କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାତ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସ୍ଥିରମାନସଃ । ସର୍ଵସଂଦେହଵିଧ୍ଵଂସଂ ଚରିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି ସୁନ। ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଇଂଦ୍ରଲୋକେ ପ୍ରଵଵୃତେ ସଂଵାଦୋ ଦେଵ କୌତୁକଃ । ସଭାଯାଂ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଇଂଦ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେହି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସଭାରେ।
ଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ନାରଦସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଯଯୌ । ସମାଗତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସୂର୍ଯତେଜଃସମପ୍ରଭମ୍
ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ; ସେହି ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷମାଯାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ମହାମତିଃ । ଦଦାଵର୍ଘଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣତମାନସଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହେଲେ, ଉଠିଗଲେ, ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ପାଦଧୋଆ ପାଣି ଦେଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତଦା । ଆସନେ କୋମଲେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିନିଵେଶ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, ତାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ମୃଦୁ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ । କସ୍ମାଚ୍ଚାଗମନଂ ତେଽଦ୍ଯ କାରଣଂ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ପଚାରିଲେ— ଆପଣ ଆଜି କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ କାରଣ କହନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵରାଜେନ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମୁନିଃ । ଭଵଂତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଯାତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାସ୍ତୁ ପୁରଂଦରଃ
ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ପୁରନ୍ଦର, ମୁଁ ପୃଥିବୀରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।
ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦେଶେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ସୁଶ୍ରଦ୍ଧଯା । ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକଶଃ
ପୁଣ୍ୟ ଥାଉଁ ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ବହୁତ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଛି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୃଚ୍ଛିତଂ ପୁରା । ଦେଵେଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଦୃଷ୍ଟାନି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ସୁକ୍ଷେତ୍ରାଣି ତ୍ଵଯା ମୁନେ
ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ମୁଁ ଏବେ କହିଦେଲି। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ମୁନି, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଛ।
କିଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ସୁରାପୋମୁଚ୍ଯତେପାପାଦ୍ଗୋଘ୍ନୋହେମାପହାରକଃ
କେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? କେଉଁଠାରେ ମଦପାନ କରିଥିବା, ଗୋହତ୍ୟା କିମ୍ବା ସୋନା ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ?
ସ୍ଵାମିଦ୍ରୋହାନ୍ମହାଭାଗ ନାରୀହଂତା କଥଂ ସୁଖୀ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯାନି କାନି ଚ ତୀର୍ଥାନି ଗଯାଦୀନି ସୁରେଶ୍ଵର
ହେ ମହାଭାଗ, ଯିଏ ମାଲିକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଛି କିମ୍ବା ନାରୀହନନ କରିଛି, ସେ କିପରି ସୁଖୀ ହେବ? ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି,
ତେଷାଂ ନୈଵ ପ୍ରଜାନାମି ଵିଶେଷଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସୁପୁଣ୍ଯାନି ସୁଦିଵ୍ଯାନି ପାପଘ୍ନାନି ସମାନି ଚ
ସେମାନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବାର ବିଶେଷ ଶକ୍ତି କଣ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି। ସେମାନେ ବହୁତ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ, ପାପ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଏବଂ ସମାନ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ସୁତୀର୍ଥାନି ଜାନାମ୍ଯହଂ ପୁରଂଦର । ଅଵିଶେଷଂ ଵିଶେଷଂ ଵୈ ନୈଵ ଜାନାମି ସାଂପ୍ରତମ୍
ହେ ପୁରନ୍ଦର, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଅଥବା ପ୍ରଥକ୍କତା ମୁଁ ଜାଣେନି।
ପ୍ରତ୍ଯଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦେଵ ତୀର୍ଥାନାଂ ଗତିଦାଯକମ୍ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାରଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଦେବ, କେଉଁ ତୀର୍ଥ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଏପରି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି,
ସମାହୂତାନି ଚେଂଦ୍ରେଣ ତୀର୍ଥାନି ଭୂଗତାନି ଚ । ମୂର୍ତିଵର୍ତୀନି ଦିଵ୍ଯାନି ସମାଯାତାନି ଶାସନାତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ଓ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେକୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲୀନି ଦିଵ୍ଯାନି ଭୂଷିତାନି ସୁଭୂଷଣୈଃ । ଦିଵ୍ଯାଂବରାଣି ସ୍ନିଗ୍ଧାନି ତେଜୋଵଂତି ଚ ସୁଵ୍ରତ
ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ନୀତିବାନ ଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋଶ୍ଚ ସ୍ଵରୂପାଣି କୃତାନି ଚ ଵିଶେଷତଃ । ହେମଚଂଦନକାଶାନି ଦିଵ୍ଯରୂପଧରାଣି ଚ
ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଥିଲା, ବିଶେଷ କରି; ସୁନା ଓ ଚନ୍ଦନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ମୁକ୍ତାଫଲସ୍ଯଵର୍ଣେନ ପ୍ରଭାସଂତି ନରେଶ୍ଵର । ତପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାନି ସାରୁଣ୍ଯାନି ଚ ତତ୍ର ଵୈ
ସେମାନେ ମୁକ୍ତା ମଣିର ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ରାଜା; କିଛି ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗ ଥିଲା, କିଛି ଲାଲ ଆଭା ଥିଲା।
କତି ଶୁକ୍ଲ ସୁପୀତାନି ପ୍ରଭାଵଂତି ସଭାଂତରେ । କାନି ପଦ୍ମନିଭାନ୍ଯେଵ ମୂର୍ତିଵର୍ତୀନି ତାନି ତୁ
ସଭା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଶୁଭ୍ର ହଳଦିଆ ଆଲୋକ ଝଲମଲ କରୁଛି, ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକି ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକି ସେଠାରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି?
