ୍ରଲିଂଗୈର୍ଵିଵର୍ଜିତଃ । ତଦାସୌ ପୃଚ୍ଛିତସ୍ତେନ ଵିଦୁରେଣ ଦୁରାତ୍ମନା
ଚୁଡ଼ା, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ବିନା, ସେଉଁଠି ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯାଇଲେ।
ଭଵାନ୍କୋ ହି ସମାଯାତୋଃ ଦୁର୍ଭଗୋ ଦଗ୍ଧମାନସଃ । ଵିପ୍ରଲିଂଗଵିହୀନସ୍ତୁ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରମସେ ମହୀମ୍
'ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଅଭାଗା, ମନ ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଛି? ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ବିନା କାହିଁକି ଏହି ଭୂମିରେ ଘୁରୁଛ?'