ତାଵତ୍ଯସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୃଷ୍ଣା ମୃତାସ୍ତତ୍ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ । କ୍ରଂଦମାନା ଵିଚେଷ୍ଟଂତ୍ଯୋ ହାହାକାର ଵିକଂପିତାଃ
ଏତେ କଳା ଜଣେ ମହିଳା ମାତ୍ର ସେଇ ସ୍ନାନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୁରୁଥିବା, ହାହାକାର କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ଯମଲୋକଂ ଗତାସ୍ତାସ୍ତୁ ତାତ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ତଦା । ଉଡ୍ଡୀନାସ୍ତୁ ତତୋ ହଂସାଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମିରେ
ସେ ମହିଳାମାନେ ଯମର ଲୋକକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେତିବେଳେ ଦେଖିଥିଲି। ହଂସମାନେ ଉଡ଼ି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏଵଂ ତାତ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ କଥିତଂ ତଵ । କୃଷ୍ଣପକ୍ଷା ମହାକାଯା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି, ବାପା, ମୁଁ ଯାହା ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲି, ସେ ସବୁ ତୁମକୁ କହିଲି। ସେ କଳାଦେହୀ, ବଡ଼ ଦେହର ମହିଳାମାନେ ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଥିଲେ।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଵୈ ପିତଃ । ନିର୍ଗତାନ୍ମାନସାନ୍ମଧ୍ଯାଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଦୟା କରି, ବାପା, କିଏ କିଏ ହେବେ, ମୋତେ କୁହ। ମାନସ ସରୋବର ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀମାନେ ବାହାରିଲେ, ସେମାନେ ବିଷୟରେ କୁହ।
କେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ତେ ତାତ କଥଯ ତ୍ଵଂ ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । କସ୍ମାତ୍ସୁକୃଷ୍ଣତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହଂସାଃ ଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ତେ ପୁନଃ
କିଏ କିଏ ହେବେ, ବାପା, ଏବେ କୁହ। କାହିଁକି ହଂସମାନେ ପୁନି ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ?
ସଂଜାତାସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ତାତ କସ୍ମାନ୍ମୃତାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଏଵଂ ମେ ସଂଶଯସ୍ତାତ ସଂଜାତୋ ଦାରୁଣୋ ହୃଦି
ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କିଏ ହେଲେ, ବାପା, ଏବଂ ସେ ମହିଳାମାନେ କାହିଁକି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ଏଭଳି, ବାପା, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ କଠିନ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ଅଦ୍ଯୈଵ ଭଵାଞ୍ଜ୍ଞାନଵିଚକ୍ଷଣଃ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣତସ୍ଯ ସଦୈଵ ମେ
ଆଜି ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଆପଣ, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଦୟାଶୀଳ ଓ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ମୃଦୁ ମନଭାବ ରଖି, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରଣତିକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ପିତରଂ ଵିରରାମ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ତତଃ ପ୍ରଵକ୍ତୁମାରେଭେ ସ ଶୁକଃ କୁଂଜଲାଭିଧଃ
ଏଭଳି ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ କହି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରା ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ତାପରେ କୁଞ୍ଜଳା ନାମକ ଶୁକ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରର ଉନାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୂତଉଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । କୁଂଜଲଃ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସୁତଂ ପ୍ରତି
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତେ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଞ୍ଜଳା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କୁଂଜଲ ଉଵାଚ- ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାତ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସ୍ଥିରମାନସଃ । ସର୍ଵସଂଦେହଵିଧ୍ଵଂସଂ ଚରିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ— ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି ସୁନ। ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଇଂଦ୍ରଲୋକେ ପ୍ରଵଵୃତେ ସଂଵାଦୋ ଦେଵ କୌତୁକଃ । ସଭାଯାଂ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଇଂଦ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେହି ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସଭାରେ।
ଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ନାରଦସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଯଯୌ । ସମାଗତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସୂର୍ଯତେଜଃସମପ୍ରଭମ୍
ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ; ସେହି ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷମାଯାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ମହାମତିଃ । ଦଦାଵର୍ଘଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣତମାନସଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହେଲେ, ଉଠିଗଲେ, ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ପାଦଧୋଆ ପାଣି ଦେଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତଦା । ଆସନେ କୋମଲେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିନିଵେଶ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, ତାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ମୃଦୁ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁତଃ । କସ୍ମାଚ୍ଚାଗମନଂ ତେଽଦ୍ଯ କାରଣଂ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ପଚାରିଲେ— ଆପଣ ଆଜି କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ କାରଣ କହନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵରାଜେନ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମୁନିଃ । ଭଵଂତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଯାତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାସ୍ତୁ ପୁରଂଦରଃ
ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ପୁରନ୍ଦର, ମୁଁ ପୃଥିବୀରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।
ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦେଶେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ସୁଶ୍ରଦ୍ଧଯା । ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକଶଃ
ପୁଣ୍ୟ ଥାଉଁ ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ବହୁତ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଛି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୃଚ୍ଛିତଂ ପୁରା । ଦେଵେଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଦୃଷ୍ଟାନି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ସୁକ୍ଷେତ୍ରାଣି ତ୍ଵଯା ମୁନେ
ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ମୁଁ ଏବେ କହିଦେଲି। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ମୁନି, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଛ।
କିଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ସୁରାପୋମୁଚ୍ଯତେପାପାଦ୍ଗୋଘ୍ନୋହେମାପହାରକଃ
କେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? କେଉଁଠାରେ ମଦପାନ କରିଥିବା, ଗୋହତ୍ୟା କିମ୍ବା ସୋନା ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ?