ସୂର୍ଯତେଜଃ ପ୍ରକାଶାନି ତଡିତ୍ତେଜଃ ସମାନି ଚ । ପାଵକାଭାନି ଚାନ୍ଯାନି ପ୍ରଭାସଂତି ସଭାଂତରେ
କିଛି ଉଠୁଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଭା, କିଛି ଆଛି ମେଘର ମିଜାଜ ଭଳି ଚମକ, ଆଉ କିଛି ଅଛି ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଝଲମଲ କରୁଛି।
ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯୈଃ ପ୍ରଶୋଭଂତେ ନରେଶ୍ଵର । ହାରକଂକଣକେଯୂରମାଲାଭିସ୍ତୁ ସୁଚଂଦନୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ରାଜା, ସେମାନେ ହାର, କଙ୍କଣ, କେୟୂର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯଚଂଦନଦିଗ୍ଧାନି ସୁରଭୀଣି ଗୁରୂଣି ଚ । କମଂଡଲୁକରାଣ୍ଯେଵ ଆଯାତାନି ସଭାଂତରେ
ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା, ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ସଭା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଗଂଗା ଚ ନର୍ମଦା ପୁଣ୍ଯା ଚଂଦ୍ରଭାଗା ସରସ୍ଵତୀ । ଦେଵିକା ବିଂବିକା କୁବ୍ଜା କୁଂଜଲା ମଂଜୁଲା ଶ୍ରୁତା
ଗଙ୍ଗା, ନର୍ମଦା, ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ଦେବିକା, ବିମ୍ବିକା, କୁବ୍ଜା, କୁଞ୍ଜଳା, ମଞ୍ଜୁଳା ଓ ଶ୍ରୁତା—
ରଂଭା ଭାନୁମତୀ ପୁଣ୍ଯା ପାରା ଚୈଵ ସୁଘର୍ଘରା । ଶୋଣା ଚ ସିଂଧୁସୌଵୀରା କାଵେରୀ କପିଲା ତଥା
ରମ୍ଭା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାନୁମତୀ, ପବିତ୍ର ପାରା, ସୁଘର୍ଘରା, ଶୋଣା, ସିନ୍ଧୁସୌବୀରା, କାବେରୀ ଓ କପିଳା—
କୁମୁଦା ଵେଦନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ସୁପୁଣ୍ଯା ଚ ମହେଶ୍ଵରୀ । ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ତଥା ଖ୍ଯାତା ଲୋପା ଚାନ୍ଯା ସୁକୌଶିକୀ
କୁମୁଦା, ପବିତ୍ର ବେଦନଦୀ, ଅତି ପବିତ୍ର ମହେଶ୍ୱରୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ଲୋପା ଓ ଉତ୍ତମ କୌଶିକୀ—
ସୁହଂସୀ ହଂସପାଦା ଚ ହଂସଵେଗା ମନୋରଥା । ସୁରୁଥାସ୍ଵାରୁଣା ଵେଣା ଭଦ୍ର ଵେଣା ସୁପଦ୍ମିନୀ
ସୁହଂସୀ, ହଂସପାଦା, ହଂସବେଗା, ମନୋରଥା, ସୁରୁଥା, ସ୍ୱାରୁଣା, ବେଣା, ଭଦ୍ର ବେଣା ଓ ସୁପଦ୍ମିନୀ—
ନାହଲୀସୁମରୀ ଚାନ୍ଯା ପୁଣ୍ଯା ଚାନ୍ଯା ପୁଲିଂଦିକା । ହେମା ମନୋରଥା ଦିଵ୍ଯା ଚଂଦ୍ରିକା ଵେଦସଂକ୍ରମା
ନାହଳୀ, ସୁମରୀ, ପବିତ୍ର ପୁଲିଂଦିକା, ହେମା, ମନୋରଥା, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଓ ବେଦସଂକ୍ରମା—
ଜ୍ଵାଲାହୁତାଶନୀ ସ୍ଵାହା କାଲା ଚୈଵ କପିଂଜଲା । ସ୍ଵଧା ଚ ସୁକଲା ଲିଂଗା ଗଂଭୀରା ଭୀମଵାହିନୀ
ଜ୍ୱାଳା, ହୁତାଶନୀ, ସ୍ୱାହା, କାଳା, କପିଞ୍ଜଳା, ସ୍ୱଧା, ସୁକଳା, ଲିଙ୍ଗା, ଗମ୍ଭୀରା ଓ ଭୀମବାହିନୀ—
ଦେଵଦ୍ରୀଚୀ ଵୀରଵାହା ଲକ୍ଷହୋମା ଅଘାପହା । ପାରାଶରୀ ହେମଗର୍ଭା ସୁଭଦ୍ରା ଵସୁପୁତ୍ରିକା
ଦେବଦୃଚୀ, ବୀରବାହା, ଲକ୍ଷହୋମା, ଅଘାପହା, ପାରାଶରୀ, ହେମଗର୍ଭା, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ବସୁପୁତ୍ରିକା—
ଏତା ନଦ୍ଯୋ ମହାପୁଣ୍ଯା ମୂର୍ତିମତ୍ଯୋ ନରେଶ୍ଵର । ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯାଃ କୁଂଭହସ୍ତାଃ ସୁପୂଜିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ, ରାଜା, ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଦୈହିକ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, କୁଂଭ ହାତରେ ଧରି, ବଡ଼ ଆଦରରେ ପୂଜିତ।