ସ୍ଵାମିଦ୍ରୋହାନ୍ମହାଭାଗ ନାରୀହଂତା କଥଂ ସୁଖୀ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯାନି କାନି ଚ ତୀର୍ଥାନି ଗଯାଦୀନି ସୁରେଶ୍ଵର
ହେ ମହାଭାଗ, ଯିଏ ମାଲିକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଛି କିମ୍ବା ନାରୀହନନ କରିଛି, ସେ କିପରି ସୁଖୀ ହେବ? ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି,
ତେଷାଂ ନୈଵ ପ୍ରଜାନାମି ଵିଶେଷଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସୁପୁଣ୍ଯାନି ସୁଦିଵ୍ଯାନି ପାପଘ୍ନାନି ସମାନି ଚ
ସେମାନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବାର ବିଶେଷ ଶକ୍ତି କଣ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି। ସେମାନେ ବହୁତ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ, ପାପ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଏବଂ ସମାନ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ସୁତୀର୍ଥାନି ଜାନାମ୍ଯହଂ ପୁରଂଦର । ଅଵିଶେଷଂ ଵିଶେଷଂ ଵୈ ନୈଵ ଜାନାମି ସାଂପ୍ରତମ୍
ହେ ପୁରନ୍ଦର, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଅଥବା ପ୍ରଥକ୍କତା ମୁଁ ଜାଣେନି।
ପ୍ରତ୍ଯଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦେଵ ତୀର୍ଥାନାଂ ଗତିଦାଯକମ୍ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାରଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଦେବ, କେଉଁ ତୀର୍ଥ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଏପରି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି,
ସମାହୂତାନି ଚେଂଦ୍ରେଣ ତୀର୍ଥାନି ଭୂଗତାନି ଚ । ମୂର୍ତିଵର୍ତୀନି ଦିଵ୍ଯାନି ସମାଯାତାନି ଶାସନାତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ଓ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେକୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।
ବଦ୍ଧାଂଜଲୀନି ଦିଵ୍ଯାନି ଭୂଷିତାନି ସୁଭୂଷଣୈଃ । ଦିଵ୍ଯାଂବରାଣି ସ୍ନିଗ୍ଧାନି ତେଜୋଵଂତି ଚ ସୁଵ୍ରତ
ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ନୀତିବାନ ଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋଶ୍ଚ ସ୍ଵରୂପାଣି କୃତାନି ଚ ଵିଶେଷତଃ । ହେମଚଂଦନକାଶାନି ଦିଵ୍ଯରୂପଧରାଣି ଚ
ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଥିଲା, ବିଶେଷ କରି; ସୁନା ଓ ଚନ୍ଦନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ମୁକ୍ତାଫଲସ୍ଯଵର୍ଣେନ ପ୍ରଭାସଂତି ନରେଶ୍ଵର । ତପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାନି ସାରୁଣ୍ଯାନି ଚ ତତ୍ର ଵୈ
ସେମାନେ ମୁକ୍ତା ମଣିର ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ରାଜା; କିଛି ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗ ଥିଲା, କିଛି ଲାଲ ଆଭା ଥିଲା।
କତି ଶୁକ୍ଲ ସୁପୀତାନି ପ୍ରଭାଵଂତି ସଭାଂତରେ । କାନି ପଦ୍ମନିଭାନ୍ଯେଵ ମୂର୍ତିଵର୍ତୀନି ତାନି ତୁ
ସଭା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଶୁଭ୍ର ହଳଦିଆ ଆଲୋକ ଝଲମଲ କରୁଛି, ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକି ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକି ସେଠାରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି?
ସୂର୍ଯତେଜଃ ପ୍ରକାଶାନି ତଡିତ୍ତେଜଃ ସମାନି ଚ । ପାଵକାଭାନି ଚାନ୍ଯାନି ପ୍ରଭାସଂତି ସଭାଂତରେ
କିଛି ଉଠୁଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଭା, କିଛି ଆଛି ମେଘର ମିଜାଜ ଭଳି ଚମକ, ଆଉ କିଛି ଅଛି ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଝଲମଲ କରୁଛି।